Sygn. akt III AUa 401/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2013 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Łuka-Kliszcz (spr.) Sędziowie: SSA Maria Szaroma SSA Jadwiga Radzikowska Protokolant: st.sekr.sądowy Dorota Stankowicz po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 r. w Krakowie sprawy z wniosku M. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o emeryturę na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt VII U 15/12 I. o d d a l a apelację; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. na rzecz wnioskodawcy M. M. kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. sygn. akt III AUa 401/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt VII U 15/12 Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych w punkcie
- zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 4 listopada 2011 r. w ten sposób, że przyznał M. M. emeryturę od dnia 8 września 2011 r., zaś w punkcie
- zasądził od ZUS Oddział w K. na rzecz wnioskodawcy kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy ustalił, że zaskarżoną przez M. M. decyzją z dnia 4 listopada 2011 r. organ rentowy odmówił przyznania emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uzasadniając to tym, że według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie udowodnił co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a jedynie okres 19 lat, 3 miesięcy i 6 dni, na co składa się: 18 lat, 8 miesięcy i 29 dni okresów składkowych w czasie: od 11.05.1971 r. - 16.01.1972 r. ( (...) Zakłady (...)), 17.02.1972 r. - 20.05.1972 r. (K. w M.), 16.10.1974 r. - 16.07.1992 r. i 27.02.1992 r. – 12.08.1992 r. (Spółdzielnia (...)w M.), 6 miesięcy i 7 dni okresów nieskładkowych w czasie: 17.07.1992 r. – 26.07.1992 r. oraz 13.08.1992 r. – 8.02.1993 r., wskazując też, że okresy pracy w K. (10.09.1967 r. do 10.05.1971 r., od 17.01.1972 r. do 16.02.1972 r. i od 21.05.1972 r. do 15.10.1974 r.) były już rozpatrywane przez organ rentowy i nie zostały uwzględnione. W 2001 r. złożył już wniosek o doliczenie do stażu pracy okresu zatrudnienia w K. w M. od 10 września 1967 r. do 15 października 1974 r. (dołączył zeznania świadków ), a decyzją z dnia 22 października 2001 r. organ rentowy odmówił doliczenia do stażu pracy w/w okresu. Wnioskodawca ponowił wniosek w 2004 r. i ponownie Zakład wydał w tym zakresie decyzję odmowną - z dnia 6 grudnia 2004 r. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy wynika też, że M. M., ur. (...), ukończył 7 klasową szkołę podstawową (następnie uczęszczał do Szkoły (...) w L.), nie odbywał zasadniczej służby wojskowej. Ojciec wnioskodawcy J. M., zam. (...), był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,93 ha (ujawniony w rejestrze gruntowym założonym 30 grudnia 1961 r.). Rodzice wnioskodawcy utrzymywali się z pracy w rolnictwie. W gospodarstwie były uprawiane zboża, buraki, tytoń, hodowano też inwentarz żywy: świnie, krowy, koń, drób. Rodzeństwo wnioskodawcy – brat (ur. (...)) i siostra (ur. (...)) po zawarciu związków małżeńskich wyprowadzili się z domu rodzinnego. Wnioskodawca „od najmłodszych lat” pracował w gospodarstwie ojca, a następnie gospodarstwo to odziedziczył. Od dnia 16 października 1974 r. wnioskodawca rozpoczął pracę w Spółdzielni (...)w M.. Na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca udokumentował co najmniej 15 – letni staż pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca nie pozostaje w zatrudnieniu i nie jest członkiem OFE. M. M. od 9 lutego 1993 r. pobiera rentę, obecnie z tytułu częściowej niezdolności do pracy). W powyższym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie i wskazał, że spór dotyczył tego, czy wnioskodawca według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymuje się co najmniej 25 - letnim okresem składkowym i nieskładkowym zgodnie z art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Co prawda w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że w okresie od 10 września 1967 r. do 15 października 1974 r. wnioskodawca pracował jako kierowca ciągnika w K.w M., albowiem świadectwo pracy nie zostało wydane zgodnie z treścią art. 97 k.p., a zatem nie może stanowić dowodu w niniejszym postępowaniu, zaś zeznania świadków: S. C., J. S. są zbyt ogólnikowe, natomiast zeznania J. D. są mało wiarygodne z uwagi na wiek świadka, to Sąd Okręgowy odwołał się do przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy, zgodnie z którym przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56 , jak okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało jednoznacznie, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym ojca, zatem okres od ukończenia 16 roku życia tj. od 8 września 1967r. do dnia 10 maja 1971 r., od dnia 17 stycznia
- do dnia 16 lutego 1972 r. oraz od dnia 21 maja 1972 r. do dnia 15 października 1974 r. i okres ten może zostać uwzględniony jako uzupełniający okres składkowy, wystarczający do uzupełnienia brakującego stażu składkowego i nieskładkowego w ilości 25 lat. W związku z powyższym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki prawa do emerytury na zasadzie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co implikuje konieczność zmiany zaskarżonej decyzji. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. i zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w oparciu o ten zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania. W uzasadnieniu apelujący wywodził, że ustalenia Sądu I instancji są sprzeczne z twierdzeniami samego wnioskodawcy, a na podstawie zeznań świadków również nie można ustalić faktu wykonywania przez wnioskodawcę w spornym okresie pracy w wymiarze znaczącym dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego, ponieważ z materiału dowodowego wynika jedynie świadczenia przez niego doraźnej pomocy w wykonywaniu przez rodziców prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponadto apelujący podniósł, że kwestia wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie była przedmiotem postępowania przed organem rentowym. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji trafnie uznał, że wnioskodawca M. M. spełnił wszystkie przesłanki prawa do emerytury. Z uwagi na to, że wnioskodawca jest ubezpieczonym urodzonym w (...) r., Sąd I instancji prawidłowo odwołał się do przepisu art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym warunkami nabycia prawa do emerytury są, w przypadku ubezpieczonego będącego mężczyzną, osiągnięcie wieku 60 lat, wykazanie według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r. okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat, w tym okresu pracy w warunkach szczególnych liczącego co najmniej 15 lat oraz dodatkowo nieprzystąpienie do OFE i rozwiązanie stosunku pracy w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ten ostatni warunek znajduje zastosowanie w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r.). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy spór dotyczył wyłącznie kwestii legitymowania się przez wnioskodawcę okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym co najmniej 25 lat, a na podkreślenie zasługuje, że organ rentowy uznał za udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe liczące łącznie 19 lat, 3 miesiące i 6 dni. Mimo więc tego, iż apelacja trafnie zarzuciła, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przed Sądem I instancji koncentrowało się wokół kwestii możliwości zaliczenia do stażu ubezpieczeniowego okresu od 10 września 1967 r. do 15 października 1974 r. jako okresu pracy wK. w M. na stanowisku kierowcy ciągnika, jednak powyższe nie przekreśla możliwości odwołania się do treści art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak uczynił to ostatecznie Sąd I instancji. Powołany przepis art. 10 ust. 1 pkt. 3 statuuje, że przy ustalaniu prawa do emerytury możliwe jest uwzględnienie przypadających przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Wbrew jednak stanowisku apelacji odwołanie się do art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalno – rentowej nie oznacza wykroczenia poza zakres postępowania w niniejszej sprawie. Trzeba mieć na względzie, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (patrz: postanowienie SN z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99 OSNP 2000/15/601). Zaskarżona decyzja z dnia 4 listopada 2011 r. została wydana przez organ rentowy po rozpoznaniu wniosku M. M. z dnia 25 sierpnia 2011 r. o przyznanie emerytury, zatem kontrola legalności i prawidłowości tej decyzji wymagała sprawdzenia w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych, czy wnioskodawca spełnił przesłanki prawa do emerytury, które w rozpoznawanej sprawie określone zostały przez ustawodawcę w art. 184 ustawy emerytalno – rentowej. Zatem w istocie rzeczy przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia przysługiwania prawa do emerytury, a skoro kwestionowane było przez organ rentowy legitymowanie się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym, to nie budzi wątpliwości możliwość rozważenia zastosowania art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalno – rentowej, który pozwala na uzupełnienie okresów składkowych i nieskładkowych potrzebnych do nabycia prawa do emerytury. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca urodził się (...)r., słusznie Sąd I instancji wziął pod uwagę, jako okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, okres przypadający począwszy od dnia 8 września 1967 r. Ze zgromadzonego przez Sąd I instancji materiału dowodowego wynika, że rodzice wnioskodawcy dysponowali gospodarstwem rolnym o powierzchni 3,93 ha, utrzymując w tym gospodarstwie różne uprawy i hodując zwierzęta. Rodzeństwo wnioskodawcy po zawarciu związków małżeńskich wyprowadziło się od rodziców, zaś wnioskodawca „od najmłodszych lat” pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Sąd I instancji nie odniósł się jednak do całej zawartości akt organu rentowego, w szczególności należy mieć tutaj na uwadze akta rentowe, dotyczące wypłacanego ubezpieczonemu świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. W dniu 22 grudnia 1992 r. M. M. składając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, dołączył kwestionariusz dotyczący okresów zatrudnienia i już w treści tego kwestionariusza wnioskodawca powołał się na wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co miało przypadać okresie od 1969 r. do 1974 r. Ponadto przedłożone zostało wówczas zaświadczenie Urzędu Gminy K. L.z dnia 18 grudnia 1992 r., w którym podano, że w latach 1969 – 1974 wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Kwestia wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jakkolwiek nie znalazła odzwierciedlenia w treści decyzji z dnia 10 marca 1993 r. o przyznaniu renty inwalidzkiej według trzeciej grupy inwalidów, to w decyzji z dnia 27 stycznia 2004 r. przeliczającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy organ rentowy wyraźnie wskazał, że do ustalenia wysokości świadczenia uwzględnił 7 lat pracy w gospodarstwie rolnym, z czego do uzupełnienia okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych uwzględniono 6 lat i 10 miesięcy pracy w gospodarstwie rolnym. Wynika więc z tego, że wykonywanie przez wnioskodawcę pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia było uwzględnione przez organ rentowy w związku z pobieraniem przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie znajduje wiec żadnego racjonalnego uzasadnienia sytuacja, w której obecnie przedmiotowy okres uzupełniający wynikający z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalno – rentowej nie miałby zostać uwzględniony w związku z ubieganiem się przez wnioskodawcę o przyznanie innego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, tj. emerytury na zasadzie art. 184 ustawy emerytalno – rentowej. Reasumując stwierdzić należy, że uwzględnione przez organ rentowy okresy składkowe i nieskładkowe w ilości 19 lat, 3 miesięcy i 6 dni, powiększone o okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia (tj. po 8 września 1967 r.) w zakresie niezbędnym do legitymowania się co najmniej 25 – letnim okresem składkowym i nieskładkowym, czynią zadość przesłance z art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki prawa do emerytury. Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja jest bezzasadna, dlatego też orzekł jak w sentencji na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 j.t.).