← Polska

VI Ca 465/16

Sygn. akt VI Ca 465/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 08 września 2016 roku Sąd Okręgowy w Zielonej Górze VI Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marek Witczak ( spr .) Sędziowie: SSO Joanna Klimek-Zielińska, del. SSR Michał Wołowicz Protokolant: Magdalena Jaworska- Gontowiuk po rozpoznaniu w dniu 08 września 2016 roku w Zielonej Górze na rozprawie sprawy z powództwa D. W. przeciwko Skarbowi Państwa-Aresztowi Śledczemu w N. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Nowej Soli z dnia 12 maja 2016r; w sprawie sygn. akt I C 291/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 3 w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 116,40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; II. w pozostałej części apelację pozwanego oddala; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 36,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. SSO J. Z. SSO M. W. SSR (del.) M. W. Sygn. akt VI Ca 465/16 UZASADNIENIE Powód D. W. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w N. pozew o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł oraz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podał, iż w 2013 r. został przewieziony do Aresztu Śledczego w N. z W. i osadzony w celi nr 111, która była w krytycznym stanie. Na ścianie były duże skupiska pleśni, ze ściany obok umywalki odpadał tynk, a na suficie była pleśń, jedno okno było zabite śrubami na stałe, a w spodzie okien były takie dziury, że dłoń przechodziła na zewnątrz. Dodatkowo powód został pogryziony przez pluskwy, w tym także na celi

  1. W styczniu 2015 r. powód znowu został przewieziony do Aresztu Śledczego w N. i osadzony w celi 103, gdzie także panował brud, gdyż w celi mieszkalnej w kąciku sanitarnym nie było w ogóle wentylacji. Po interwencji Sanepidu z N. cela została poddana remontowi i zamknięta dla skazanych. Powód został przeniesiony do celi 104, gdzie panował jeszcze większy brud a wentylacja była zatkana. To w konsekwencji czyni jego żądanie zasadnym. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w N. wniósł o oddalenie powództwa w całości i obciążenie powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany podał, iż w zakresie warunków bytowych powód miał zapewnione wszystko, co jest przewidziane obowiązującymi przepisami. Cele mieszkalne w pozwanym Areszcie są w dobrym stanie technicznym, ściany i podłogi są niszczone przez osadzonych, dlatego w miarę możliwości każdego roku cele są remontowane, a zgłaszane przez osadzonych usterki są usuwane na bieżąco. W roku 2012 we wszystkich celach mieszkalnych wymieniono instalację wodno-kanalizacyjną wraz z wyposażeniem. W roku 2014 wymieniono na nowe okna we wszystkich celach mieszkalnych. Areszt Śledczy w N. w ciągu każdego roku jest kilkakrotnie kontrolowany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Nie wykazano zagrzybienia cel mieszkalnych. Na podstawie przeprowadzonych kontroli w dniach 12 i 30 maja 2014 r. wydano decyzję nakazującą m.in. doprowadzenie do właściwego stanu technicznosanitarnego brudnych, zakurzonych, z ciemnym nalotem ścian i sufitów w celach. 27 stycznia i 27 października 2015 r. dokonano kontroli sprawdzającej realizację nałożonych na pozwanego, decyzją z dnia 23 czerwca 2014 r., obowiązków. Obowiązki te zostały wykonane w całości. Pozwany przyznał, że w niektórych celach wentylacja kącika sanitarnego nie była podłączona bezpośrednio do instalacji kanałów wentylacyjnych wentylacji grawitacyjnej. Na polecenie Sanepidu kratki wentylacyjne z kącików sanitarnych w celach 103, 105 i 106 zostały podłączone na stałe do kanałów wentylacji grawitacyjnej. Dalej pozwany podniósł, że każde pojawienie się w celach lub innym miejscu na terenie Aresztu Śledczego w N. zagrożenia higieniczno - sanitarnego w postaci pluskiew lub innych insektów, zgłoszone przez osadzonych, służbę zdrowia czy też funkcjonariuszy z innych działów służby, jest natychmiast eliminowane przez wykonanie zabiegów dezynsekcyjnych lub dezynfekcyjnych. To skutkuje niezasadnością żądania powoda. Wyrokiem z dnia 12 maja 2016 r., wydanym w sprawie sygn. akt I C 291/15, Sąd Rejonowy w N. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w N. na rzecz powoda D. W. kwotę 600 zł (pkt l), w pozostałej części powództwo oddalił (pkt 2) oraz nie obciążył powoda kosztami (pkt 3). (k.-115) W uzasadnieniu tego orzeczenia sąd I instancji ustalił, iż powód D. W. przebywał w Areszcie Śledczym w N. w dniach od 20.11.2013 r. do 02.04.2014 r. oraz w dniach od 29.01.2015 r. do 05.08.2015 r. Przed osadzeniem powoda w Areszcie Śledczym w N. została wystawiona mu (...), w której wskazano, iż jest zdrowy oraz jest zdolny do transportu. Powód D. W. w Areszcie Śledczym w N. przebywał w następujących celach: - cela nr 111 od dnia 20.11.2013 r. do dnia 09.01.2014 r.; - cela nr 113 od dnia 09.01.2014 r. do dnia 13.01.2014 r.; - cela nr 105 od dnia 13.01.2014 r. do dnia 02.03.2014 r.; - cela nr 103 od dnia 29.01.2015 r. do dnia 26.02.2015 r.; - cela nr 104 od dnia 26.02.2015 r. do dnia 20.04.2015 r.; - cela nr 32 od dnia 20.04.2015 r. do dnia 11.05.2015 r.; - cela nr 104 od dnia 11.05.2015 r. do dnia 14.07.2015 r.; - cela nr 108 od dnia 14.07.2015 r. do dnia 24.07.2015 r.; - cela nr 106 od dnia 24.07.2015 r. do dnia 05.08.2015 r. Powód D. W. został ukąszony przez pluskwy podczas osadzenia w celi nr 111 tj., w której przebywał od dnia 20.11.2013 r. do dnia 09.01.2014 r. wraz z innymi osadzonymi. Z tych przyczyn powód zapisał się do lekarza pracującego w Areszcie Śledczym w N., co zostało odnotowane w jego książce zdrowia w dniu 27 grudnia 2013 r., gdzie umieszczono zapis rozpoznanie: .Pogryziony przez pluskwy". W dniu 30 grudnia 2013 r. zapisano zalecenie: "Dezynsekcja celi". W okresie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w N. pozwany miał zawartą umowę z dnia 5 maja 2014 r. z M. S. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) M. S. z siedzibą w Ż., który zobowiązał się m.in. do przeprowadzania zabiegów deratyzacji, dezynsekcji i dezynfekcji przy użyciu odpowiednich i dopuszczonych do stosowania przez Ministerstwo Zdrowia środków własnych, sprawowania na całym terenie obiektu stałego dozoru sanitarnego pod względem ochrony przed gryzoniami i insektami, przeprowadzania jeden raz w miesiącu dezynfekcji wskazanych przez Zamawiającego poduszek, materacy i obuwia. Z przeprowadzonych zabiegów sporządzany był protokół. W dniu 03.01.2014 r. przeprowadzono dezynsekcję cel 105, 111 i
  2. Wszystkie cele w Areszcie Śledczym w N. posiadają wydzielony trwałymi ścianami, zamykany na drzwi kącik sanitarny, w którym znajduje się toaleta. W każdej celi zapewniona jest wentylacja grawitacyjna. W celach wieloosobowych nr 103, 105 i 106 w wydzielonych kącikach sanitarnych w okresie objętym pozwem nie było otworu wentylacyjnego. Kwestia wentylacji kącika sanitarnego i cel rozwiązana była w ten sposób, że kratka wentylacyjna znajdowała się przy ścianie z kącikiem sanitarnym przy suficie, a w ścianie kącika znajdował się otwór umożliwiający odpływ powietrza z kącika do kratki wentylacyjnej. W połowie 2015 r. na skutek zaleceń Sanepidu zostały we wskazanych celach 2 wykonane bezpośrednie połączenia kratki wentylacyjnej z kącikiem sanitarnym, zamurowano otwór w ścianie, a kącik z kratką został połączony kanałem wentylacyjnym. Na zlecenie pozwanego Zakład Usług (...), prowadzony przez Mistrza Kominiarskiego A. D., przeprowadza okresowe kontrole przewodów kominowych, spalinowych i wentylacyjnych w Areszcie. Przeprowadzone w dniach 24.09.2013 r., 03.10.2014 r., 02.10.2015 r. kontrole wykazały ich drożność. O czystość cel i toalet dbają osadzeni, którzy okresowo otrzymują stosowne środki czystości. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. decyzją z dnia 23.06.2014 r. nakazał doprowadzić do właściwego stanu techniczno-sanitarnego brudne, zakurzone z ciemnym nalotem i ubytkami farby ściany i sufity w pomieszczeniu mieszkalnym wraz z kącikiem sanitarnym w celi nr
  3. Po przeprowadzonych kontrolach, protokołami z dni 27.01.2015 r., 27.10.2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. potwierdził wykonanie przez Areszt Śledczy w N. zaleceń wydanych w decyzji z dnia 23.06.2014 r. W miarę możliwości finansowych, technicznych i organizacyjnych cele, w tym m.in. cele, w których przebywał powód nr 103, 104, 105, 106, 111, były odnawiane sukcesywnie, były malowane ściany, na podłogach kładziono płytki podłogowe ceramiczne. W 2014 r. wszystkie okna w celach wymieniono na plastikowe. Sąd na podstawie powyższych ustaleń faktycznych zważył, iż powództwo zasługuje na uwzględnienie w części. W związku z tym, że powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych spowodowanego bezprawnym zachowaniem strony pozwanej, sąd I instancji wskazał, iż materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu tkwi w przepisach konstytucyjnych i art. 417 k.c. oraz art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Sąd przywołał art. 30 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), a także art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 z późno zm.) Sąd I instancji wskazał, iż za utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznać trzeba stanowisko, zgodnie z którym dochodzący roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art. 448 k.c. w związku z naruszeniem dóbr osobistych, a w szczególności godności odbywającego karę pozbawienia wolności w warunkach niehumanitarnych, nie jest obciążony wykazaniem bezprawności naruszenia. Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym w N. w grudniu 2013 r. przebywając w celi nr 111 został ukąszony przez pluskwy. Sąd Rejonowy wskazał, iż fakt ten został dostatecznie udowodniony. Sąd szczegółowo omówił wskazujące na taki stan rzeczy dowody przeprowadzone w sprawie: zeznania świadka J. O. - kierownika oddziału kwatermistrzowskiego w Areszcie Śledczym w N., zeznania świadka M. M.

(1)oraz wpisy w książeczce 3 zdrowia powoda, w której odnotowano, iż w dniu 27 grudnia 2013 r. powód był pogryziony przez pluskwy. W dniu 30 grudnia 2013 r. zapisano zalecenie: "Dezynsekcja celi". Pozwany, pomimo zawartej umowy z M. S. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...) M. S. z siedzibą w Ż., nie zapobiegł skutecznie występowaniu insektów w Areszcie Śledczym w N., mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia i samopoczucia powoda i innych osadzonych. Czynności przeprowadzane przez Firmę Usługową (...) M. S. były albo nieskuteczne, albo za rzadko wykonywane. Sąd wskazał, iż sam fakt zawarcia umowy z firmą specjalizującą się w deratyzacji, dezynfekcji i dezynsekcji nie zwalnia pozwanego z obowiązku monitowania skuteczności przeprowadzonych czynności na terenie Aresztu oraz skutecznego zapobiegania występowania insektów. To na pozwanym bowiem ciąży obowiązek zapewnienia takich warunków, by osadzeni mogli odbywać kary pozbawienia wolności w sposób humanitarny, zgodny z przepisami prawa. Sąd ustalił, iż w niniejszym stanie faktycznym doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności, prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. W ocenie sądu I instancji nie ulega wątpliwości istnienie związku przyczynowego pomiędzy zaniechaniem funkcjonariuszy Aresztu Śledczego w N. a krzywdą, która wystąpiła u powoda. Gdyby bowiem pozwany w pełni zadbał o warunki odbywania kary dla powoda i innych osadzonych, poprzez bieżące monitowanie skuteczności przeprowadzonych czynności przez firmę specjalizującą w deratyzacji, dezynfekcji oraz dezynsekcji, a nie zdawał się wyłącznie na zgłoszenia osadzonych, to powód i inni osadzeni nie zostaliby pogryzieni przez insekty. Co więcej sąd ustalił również, iż pozwany wiedział, iż w Areszcie Śledczym w N. problem insektów występuje, a czynności deratyzacji, dezynfekcji i dezynsekcji, przeprowadzane przez zobowiązaną na podstawie umowy firmę nie przynoszą oczekiwanych efektów (vide: zeznania świadka J. O. i dokumentacja medyczną powoda). Mimo, że rozpoznanie to dokonane zostało w dniu 27 grudnia 2013 r., dopiero po 3 dniach, tj. 30 grudnia 2013 r. zalecono dezynsekcję celi, a sama dezynsekcja przeprowadzona została po kolejnych 4 dniach, w dniu 03.01.2014 r. (protokół z dnia 03.01.2014 r., k. 57). Pomimo posiadanej wiedzy co do występowania pluskiew, pozwany poza standardowymi procedurami nie podejmował żadnych innych środków celem zapewnienia godnych, humanitarnych warunków pobytu osadzonych w ich placówce. Ww. środki pozwany podejmował dopiero po zgłoszeniu przez osadzonego ukąszenia przez insekty. W tym stanie rzeczy należało uznać, że pozwany poprzez zlecenie specjalistycznej firmie (...) S. nie zapobiegł skutecznie występowaniu insektów w Areszcie Śledczym w N. w celi nr 111, których to występowanie doprowadziło do zmian skórnych powoda. Jednocześnie Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części, w której zeznawał o ukąszeniu przez pluskwy podczas przebywania w celi nr 105, bowiem w książeczce zdrowia powoda brak jest wzmianki o ukąszeniach z okresu, w którym powód przebywał we wskazanej celi, tj. od dnia 13.01.2014 r. do dnia 02.03.2014 r. Powyższe nie neguje jednak faktu samego występowania pluskiew w celi nr
  1. Jak wynika bowiem z protokołu odbioru z dnia 03.01.2014 r., dezynsekcja przeprowadzona została nie tylko w celi nr 111, ale także w celi 105 oraz
  2. Sąd podkreślił, że osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego. 4 Poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej, wypełniającej zadania represyjne państwa. Realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, na którym warunki uwięzienia są "odpowiednie" i nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Sąd nie uwzględnił w całości żądania powoda co do wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i uznał, iż zasądzona kwota 600 zł, jest sumą właściwą i odpowiednią. Skutki ukąszenia powoda przez pluskwy były powierzchowne i miały charakter przejściowy. Powód zdołał wykazać, że został ukąszony w grudniu 2013 r., a skutkiem ukąszeń tych insektów był świąd i złe samopoczucie. Sąd uznał także, że powodowi nie przysługuje zadośćuczynienie za warunki bytowe panujące w celach, w których był osadzony. Wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych zakładów karnych i aresztów śledczych uregulowane zostały wart. 110 § 2 k.k.w., w sposób odpowiadający też normom prawa międzynarodowego. Zgodnie ze wskazanym przepisem cela winna między innymi zapewniać dostateczny dopływ powietrza. Powód nie wykazał aby przez działanie lub zaniechanie pozwanego jego dobra osobiste doznały istotnego uszczerbku wywołującego krzywdę, w szczególności aby w celach, w których przebywał, nie zapewniono dostatecznego dopływu powietrza. Sąd szczegółowo omówił stan wentylacji w celach oraz toaletach i wskazał, iż postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że dotychczasowe istniejące w chwili pobytu powoda w Areszcie w 2013 r. - 2015 r. wymagały korekty, ale nie był to stan utrudniający wymianę i dopływ świeżego powietrza. Sąd, ustosunkowując się do pozostałych zarzutów, związanych z warunkami bytowymi panującymi w pozwanym Areszcie stwierdził, iż powód w toku procesu nie udowodnił, jakoby miały miejsce rażące zaniedbania - godzące w jego godność. W ocenie sądu nie można uznać, że efekt taki wywoływał stan wykładzin, kafelek, ścian i okien w celach nr 103, 105,
  3. Miało to jedynie wpływ na estetykę pomieszczeń i stanowiło nieznaczne utrudnienia przy utrzymaniu czystości. Sąd uznał, iż warunki osadzenia pozbawionych wolności w Areszcie Śledczym w N. odpowiadały prawu i nie naruszały zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Brak jest również podstaw do stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania funkcjonariuszy Skarbu Państwa w zakresie opisanych przez powoda okoliczności. Sąd podkreślił, że samo naruszenie norm określonych w Kodeksie karnym wykonawczym i przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r., obowiązującego w okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w N., nie może prowadzić do przyjęcia, że doszło do naruszenia konkretnego dobra osobistego, bowiem dobro osobiste, samo w sobie, nie jest wprost powiązane z normą prawną gwarantującą minimalne standardy dla osób odbywających karę pozbawienia wolności. Sąd I instancji ocenił, iż odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z dolegliwościami dla osób osadzonych, które mają stanowić dla nich karę za czyn, którego się dopuścili. Osadzeni w żadnym razie nie mogą oczekiwać od Państwa, że w zakładach karnych 5 stworzone zostaną im warunki odpowiadające warunkom, jakie mieliby poza zakładem karnym, lepsze niż w szpitalach, sanatoriach, zakładach opieki. Sąd omówił warunki istniejące w Areszcie Śledczym w N. i uznał je za dolegliwe, jednak wskazał że jest to przede wszystkim efekt działania samych osadzonych (niszczenie wyremontowanych cel) oraz efekt konieczności przebywania w niewielkim pomieszczeniu z kilkoma osobami, z pozbawieniem możliwości swobody i ograniczeniu intymności wiązanych z potrzebami fizjologicznymi. Dolegliwości opisywane przez powoda nie są jednak nieludzkie i niehumanitarne. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie daje podstaw do stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej przez Areszt Śledczy w N. w zakresie utrzymywania prawidłowego stanu podłóg, ścian oraz wentylacji w celach, to z kolei wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. Roszczenia o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych, w oparciu o treść art. 448 k.c., uzależnione jest od zawinionej bezprawności naruszenia. Sąd oparł się na zgromadzonych dowodach z dokumentów oraz zeznań świadków. Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd stanowią wynik analizy zeznań funkcjonariuszy pozwanej jednostki i zeznań świadka M. M. osadzonego z powodem w celi 104 i 108 i przesłuchania powoda. Sąd uznał zeznania powoda za wiarygodne w części dotyczącej warunków bytowych znajdujących potwierdzenie w protokołach kontroli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Natomiast za wyolbrzymione sąd uznał skutki tego stanu. To skutkowało orzeczeniem jak w sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. wyrażającym zasadę słuszności. Uznanie, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu, jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu, przy czym ocena wystąpienia takiego przypadku winna być należycie umotywowana. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że powództwo było uzasadnione co do zasady, natomiast wygórowane co do wysokości. Rozliczenie kosztów stosunkowo praktycznie pozbawiłoby powoda uzyskania zadośćuczynienia. Ponadto Sąd miał na uwadze, że powód został zwolniony od kosztów sądowych w całości, obecnie przebywa w zakładzie karnym, a także, że ze złożonego oświadczenia wynika, iż nie posiada żadnego majątku ani żadnych dochodów. Z uwagi zatem na powyższe w okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem sądu, zasady słuszności przemawiają za nieobciążaniem strony powodowej kosztami procesu. (k.125-130) Apelację od tego wyroku złożył pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w Nowej Soli zaskarżając wyrok w części, tj. w punkcie 1 i 3 zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 448 k.c. poprzez przyjęcie, że pogryzienie powoda przez insekty doprowadziło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności" prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności" oraz art. 5 k.c. Pozwany wskazując na te zarzuty wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa (pkt 1) oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych (pkt 2), ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 6 W uzasadnieniu apelacji pozwany podniósł, iż Sąd Rejonowy na potrzeby toczącego się procesu stworzył swoistego rodzaju dobro osobiste w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Przywołując w tym względzie stanowisko Sądu Najwyższego wskazał, iż nie ma dobra osobistego pod nazwą "prawo do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w zakładach karnych". Dobrem osobistym jest godność, a w toku procesu powód nie wykazał, że w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności (tymczasowego aresztowania) doszło do naruszenia jego godności. Powód zdołał wykazać jedynie, na podstawie dokumentacji lekarskiej, że "został ukąszony w grudniu 2013 r., a skutkiem tych ukąszeń insektów był świąd i złe samopoczucie". Nie udowodnił więc, że doszło do naruszenia jego godności określanej mianem czci wewnętrznej, co obejmuje wyobrażenie człowieka o własnej wartości oraz oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi. Apelujący wskazał, iż odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z istoty z dolegliwościami dla osób osadzonych, które mają stanowić dla nich karę za czyn, którego się dopuścili. Odbywanie kary pozbawienia wolności ma być karą, a dolegliwości z tym związane należą do istoty kary. Ponadto nawet w przypadku ustalenia, iż dobro osobiste zostało naruszone, nie musi się łączyć w każdym wypadku, gdy domaga się tego powód, z zasądzeniem odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia art. 448 k.c. Skutki kilkakrotnych ukąszeń przez insekty były powierzchowne i miały charakter przejściowy, a zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia, czy odszkodowania z tego tytułu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i art. 5 k.c. Pozwany przywołał w tym miejscu stanowisko judykatury. Wszystko to czyni, w ocenie pozwanego, apelację zasadną. (k.135-139) Powód nie złożył odpowiedzi na apelację. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w N. częściowo tylko zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało zmianą zaskarżonego orzeczenia w punkcie dotyczącym orzeczenia o kosztach procesu. W pierwszej kolejności należy podnieść, że w uzasadnieniu wyroku sąd I instancji zaprezentował ustalony stan faktyczny oraz przeprowadził wywód wskazujący na motywy, którymi kierował się wydając zaskarżone orzeczenie. Poczynione przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne oraz wywiedzione z nich skutki prawne, sąd odwoławczy przyjmuje za własne, czyniąc je integralną częścią swojego uzasadnienia z zastrzeżeniem jednak, iż zastosowanie wobec powoda art. 102 k.p.c. i nieobciążanie go kosztami postępowania (pkt 3 orzeczenia) - zdaniem sądu drugiej instancji - nie można uznać za właściwe. Biorąc nadto pod uwagę, że kontrola instancyjna nie dała podstaw do stwierdzenia nieważności w sprawie, dalszy zakres kognicji sądu odwoławczego wyznaczała treść orzeczenia oraz zakres zarzutów podniesionych w apelacji. Apelujący podnosi, iż sąd I instancji "stworzył" na potrzeby niniejszego procesu dobro osobiste pod nazwą "prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności", podczas gdy 7 Sąd Najwyższy wskazał, iż dobro takie nie istnieje, a dobrem naruszonym jest w takim godność człowieka - którego to naruszenia, w ocenie pozwanego, powód w postępowaniu nie wykazał. Ze stanowiskiem pozwanego trudno się zgodzić. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, a działania naruszające to prawo rodzą odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 k.c. i 448 k.c. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, LEX (...); wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2014 r., I ACa 1371/13, LEX (...), wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r., I ACa 323/14, LEX 1496028, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 maja 2015 r., I ACa 243/15, LEX 1740675). Sąd Apelacyjny w Łodzi wskazał natomiast, iż dopiero takie naruszenia dóbr osobistych, które przekraczają normy wykonywania kary pozbawienia wolności mogą być, w konkretnych okolicznościach uznane za dające podstawę do stosowania środków ochrony prawnej, jakimi są przepisy art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2014 r, I ACa 1150/13, LEX 1439207). Przywołać należy również wyrok Sądu Najwyższego, który orzekł, iż osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi, w której nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i nie zapewniono wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, LEX 255593). Wywnioskować więc należy, iż w pewnych sytuacjach warunki odbywania kary pozbawienia wolności mogą stanowić naruszenie dóbr osobistych - zatem ocena, czy warunki odbywania kary pozbawienia wolności stanowią naruszenie dóbr osobistych winna być dokonywana indywidualnie ad casum. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. l Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.
  4. 1966 r., głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 04.12.1950 r. stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.l Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami przywołanych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, sąd odwoławczy podtrzymuje zważenia sądu I instancji. Rzeczywiście rację ma apelujący, iż odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże 8 się z pewnymi dolegliwościami i nie można Państwa obciążać zadaniem zapewnienia osadzonemu warunków zbliżonych poziomem do warunków wolnościowych. Jednak te zastrzeżenia nie mogą dotyczyć sytuacji, gdy osadzony narażony jest na ugryzienia insektów. Pozwany nie neguje faktu, iż takie zdarzenie miało miejsce. Zostało ono zresztą w postępowaniu dowodowym przed sądem I instancji udowodnione. Przemawiały za takim ustaleniem zarówno dowody z dokumentu - Książeczki zdrowia osadzonego, jak i dowody osobowe - przesłuchanie świadków J. O., M. M.
(1)oraz częściowo zeznania powoda. Nie można uznać, iż ugryzienia przez pluskwy są normalną konsekwencją spowodowaną przez fakt przebywania powoda w Areszcie Śledczym. Takimi czynnikami są natomiast standard wyposażenia w celach, czy uciążliwości związane z warunkami związanymi z przebywaniem w celach wieloosobowych, które to ustalenie było przyczyną oddalenia powództwa w pozostałej części. Nie dotyczy to jednakże pluskiew i podobnych insektów. Ich występowanie związane jest z nienależytym utrzymaniem obiektu, nieszczelnościami, zawilgoceniem ścian, czy też nieodpowiednią temperaturą. Nie można w XXI wieku uznawać sytuacji, iż jest to rzecz normalna, a dolegliwości tego rodzaju "należą do istoty kary" - jak to twierdził w apelacji pozwany. Następnie pozwany wskazywał, iż zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia czy odszkodowania jedynie za kilkakrotne ukąszenie przez insekty, których skutki były powierzchowne i miały charakter przejściowy, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Argument ten, biorąc pod uwagę ww. zważenia, nie może się ostać. Sąd Rejonowy wziął pod uwagę przejściowy charakter i powierzchowność ran powoda - zasądzając najego rzecz jedynie kwotę 600 zł, a nie żądane przez powoda 20.000 zł. Kwota ta została przez sąd I instancji uznana za adekwatną do doznanych przez powoda skutków i sąd odwoławczy to stanowisko podtrzymuje. Należy jednak wziąć pod uwagę, iż na mocy art. 417 k.c. pozwany jest odpowiedzialny za zaistniałe zdarzenie. Postępowanie dowodowe wykazało, iż pozwany nie dołożył należytej staranności, aby sytuacjom takim zapobiegać. Podejmował odpowiednie działania (typu dezynsekcja) dopiero po zgłoszeniu problemu przez osadzonego, a nadto nie można uznać, iż podejmował je natychmiast (co w ocenie sądu odwoławczego byłoby właściwe, biorąc pod uwagę, iż chodzi o ugryzienia ludzi przez pluskwy), lecz dopiero po siedmiu dniach. Pozwany w apelacji nie odniósł się do tej części zważeń sądu I instancji, nie neguje zatem tychże faktów. Nie mogą zmienić stanowiska sądu odwoławczego przywoływane przez apelującego orzeczenia sądów dotyczące stosowania art. 5 k.c. Podkreśla się w nich m.in., iż należy brać pod uwagę realia społeczno-gospodarcze w kraju oraz fakt, iż sam powód wystąpił przeciwko zasadom współżycia społecznego popełniając przestępstwo. Jednak powtórzyć w tym miejscu należy, iż odróżnić trzeba realia zakładów karnych, czy aresztów śledczych i normalne związane z pobytem w takich placówkach dolegliwości od zapewnienia osadzonym takich warunków godnego odbywania kary pozbawienia wolności aby nie byli narażeni na ukąszenia przez pluskwy, gdyż niewątpliwie przekracza to normy wykonywania kary pozbawienia wolności R. - w ocenie sądu odwoławczego - orzeczenie sądu I instancji w zakresie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 600 zł jest prawidłowe, a podnoszone w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego są niezasadne i nie mogą prowadzić do wzruszenia zaskarżonego orzeczenia. 9 Za zasadny natomiast uznać należało zarzut strony pozwanej dotyczący naruszenia przez sąd I instancji przez odstąpienie od ogólnej reguły odpowiedzialności za wynik procesu i zastosowanie w stosunku do powoda nie obciążenia go kosztami zgodnie z zasadą słuszności na mocy art. 102 k.p.c. Fakt odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności nie może bowiem sam w sobie uzasadniać zastosowania tego przepisu, a powód występując z niniejszym powództwem przeciwko Skarbowi Państwa winien liczyć się obowiązkiem poniesienia z tego tytułu określonych kosztów, tym bardziej, że ich wysokość (... ) nie może być uznana za wysoką (tak: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2016 r., I ACz 502/16, LEX 2016304). Powód wszczął postępowanie w sprawie i żądał kwoty 20.000 zł. W momencie wszczęcia sprawy przebywał Areszcie Śledczym w N.. Obecnie również jest pozbawiony wolności, jego sytuacja zatem nie zmieniła się. Nie wykazał żadnego dowodu, iż należy mu się tak wysoka kwota zadośćuczynienia. W ocenie sądu odwoławczego należy w sprawie zastosować ogólne zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd wziął pod uwagę, iż judykatura jednoznacznie wypowiada się o wąskiej i wyjątkowej możliwości korygowania rozstrzygnięcia o zastosowaniu, bądź braku zastosowania, art. 102 k.p.c. w ramach kontroli instancyjnej. Podkreśla się, że tego typu rozstrzygnięcie może być podważone przez sąd odwoławczy tylko wówczas, gdy jest rażąco niesprawiedliwe, a reguły sprawiedliwościowe oczywiście naruszone (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., I CZ 66/12, LEX 1232749; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CZ 26/12, LEX 1231638). W ocenie Sądu Okręgowego, taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Jak wskazano powyżej, powód przez sam tylko fakt pozbawienia wolności nie może unikać odpowiedzialności za swoje czyny i winien ponosić ich konsekwencje - także, jak w tym wypadku, finansowe. W myśl § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. OZ.U z 2013 r. poz. 490) stawka minimalna za sprawę o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania wynosi 120 zł. Rozdzielając koszty zgodnie z art. 100 k.p.c. oraz biorąc pod uwagę stopień, w jakim powód utrzymał się ze swoim roszczeniem (3%) oraz stopień, w jakim wygrał sprawę pozwany, należało zmienić wyrok w zakresie kosztów i zasądzić od powoda na rzecz pozwanego kwotę 116,40 zł (pkt I sentencji wyroku). W pozostałej części apelacja na podstawie art. 385 k.p.c. została oddalona (pkt II sentencji). Koszty w postępowaniu apelacyjnym zostały zasądzone na podstawie art. 100 k.p.c. (pkt III). Biorąc pod uwagę stopień, w jakim żądanie apelującego zostało uwzględnione (a więc tylko w odniesieniu do kosztów procesu), winien otrzymać on od powoda tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej kwotę 36 zł. Koszty pozwanego wyniosły na tym etapie 120 zł - poniósł on jedynie koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym (§ 8 ust. 1 pkt 26 w zw. z § 10 ust. 2 pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcy prawnego, j.t. Oz.U.2015. (...)), których w całości nie wygrał. 1\ A \l

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.