Sygn. akt VI ACa 1474/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Aldona Wapińska (spr.) Sędziowie: SA Marcin Strobel SO del. Tomasz Szanciło Protokolant: Izabela Nowak po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa L. P. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. o uznanie, ustalenie, orzeczenie nieistnienia organów Spółdzielni Mieszkaniowej(...) w W. na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt XXV C 865/13 oddala apelację. VI ACa 1474/14 UZASADNIENIE Pozwem z 1 lipca 2013 r. skierowanym przeciwko pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z siedzibą w W. powód L. P. żądał uznania przez Sąd faktu nieistnienia Rady Nadzorczej SM (...) w W. prawnie nieumocowanej i pseudo wybranej przez Zebranie (...) dnia 29 czerwca 2001 rok. Jednocześnie powód wniósł o stwierdzenie przez Sąd, iż w kadencji 2001-2005 nie istniała Rada Nadzorcza SM (...) w W. z uwagi na brak podjęcia uchwały przez Zebranie (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...). Ponadto powód żądał ustalenia w trybie art. 189 k.p.c. bezwzględnej nieważności, nieistnienia, rady nadzorczej i rad osiedli w kadencjach 2001-2005 albowiem zebranie przedstawicieli dnia 29 czerwca 2001 r. nie podjęło uchwały skutecznie powołującej radę nadzorczą w kadencji 2001-2005, co oznaczało nieuzyskanie legitymacji (mandatu) przez członków rady nadzorczej. W odpowiedzi na pozew z 29 maja 2014 r. pozwana Spółdzielnia wniosła o odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej w zakresie żądania zawartego w pozwie, a w przypadku nie uwzględnienia wniosku o odrzucenie pozwu – o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 lipca 2014 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził od L. P. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i kwotę 17 złotych tytułem kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Sąd Okręgowy ustalił, że powód – L. P. jest członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z siedzibą W.. W dniu 10 maja 2001 r. do powoda skierowano zawiadomienie o zwołaniu przez zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. na dzień 25 maja 2001 r. na godzinę 18.00 Osiedlowego Zebrania (...). W zawiadomieniu przedstawiono następujący porządek obrad: - otwarcie zebrania i wybór prezydium; - przyjęcie porządku obrad; - wybór komisji wnioskowej i mandatowej; - ustalenie wysokości wynagrodzenia dla członków i zastępców członków rady Osiedla; - ustalenie liczby członków i zastępców członków rady Osiedla oraz ustalenie ilości mandatów w radzie Osiedla dla poszczególnych grup członkowskich; - zgłoszenie kandydatów do rady Osiedla; - wybór komisji skrutacyjnej; - sprawozdanie z działalności administracji Osiedla za rok 2000; - sprawozdanie z działalności rady Osiedla (...) za okres maj 2000 r. – maj 2001 r.; - dyskusja dotycząca sprawozdania z działalności administracji Osiedla za rok 2000 oraz sprawozdania z działalności rady Osiedla (...) za okres maj 2000 r. – maj 2001 r.; - przerwa; - dalszy ciąg dyskusji i podjęcie uchwał dotyczących sprawozdania z działalności administracji Osiedla za rok 2000 oraz sprawozdania z działalności rady Osiedla (...) za okres maj 2000 r. – maj 2001 r.; - rozpatrzenie propozycji zmian w regulaminie rady Osiedla – podjęcie uchwały; - sprawozdanie komisji wnioskowej – przyjęcie wniosków i protokołu komisji; - ogłoszenie wyników wyborów i zamknięcie obrad. W dniu 23 maja 2001 r. do powoda skierowano zawiadomienie o zwołaniu przez zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. na dzień 29 czerwca 2001 r. na godzinę 18.00 Zebrania (...) SM (...) z następującym porządkiem obrad: - otwarcie zebrania i wybór prezydium; - wybór komisji mandatowej; - przyjęcie porządku obrad; - rozpatrzenie odwołań członków od uchwał rady nadzorczej w sprawach o wykluczenie ze Spółdzielni; - wybór komisji wnioskowej; - podjęcie uchwały o wysokości wynagrodzenia/ryczałtów dla członków i zastępców członków rady nadzorczej oraz ustalenia jednolitych zasad wynagradzania członków i zastępców członków rad osiedli; - podjęcie uchwały w sprawie określenia liczby członków i zastępców członków rady nadzorczej i rodzaju mandatów na poszczególne osiedla; - rozpatrzenie sprawozdania zarządu Spółdzielni z działalności i bilansu za 2000 r.; - rozpatrzenie sprawozdania z działalności rady nadzorczej w czwartym roku kadencji; - dyskusja i zgłaszanie wniosków; - przerwa w dyskusji; - dalszy ciąg dyskusji oraz podjęcie uchwał w przedmiocie sprawozdania zarządu Spółdzielni z działalności i bilansu za 2000 r. oraz sprawozdania z działalności rady nadzorczej w czwartym roku kadencji oraz uchwały w sprawie udzielenia absolutorium członkom zarządu; - wybory członków i zastępców członków rady nadzorczej; - podjęcie uchwały w sprawie najwyższej sumy zobowiązań, jaką Spółdzielnia może zaciągnąć w 2001 r.; - rozpatrzenie wniosków i postulatów – przyjęcie protokołu komisji wnioskowej; - ogłoszenie wyników wyborów i zamknięcie obrad. Na zebraniu przedstawicieli członków SM (...) w W., które odbyło się w dniu 29 czerwca 2001 r. podjęto m.in. uchwałę w przedmiocie wyboru członków rady nadzorczej Spółdzielni. Uchwały podjęte na zebraniu przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W., w tym uchwały w przedmiocie wyboru członków rady nadzorczej były kwestionowane także przez innych członków Spółdzielni, tj. przez M. K. i J. K.. Wytoczone przez nich powództwo o uchylenie uchwał podjętych przez zebranie przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej (...) z 29 czerwca 2001 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia dla członków i zastępców członków rady nadzorczej, ustalenia jednolitych zasad wynagradzania członków i zastępców członków rad osiedli, określania ilości członków i zastępców członków rady nadzorczej i rozdziału mandatów na poszczególne osiedla oraz rozpatrzenia sprawozdania zarządu Spółdzielni z działalności i bilansu za rok 2000, jak również udzielenia absolutorium członkom zarządu; rozpatrzenia sprawozdania z działalności rady nadzorczej w czwartym roku kadencji; wyboru członków i zastępców członków rady nadzorczej oraz najwyższej sumy zobowiązań, jaką Spółdzielnia może zaciągać w roku 2001, wyrokiem z 20 grudnia 2002 r. zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w W.. Wyrokiem z 26 listopada 2003 r. sygn. akt VI ACa 304/03 Sąd Apelacyjny w W. oddalił apelację powodów od wyroku Sądu Okręgowego. Słuszność rozstrzygnięcia sądów obu instancji potwierdzona została przez Sąd Najwyższy, który wyrokiem z 07 lipca 2004 r. sygn. akt I CK 78/04 oddalił kasację powodów. W ocenie Sądu Okręgowego – wbrew twierdzeniom strony pozwanej - nie zaistniały przesłanki do odrzucenia pozwu, albowiem niniejsza sprawa ma charakter sprawy cywilnej. Odnosząc się zaś do zasadności żądań powództwa Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skoro zaskarżona uchwała została podjęta w dniu 29 czerwca 2001 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z 03 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr 122, poz. 1024) zmieniającej z dniem 22 lipca 2005 r. art. 42 prawa spółdzielczego, poprzez między innymi nadanie jego § 2 treści następującej: „ Uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna.” , to powód niesłusznie powoływał się na obowiązującą obecnie treść art. 42 § 2 prawa spółdzielczego, który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Przepisy przejściowe ustawy nowelizującej (art. 4 ust. 1 ustawy z 03 czerwca 2005 r.) stanowią bowiem, że do oceny skutków zdarzeń prawnych stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym zdarzenia te nastąpiły. W dniu podjęcia zaskarżonej uchwały przepisy prawa spółdzielczego nie przewidywały możliwości uznania uchwały walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) za nieważną z powodu jej sprzeczności z przepisami prawa. Obowiązujący wówczas przepis art. 42 § 2 i 3 u.p.s. stanowił, iż taką uchwałę można zaskarżyć do sądu w drodze powództwa o jej uchylenie, podobnie jak uchwałę sprzeczną z postanowieniami statutu. Uchwała niezgodna z prawem była dotknięta zatem sankcją w postaci jej nieważności względnej, aczkolwiek orzecznictwo opowiadało się ponadto za możliwością wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały na ogólnych zasadach, wynikających z art. 58 k.c. (por. wyroki SN: z 18 września 2003 r. I CK 115/02, z 21 maja 2004 V CK 443/03), to jest o stwierdzenie jej nieważności bezwzględnej, ze skutkiem ex tunc, z powodu sprzeczności samej uchwały z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Stosowanie przepisu art. 58 § 1 k.c. do uchwał walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni zostało wyłączone dopiero przez znowelizowany z dniem 22 lipca 2005 roku art. 42 § 2 u.p.s., jako lex specialis, który przewiduje bezwzględną nieważność uchwały sprzecznej z ustawą, zaś jej uchylenie zastrzega już tylko do przypadków sprzeczności uchwały z postanowieniami statutu, dobrymi obyczajami lub do sytuacji, gdy godzi ona w interesy spółdzielni albo ma na celu pokrzywdzenie jej członka (tak też SN w wyroku z 17 czerwca 2011 r. II CSK 620/10). Powód zaskarżył uchwałę nie z uwagi na jej treść, lecz sposób jej podjęcia domagając się de facto stwierdzenia jej nieważności. W toku postępowania dowodowego w sprawie powód ograniczył się jedynie do złożenia kserokopii zawiadomień o zebraniach oraz do wnioskowania o zobowiązanie pozwanej do przedstawienia wszystkich materiałów z zebrania przedstawicieli i zebrań grup członkowskich niezbędnych do procesu. W ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek powoda o zobowiązanie pozwanej do przedstawienia dokumentów w trybie art. 248 § 1 k.p.c. nie zasługiwał jednak na uwzględnienie jako niemający związku z przedmiotem sporu – skoro powód nie zaskarżył uchwały ze względu na jej treść ale jedynie na sposób jej podjęcia. W ocenie Sądu pierwszej instancji podnoszone w pozwie uchybienia dotyczące postępowania poprzedzającego podjęcie uchwały, a polegające na pominięciu poddania zaskarżonej uchwały w przedmiocie powołania rady nadzorczej, pod uprzednie obrady zebrania grupy członkowskiej, z naruszeniem w ten sposób art. 59 § 2 pkt 3 u.p.s., nie może skutkować stwierdzeniem jej bezwzględnej nieważności (wyroki SN: z 16 października 2002 r. IV CKN 1351/00, z 08 lipca 2004 r. IV CK 543/03, z 11 stycznia 2007 r. II CSK 370/06). Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętym poglądem zaniechanie poddania pod obrady zebrania grupy członkowskiej sprawy objętej porządkiem obrad najbliższego zebrania przedstawicieli mogło stanowić podstawę do zaskarżenia, w trybie art. 42 § 3 u.p.s., późniejszej uchwały zebrania przedstawicieli, podjętej w kwestii, która nie została uprzednio przedłożona do rozpoznania przez grupę członkowską. Naruszenie przepisu art. 59 § 2 pkt 3 u.p.s. było bowiem uchybieniem formalnym, mogącym mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej do sądu uchwały (A. Stefaniak. Prawo spółdzielcze oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Komentarz. Orzecznictwo. Warszawa 2009, str. 103). Powód mógł więc powoływać się na powyższą okoliczność, jako na uchybienie formalne mające wpływ na podjęcie uchwały w ramach powództwa przewidzianego wówczas w art. 42 § 3 w zw. z § 2 u.p.s., tj. powództwa o jej uchylenie, co uczynił, jednakże bezskutecznie albowiem także to roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na upływ terminu do zaskarżenia uchwały. W dacie podjęcia kwestionowanej przez powoda uchwały, o terminie do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały, stanowił przepis art. 42 § 3 u.p.s., w myśl którego powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia powinno być wniesione w ciągu sześciu tygodni od dnia odbycia walnego zgromadzenia, jeżeli zaś powództwo wnosi członek nieobecny na walnym zgromadzeniu na skutek jego wadliwego zwołania - w ciągu sześciu tygodni od dnia powzięcia wiadomości przez tego członka o uchwale, nie później jednak niż przed upływem roku od dnia odbycia walnego zgromadzenia. W toku sprawy powód nie podnosił okoliczności wadliwego zwołania samego walnego zgromadzenia Spółdzielni, zwłaszcza, że w poczet materiału dowodowego w sprawie załączył skierowane do siebie zawiadomienie o zgromadzeniu. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, iż zgromadzenie zwołane zostało poprawnie i skutecznie, a więc powód winien zaskarżyć uchwałę w ciągu 6 tygodni od odbycia walnego zgromadzenia. Sześciotygodniowy termin do zaskarżenia uchwały upłynął dla powoda bezskutecznie z dniem 10 sierpnia 2001 r. Nawet zaś gdyby uznać, że zebranie przedstawicieli zwołane zostało wadliwie, to termin do wytoczenia powództwa i tak upłynąłby bezskutecznie z dniem 29 czerwca 2002 r. Powództwo wytoczone w dniu 01 lipca 2013 r. podlegało więc oddaleniu z uwagi na przekroczenie terminu z art. 42 § 3 u.p.s. obowiązującego w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały. Odnosząc się zaś do roszczenia o ustalenie nieistnienia rady nadzorczej, rady osiedli i zarządu w kadencjach 2001-2005 Sąd Okręgowy wskazał na podstawie art. 189 k.p.c. ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa można żądać, gdy występujący z żądaniem ma w tym interes prawny. Dopuszczalne jest powództwo o ustalenie niezgodności z przepisami prawa, o ustalenie nieważności uchwały rady nadzorczej na podstawie art. 58 k.c. Uchwała taka jest bowiem czynnością prawną. Istnienie po stronie powodowej interesu prawnego w ustaleniu interes pełni funkcję materialnoprawnej przesłanki skuteczności powództwa. Z tego względu Sąd z urzędu zobligowany jest badać istnienie po stronie powodowej interesu prawnego w ustaleniu (tak też SA w Warszawie w wyroku z 09 lutego 1999 r. I ACa 1105/08 - Prokuratura i Prawo 2000/2/35). Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powyższe określenie interesu prawnego in extenso, znalazło aprobatę w wyroku SA w Poznaniu z 05 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III AUa 1518/05 – LEX nr 257445). W ocenie Sądu Okręgowego powód nie miał interesu prawnego w zgłoszonym roszczeniu, albowiem w żaden sposób go nie wykazał. Powód nie wykazał istnienia żadnego zagrożenia dla jego sfery prawnej ani istnienia choćby niepewności, co do stanu prawnego o charakterze obiektywnym. Wszelkie twierdzenia przytaczane przez powoda miały charakter gołosłowny i w kontekście zasad logicznego rozumowania i wnioskowania nie znalazły uznania Sądu. Powód nie wykazał, że pozwana narusza jego dane osobowe poprzez podejmowanie uchwał o wykluczaniu z członkostwa Spółdzielni. Sąd Okręgowy uznał, iż także zarzut niewłaściwego umocowania pełnomocnika pozwanej, nie zasługiwał na uwzględnienie. Pełnomocnictwo procesowe zostało udzielone przez członków zarządu pozwanej, których umocowanie nie zostało skutecznie wzruszone przez powoda. Co więcej, wprawdzie nieważność postępowania sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.), jednakże sam zarzut nieważności postępowania z powodu niewłaściwego umocowania pełnomocnika przeznaczony jest dla strony, która nie była w toku postępowania właściwie umocowana i służyć ma obronie jej interesu. Nie jest dopuszczalne powoływanie tego zarzutu przez przeciwnika, usiłującego wzruszyć niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcie (wyrok SA w Poznaniu z 24 września 2012 r. I ACa 621/12 - LEX nr 1237404). Stąd też podnoszenie tego zarzutu przez powoda było bezskuteczne także w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Dlatego też, w świetle powyższych rozważań, powództwo zostało oddalone, jako całkowicie bezzasadne. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.