I C 529/16

Sygn. akt I C 529/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Przemysław Jagosz Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Smolińska-Kasza po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r., w O., na rozprawie, sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. w O. przeciwko J. D. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powódki kosztami procesu na rzecz pozwanej. Sygn. akt I C 529/16 UZASADNIENIE (...) sp. z o.o. w O. żądał od pozwanej J. D. kwoty 103 649,70 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 4.06.2015 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu podniósł, że pozwana wywiązała się z łączącej strony umowy z 62-dniowym opóźnieniem, wobec czego jest zobowiązana do zapłaty kary umownej w wysokości wynikającej z umowy, a pozwem objęta jest różnica między karą należną o należnością z tytułu reszty wynagrodzenia pozwanej pozostałej do zapłaty i potrąconej przez powódkę z wierzytelnością z tytułu kary. Pozwana J. D. wniosła o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu podniosła, że zwłoka w wykonaniu umowy nie wynikła z przyczyn leżących po jej stronie, a nadto naliczona kara jest rażąco wygórowana. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 31.10.2014 r. strony zawarły umowę o dzieło, na podstawie której pozwana zobowiązała się wykonać badania konserwatorskie wnętrz budynku „(...)” do zadania pn. (...) w C.”. Termin rozpoczęcia dzieła ustalono na 31.10.2014 r., a zakończenie i odbiór na dzień 19.02.2015 r., przy czym odbiór miał nastąpić na podstawie protokołu przekazania. W ramach umowy pozwana miała przekazać dokumentację wykonanych badań. Wynagrodzenie pozwanej ustalono na kwotę 35 000 zł brutto. Zastrzeżono również kary umowne na rzecz powódki:

1. a)na wypadek zwłoki w wykonaniu dzieła w wysokości 5% wartości dzieła za każdy dzień zwłoki,
2. b)na wypadek niewykonania dzieła w wysokości 5% wartości wykonanego dzieła. Przedmiotowe badania i dokumentacja były częścią zadania, które miała wykonać powódka na podstawie umowy łączącej ją z Parafią Rzymskokatolicką pw. (...) w C., a podpisanej w wyniku wygranego przez powódkę przetargu. Przelewami z 26.01. i 11.02.2015 r. powódka zapłaciła na rzecz pozwanej łącznie 29 670 zł brutto - na podstawie 2 rachunków wystawionych przez pozwaną:
3. a)z 21.01.2015 r. na kwotę 16 484 zł brutto (15 000 zł netto)
4. b)z 11.02.2015 r. na kwotę 13 186 zł brutto (12.000 zł netto), odprowadzając za pozwaną należny podatek. (bezsporne, umowa, rachunki i potwierdzenia przelewu k. 17-23, bezsporne wyjaśnienia stron – za adnot. k. 71-72) Pismem z 13.03.2015 r. powódka poinformowała pozwaną o upływie terminu do dostarczenia dokumentacji projektowej i wezwała do natychmiastowego wydania tej dokumentacji (k. 25). Ponowne wezwanie powódka wystosowała pismem z dnia 13.04.2015 r. (k. 26) Przekazanie dokumentacji odbyło się w dwóch etapach: pierwszą część dotyczącą elewacji przekazano w dniu 16.03.2015 r. zaś drugą, obejmującą wnętrze, z datą 22.04.2015 r. (bezsporne, protokoły k. 69-70) Pismem z dnia 22.04.2015 r. ww. Parafia złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy z powódką wskazując m.in., że opracowano tylko część koniecznych projektów budowlanych, nie dołączono kompletu żądanych przez Parafię dokumentów, nie realizowano postanowień i zaleceń z narad koordynacyjnych, nie ma ciągłości polisy ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej, do której zobowiązana była powódka, a opóźnienie w pracach jest tak dalekie, że nie jest prawdopodobne ich ukończenie w terminie. W związku z tym Parafia obciążyła powódkę karą umowną na kwotę 91 000 zł (k. 31-33). Pismem z dnia 6.05.2015 r., w odpowiedzi na rachunek pozwanej z 4.05.2015 r. na kwotę 4 850,30 zł netto (5 330 zł brutto - k. 24) powódka poinformowała, że nalicza karę umowną w łącznej kwocie 108 500 zł za 62 dni zwłoki w oddaniu dzieła i zażądała zapłaty w terminie 7 dni. Pismo to pozwana otrzymała w dniu 26.05.2015 r. (k. 30). Pismem z dnia 4.04.2016 r. powódka wezwała pozwaną do zapłaty kary umownej i jednocześnie potrąciła z wierzytelnością z tego tytułu wierzytelność pozwanej względem powódki o resztę wynagrodzenia w kwocie 4 850,30 zł netto. (pismo k. 34) Sąd zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że powód domagał się zapłaty kary umownej z uwagi na zwłokę pozwanej w wykonaniu umowy o dzieło z dnia 31.10.2014 r. Ponieważ przedmiotem zobowiązania pozwanej w ramach tej umowy było wykonanie badań i sporządzenie dokumentacji konserwatorskiej, czyli zobowiązanie niepieniężne, zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego (
5. kc)zastrzeżenie takiej kary na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania było dopuszczalne, a powódka mogła się jej domagać bez względu na wysokość poniesionej szkody. Poza sporem między stronami było, że pozwana nie wykonała umówionego dzieła w uzgodnionym terminie, tj. do 19.02.2015 r., gdyż dokumentację wydała w dwóch etapach – 16.03 i 22.04.2015 r. Zgodnie z art. 471 i art. 476 kc zachodziło przy tym domniemanie, że nienależyte wykonanie umowy, polegające na zwłoce, wynikało z przyczyn leżących po stronie pozwanej. W celu wykazania, że wykonanie umówionego działa po terminie nastąpiło z innych przyczyn, pozwana podniosła, że zezwolenie na prowadzenie badań konserwatorskich zostało wydane dopiero 20.11.2014 r. z terminem do 30.12.2014 r., zaś kolejne nie zostało uzyskane. Wynikać to miało z tego, że powódka nie uzyskała pełnomocnictwa od Parafii (inwestora) do uzyskiwania zezwolenia na prowadzenie jakichkolwiek prac, a wystąpiła o takie dopiero w styczniu 2015 r. Ponadto w budynku występowało zagrożenie katastrofą budowlaną, w celu uniknięcia której powódka opracowała projekt robót zabezpieczających, a do prac w tym zakresie przystąpiła dopiero w lutym 2015 r. Z tego względu pozwana musiała ograniczyć obecność w budynku, zaś po 30.12.2014 r., czyli wygaśnięciu zezwolenia od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, nie mogła prowadzić w nim badań i musiała korzystać z wcześniejszych notatek i fotografii, co przedłużyło okres wykonywania dokumentacji. Ponadto na wydłużenie tego okresu wpłynęło odnalezienie cennych dekoracji malarskich (por. odpowiedź na pozew – k. 55-60). W ocenie Sądu w świetle treści przedstawionych i niekwestionowanych dokumentów i twierdzeń samych stron, powyższe okoliczności nie usprawiedliwiają jednak dostatecznie nieterminowego wykonania umowy. Trzeba bowiem dostrzec, że – jak twierdziła sama pozwana – po 30.12.2014 r. nie było już zezwolenia na wykonywanie badań konserwatorskich, co oznacza, że po tej dacie pozwana nie mogła ich wykonywać. Mimo tego wykonała zadanie w całości i opracowała umówioną dokumentację konserwatorską. Z jednej strony oznacza to, że po 30.12.2014 r. nie musiała w tym celu koniecznie przebywać na terenie plebanii, a wykonane już badania były wystarczające, z drugiej zaś wynika stąd, że ewentualne przeszkody w wejściu na teren plebanii, w tym zagrożenie budowlane i prace, jakie miały występować po tej dacie, nie miały żadnego znaczenia dla terminowości wykonania dokumentacji w ramach opracowania wykonanych już wszakże badań. Z tego samego względu trudno uznać, aby zwłokę w wykonaniu tej dokumentacji i jej oddaniu miały spowodować powoływane przez pozwaną odkrycie dekoracji, zaniechania ze strony powódki w uzyskaniu pełnomocnictwa od inwestora, czy też brak zezwolenia na wykonywanie badań konserwatorskich po 30.12.2014 r. Jak wynika bowiem z twierdzeń powódki i protokołów przekazania, wykonanie stosownej dokumentacji konserwatorskiej i oddanie jej powódce okazało się możliwe bez ich uzyskiwania i bez dodatkowego badania wspomnianych dekoracji. W konsekwencji nie sposób dostrzec, aby okoliczności powoływane przez pozwaną miały jakikolwiek wpływ na możliwość terminowego opracowania umówionej dokumentacji. W tym stanie rzeczy natomiast istnieje domniemanie, że zwłoka wystąpiła z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Umówione przez strony dzieło zostało oddane ostatecznie dopiero z chwilą przekazania ostatniej części dokumentacji za protokołem przekazania z 22.04.2015 r. Zwłoka pozwanej wyniosła zatem 62 dni i zgodnie z umową upoważniała powódkę do naliczenia kary umownej w wysokości 5% wynagrodzenia za każdy dzień zwłoki, tj. w kwocie 108 500 zł (5% z 35 000 zł x 62). Na uwzględnienie zasługuje jednak twierdzenie pozwanej, że w realiach sprawy kara w tej wysokości jest nadmierna i rażąco wygórowana w rozumieniu art. 484 § 2 kc. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli zobowiązanie zostało wykonane w znacznej części lub kara jest rażąco wygórowana dłużnik może żądać jej zmniejszenia. Jak wskazano wyżej, pozwana ostatecznie wykonała badania konserwatorskie i ich dokumentację, którą przekazała powódce. Oznacza to, że zobowiązanie zostało wykonane w całości. Dostrzec przy tym trzeba, że gdyby pozwana nie wykonała dzieła w ogóle, a następnego dnia po upływie zastrzeżonego do tego terminu powódka odstąpiła od umowy, kara umowna należna powódce z tytułu niewykonania umowy mogłaby wynieść tylko 5% wartości dzieła, czyli 1 750 zł (5% z 35 000 zł – por. § 5 ust. 2 umowy – k. 17). W sytuacjach skrajnych mogłoby to skłaniać zobowiązanego do niewykonania dzieła, gdyż byłoby to dla niego korzystniejsze niż oddanie go ze zwłoką. Dysproporcja, jaka powstała w niniejszej sprawie między karą naliczoną za zwłokę w wykonaniu zobowiązania, a tą, która byłaby należna, gdyby pozwana w ogóle go nie wykonała jest na tyle rażąca, że - w powiązaniu z tym, że ostatecznie dzieło zostało wykonane i odebrane bez zastrzeżeń – uzasadnia jej zmniejszenie. Przy ustaleniu skali tego zmniejszenia należało uwzględnić, że powódka aktualnie toczy spór o karę umowną naliczoną przez Parafię (inwestora) w związku z odstąpieniem od umowy. Nie sposób bowiem pominąć, że brak dokumentacji konserwatorskiej został wskazany jako jedna z przyczyn, dla których inwestor powziął wątpliwości co do możliwości wywiązania się przez powódkę z umowy i zdecydował się od niej odstąpić. Niemniej, w oświadczeniu o odstąpieniu od tej umowy powołano również wiele innych uchybień w jej wykonywaniu, leżących po stronie powódki (brak projektów z zakresu nie objętego umową z pozwaną, brak realizacji zaleceń z narad koordynacyjnych, brak ciągłości polisy ubezpieczeniowej odpowiedzialności cywilnej). W tym stanie rzeczy trudno przyjąć, aby zostało wykazane, że to pozwana ponosiła wyłączną odpowiedzialność za skutki odstąpienia od umowy i całą szkodę, jaka dla powódki wynikła wskutek naliczenia przez inwestora kary umownej. Dostrzec też trzeba, że ostateczna wysokość tej kary nie została jeszcze przesądzona, albowiem - jak wynika z twierdzeń powódki - toczy się co do tego spór sądowy. Zważywszy całokształt omówionych okoliczności w ocenie Sądu karę umowną należną powódce od pozwanej z tytułu zwłoki w wykonaniu umowy należy zmiarkować do wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu, jakie pozostało do zapłaty przez powódkę na rzecz pozwanej. Powódka nie zapłaciła pozwanej ostatniej części wynagrodzenia, objętej rachunkiem nr (...) i wynoszącej 5 330 zł brutto i 4 850,30 zł netto (k. 24, bezsporne). Kara umowna w takiej wysokości należycie uwzględnia skalę zwłoki pozwanej w powiązaniu z faktem, że zobowiązanie zostało wykonane w całości, a żądna ze stron nie odstąpiła od umowy i nie zrezygnowała z jej wykonywania. W dalszej kolejności należy zauważyć, że wierzytelność z tytułu kary umownej została przez powódkę potrącona z wierzytelnością pozwanej o zapłatę wynagrodzenia właśnie do takiej kwoty (4 850,30 zł netto, czyli 5 330 zł brutto) w ramach pisma z dnia 4.04.2016 r., podpisanego przez pełnomocnika powódki, upoważnionego do składania materialnoprawnych oświadczeń woli o takim charakterze (por. pełnomocnictwo k. 8 i oświadczenia na rozprawie - za adnot. k. 72). Zgodnie z art. 498 § 2 i art. 499 kc w ten sposób doszło do wzajemnego umorzenia tych wierzytelności w całości ze skutkiem od daty, w której potrącenie stało się możliwe, tj. od 6.05.2015 r., kiedy powódka naliczyła karę umowną w odpowiedzi na rachunek pozwanej z 4.05.2015 r. dotyczący niewypłaconej części wynagrodzenia. Wobec zmiarkowania kary umownej do wysokości wynagrodzenia należnego jeszcze pozwanej, uznanie skuteczności potrącenia w tym zakresie oznacza, że aktualnie żadna ze stron nie ma już względem siebie żadnych roszczeń ze wspomnianych tytułów. Z tych względów powództwo o zasądzenie kary umownej w kwocie wyższej niż już potrącona z tego tytułu podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Powództwo zostało oddalone uwagi na zmiarkowanie należnej powódce co do zasady kary umownej i wobec ustalenia, że kara umowna w wysokości, do jakiej była zasadnie naliczona, została umorzona przez potrącenie. Ponieważ miarkowanie kary umownej należy do kompetencji sądu, trudno zarzucić powódce bezzasadne wytoczenie powództwa o całą kwotę, jaką teoretycznie mogła naliczyć zgodnie z umową. W konsekwencji, mimo że ostatecznie to pozwana wygrała proces, Sąd uznał, że należy odstąpić od nakładania na powódkę obowiązku zwrotu pozwanej kosztów, jakie w związku z tym poniosła, o czym orzeczono na podstawie art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) w pkt II sentencji wyroku.