Sygn. akt III AUa 371/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2016 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz (spr.) Sędziowie: SA Elżbieta Czaja SA Małgorzata Pasek Protokolant: sekr. sądowy Krzysztof Wiater po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. w Lublinie sprawy M. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o prawo do renty z tytułu wypadku przy pracy na skutek apelacji wnioskodawczyni M. M. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt VII U 203/12 I. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i ustala M. M.od dnia 27 października 2010 roku prawo do stałej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w dniu 28 kwietnia 2010 roku; II. zasądza na rzecz M. M.od Zakładu Ubezpieczeń społecznych Oddziału w L. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Małgorzata Pasek Małgorzata Rokicka-Radoniewicz Elżbieta Czaja III AUa 371/16 UZASADNIENIE Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia 21 października 2010 roku na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 167, poz. 1322 ze zm.) odmówiłM. M.prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy z dnia 28 kwietnia 2010 roku, podnosząc przyczynienie się M. M.do zaistniałego zdarzenia poprzez naruszenie przepisów dotyczących ruchu drogowego w związku z niezachowaniem należytej ostrożności podczas wykonywania manewru skrętu i wyjechania pod samochód. Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Lublinie wniósł A. M., opiekun całkowicie ubezwłasnowolnionej wnioskodawczyni, podnosząc jej niesłuszność w związku z oparciem na błędnej ocenie materiału dowodowego. Zdaniem A. M. właściwa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że M. M.podjęła właściwe manewry i nie miała możliwości uniknięcia zdarzenia. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 8 lutego 2016 roku oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, że M. M.w 2010 roku była zatrudniona w Gminnym(...)w J. P. w charakterze opiekunki domowej. Z tytułu tego zatrudnienia podlegała ubezpieczeniom społecznym w tym ubezpieczeniu wypadkowemu. W dniu 28 kwietnia 2010 roku miała wykonywać usługi opiekuńcze między innymi u J. S. i E. S., zamieszkałych w miejscowości B.. Około godziny 13.30 M. M.jechała rowerem od domu J. S. do domu w którym zamieszkuje E. S. drogą publicznej nr (...) wiodącej z J. do T.. Tą samą drogą w kierunku J. kierując samochodem osobowym marki V. (...), kontynuowała jazdę D. H.. W momencie przejeżdżania przez obszar miejscowości B. kierująca samochodem dostrzegła przed sobą w znacznej odległości poruszającego się rowerzystę przy prawej krawędzi jezdni. W momencie zbliżania się do rowerzysty podjęła zamiar wyprzedzenia go. Podczas kontynuowania wyprzedzania przez D. H. rowerzysta, tj. M. M.bez upewnienie się o tym, że jest wyprzedzana podjęła skręt w lewo w kierunku drogi gruntowej prowadzącej do posesji nr (...), na której położonym był dom w którym mieszkał E. S.. W wyniku zaistniałej sytuacji kierująca samochodem stwierdziła stan zagrożenia i podjęła czynności obronne w postaci zjechania w lewo i hamowania awaryjnego. Mimo podjętych reakcji obronnych przez kierującą pojazdem doszło do uderzenia M. M.przednim prawym narożem nadwozia pojazdu. W wyniku zdarzenia z dnia 28 kwietnia 2010 roku, uznanym za wypadek przy pracy, ubezpieczona doznała ciężkiego wielonarządowego urazu z dominującymi obrażeniami mózgowo – czaszkowymi. Obecnie przebywa ona w ośrodku dla ludzi w śpiączce i nadal znajduje się w stanie śpiączki wegetatywnej, bez czynnego kontaktu z otoczeniem. Postanowieniem z dnia 6 maja 2010 roku Prokurator Prokuratury Rejonowej w Białej Podlaskiej wszczął śledztwo w sprawie wypadku drogowego zaistniałego w dniu 28 kwietnia 2010 roku w miejscowości B., w wyniku którego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu doznała M. M.. W sporządzonej dla potrzeb postępowania opinii biegły z zakresu ruchu drogowego i badania przebiegu wypadków drogowych M. Z. wskazał, że przyczyną wypadku było zachowanie rowerzystki, która zamierzając skręcić w lewo, nie upewniła się, czy nie jedzie za nią inny pojazd, nie zasygnalizowała tego manewru i niespodziewanie zajechała drogę kierującej samochodem D. H.. O takim przebiegu zdarzenia w ocenie biegłego świadczą uszkodzenia roweru, który w chwili kontaktu z autem znajdował się pod kątem 55 – 65 stopni w stosunku do osi podłużnej samochodu, a rowerzystka przemieszczała się od strony prawej ręki, a także uszkodzenia samochodu usytuowane z przodu po jego prawej stronie oraz ślady hamowania ujawnione na lewym poboczu drogi. Postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 30 września 2010 roku w sprawie 1 Ds 577/10/Sp śledztwo w sprawie wypadku drogowego wobec nie stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego, na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., zostało umorzone. Postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej, wydanym w sprawie o sygn. VII Kp 753/10, Sąd ten ustalił, że wyłączną przyczyną zaistniałego wypadku było zachowanie pokrzywdzonej, która nieprawidłowo wykonała manewr skrętu w lewo. W opinii wywołanej w sprawie o prawo do jednorazowego odszkodowania, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie(...), biegły z zakresu techniki pojazdów samochodowych i ruchu drogowego D. D. wskazał, że przyczyną zaistnienia wypadku w dniu 28 kwietnia 2010 roku było niewłaściwe zachowanie kierującej rowerem M. M., która poprzez niezachowanie wymaganej szczególnej ostrożności w momencie wykonywania skrętu w lewo spowodowała wjechanie bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd, którego kierująca D. H. kontynuowała jej wyprzedzanie. W ocenie wskazanego biegłego wypadku z dnia 28 kwietnia 2010 roku można było uniknąć tylko w okolicznościach zachowania wymaganej szczególnej ostrożności przez kierującą rowerem, która w zaistniałej sytuacji drogowej powinna zaniechać wykonywania skrętu w lewo i umożliwić kierującej samochodem osobowym marki V. (...) zakończenie manewru wyprzedzania. Biegły nadto podniósł, że uwzględniając ewentualne zasygnalizowanie przez kierująca rowerem zamiaru skrętu w lewo wobec nadjeżdżającego pojazdu, którego kierująca przystąpiła do manewru wyprzedzania, nie dawało kategorycznej podstawy do realizacji bezwzględnego wykonanie skrętu w lewo. W ocenie biegłego dostępny w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstawy do sformułowania wniosków, z których by wynikało, że D. H. kierująca samochodem osobowym popełniła nieprawidłowości, które miały związek przyczynowo – skutkowy z zaistnieniem i przebiegiem wypadku w dniu 28 kwietnia 2010 roku. Zdaniem biegłego niewłaściwe w tych okolicznościach zachowanie ubezpieczonej, polegające na realizacji zamiaru manewru skrętu w lewo celem zjazdu w kierunku posesji B. nr(...)było wyłączną przyczyną zaistniałego wypadku. Nadto biegły wskazał, w oparciu do dokonane przez siebie obliczenia, że prędkość z jaką poruszała się D. H. zawierała się w przedziale od 71 km/h do 85,4 km/h. W sprawie o prawo do jednorazowego odszkodowania o sygn. akt VII U 543/11, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie (...)wyrokiem z dnia 30 maja 2014 roku w pkt I zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 21 października 2010 roku i przyznał M. M.prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w dniu 28 kwietnia 2010 roku w wysokości odpowiadającej 100 % uszczerbku na zdrowiu. Z poczynionych przez ten Sąd ustaleń co do przebiegu zdarzenia z dnia 28 kwietnia 2010 roku wynika, żeM. M.wykonała manewr skrętu w lewo bez upewnienia się czy jest to możliwe oraz bez zasygnalizowania zamiaru wykonania takiego manewru. Rozpoznający do tego wyroku apelację organu rentowego Sąd Okręgowy w Lublinie (...)wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2015 roku zmienił rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w pkt I poprzez oddalenie odwołania. W opinii wywołanej przez Sąd Okręgowy w Lublinie (...)w sprawie o sygn. akt I C 358/12 oraz pisemnej opinii uzupełniającej Politechniki (...) (...)wskazano, że do uderzenia w rower przez pojazd marki V. doszło na środku rogi podczas gdy rower był zwrócony pod znacznym kątem w stosunku do osi jezdni. Według opinii wskazywało to na rozpoczęcie skrętu roweru z prawej części jezdni, podczas gdy kodeks drogowy nakłada obowiązek zjechania przed skrętem w lewo do środka jezdni. Jak wskazano rower, którym jechała M. M., w chwili podjęcia przez rowerzystkę, znajdował się w odległości 39,3 m od pojazdu V.. Ze względu na warunki drogowe i geometrię drogi w miejscu zdarzenia, w ocenie opinii, nie było podstaw do przyjęcia, że dla kierującej rowerem pojazd V. nie był widoczny oraz że nie było widoczne dla kierującej rowerem, że kierująca pojazdem nie podjęła żadnych manewrów, aby uniknąć kolizji. Z tych względów w ocenie opinii zasadnym było przyjęcie wniosku o tym, że M. M.nie zastosowała zasady ograniczonego zaufania w stosunku do nadjeżdżającego pojazdu. Prawidłowo wykonany manewr skrętu w lewo wymagał od rowerzystki czytelnego i jednoznacznego zasygnalizowania zamiaru skrętu w lewo. Nadto zwrócono uwagę, że rowerzystka nie dochowała obowiązku zjechania do środka jezdni przed skrętem w lewo. Wskazano jako na okoliczności ten wniosek potwierdzające, że do zderzenia doszło w przybliżeniu w połowie szerokości jezdni. Jeżeli przed skrętem w lewo rowerzystka zjechałaby do środka jezdni, to nastąpiłoby uderzenie w rower w przybliżeniu od tyłu. Przy uderzeniu w tylne koło roweru powstają charakterystyczne odkształcenia obręczy tylnego koła, czego, na co wskazano w opinii, nie udokumentowano w rozpoznawanej sprawie. Tymczasem skutki zderzenia, tj. uszkodzenia roweru, wskazują natomiast na uderzenie pojazdu V. w rower pod kątem z tytułu z lewej strony, podczas gdy rower był zwrócony pod znacznym kątem w stosunku do osi jezdni. Nadto wskazano na brak podstaw dla przyjęcia wniosku o tym, że bezpośrednio przed zdarzeniem kierująca pojazdem marki V. naruszyła ograniczenie prędkości obowiązujące w miejscu zdarzenia. Dodatkowo podniesiono, mając na uwadze miejsce w którym doszło do zdarzenia, tj. około 3,5 m od prawej krawędzi jezdni, że jedynie teoretycznie było możliwe uniknięcie wypadku przez kierującą samochodem osobowym przez zjechanie na prawą stronę jezdni. Jak bowiem wskazano w praktyce większość kierowców odruchowo wykonuje manewr obronny, skręcając w kierunku zgodnym z kierunkiem wjechania na jego tor przeszkody, w tym przypadku w lewo. Z tych względów w ocenie opinii nie można było przyjąć wniosku o tym, że kierująca samochodem osobowym popełniła błąd, skręcając w lewo, podejmując manewr obronny. Manewr obronny polegający na skręceniu w prawo byłby skuteczny, ale pod warunkiem kontynuowania przez rower skrętu w lewo, czego, na co wskazano, kierująca pojazdem nie mogła założyć. Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2015 roku w sprawie o zadośćuczynienie, odszkodowanie, rentę i ustalenie, w której powódką była M. M., Sąd Okręgowy w Lublinie (...), powództwo oddalił, przyjmując, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała jedna z przesłanek egzoneracyjnych w postaci wyłącznego przyczynienia się M. M.do zaistnienia zdarzenia w dniu 28 kwietnia 2010 roku. Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o dowody z opinii biegłych lekarzy sądowych, dowody z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz organu rentowego, które obdarzono wiarą w całości oraz o dowód z dokumentów w postaci opinii oraz opinii uzupełniającej biegłego z zakresu ruchu drogowego i badania przebiegu wypadków drogowych w osobie M. Z., wywołanej w toku postępowania przygotowawczego w formie śledztwa w sprawie 1 Ds. 577/10/Sp, opinii biegłego z zakresu techniki pojazdów samochodowych i ruchu drogowego w osobie D. D., opinii biegłego w zakresu psychiatrii w oraz biegłego z zakresu farmakologii i farmacji w sprawie o sygn. VII U 543/11 wywołanych w sprawie o prawo do jednorazowego odszkodowania oraz opinii i pisemnej opinii uzupełniającej Politechniki (...) (...), wywołanej przez Sąd Okręgowy w Lublinie (...)w sprawie o sygn. akt I C 358/
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.