o ile nie umówiono się inaczej, suma pieniężna wypłacona przez ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia nie może być wyższa od poniesionej szkody. Zgodnie z § 22 ust. 1 obowiązujących w pozwanym zakładzie ubezpieczeń o.w.u., na wniosek Ubezpieczającego, za opłatą dodatkowej składki, ubezpieczenie drobiu może zostać rozszerzone o ubezpieczenie mienia związanego z produkcją drobiu. Ubezpieczeniem objęte jest mienie zgłoszone do ubezpieczenia znajdujące się na terenie fermy drobiu (§ 22 ust. 2 o.w.u.). Wysokość szkody w mieniu ustala się - w myśl § 25 ust. 1 o.w.u. - przyjmując udowodnioną przez Ubezpieczającego wartość przedmiotu szkody na dzień ustalenia odszkodowania, a w razie braku takiego udowodnienia - przeciętną wartość przedmiotu tego samego albo podobnego rodzaju - ustaloną na podstawie cen rynkowych z dnia ustalenia odszkodowania. Przy ustalaniu wysokości szkody według tych zasad - potrąca się określony procentowo stopień faktycznego zużycia przedmiotu szkody, ustalony w uzgodnieniu z Ubezpieczającym bądź na podstawie opinii rzeczoznawcy. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że ubezpieczyciel wypłacił powodowi kwotę z tytułu zniszczonego mienia mniejszą o 156.851 zł w stosunku do wartości rynkowej spalonego wyposażenia kurników przy uwzględnieniu sumy ubezpieczenia i stopnia zużycia przedmiotu szkody. Zdaniem Sądu I instancji powód nie miał racji kwestionując opinię biegłego ze względu na brak uwzględnienia w niej zniszczonych instalacji. Zgodnie bowiem z § 22 ust. 5 o.w.u. ubezpieczeniem nie są objęte instalacje i urządzenia techniczne, wbudowane na stałe w konstrukcję kurnika. Niezależnie jednak od powyższego, koszt instalacji został uwzględniony przy ustalaniu wysokości szkody, jaką powód poniósł w związku ze zniszczeniem budynków, a która podlega wyrównaniu przez pozwanego na podstawie odrębnej umowy ubezpieczenia. Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy uwzględnił całość żądanej przez powoda sumy z tytułu umowy ubezpieczenia mienia służącego hodowli drobiu, czyli kwotę 149.373 zł. Wobec powyższego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 735.373 zł. Wraz z kwotą główną zasądzono odsetki ustawowe poczynając od 26 października 2009 r., na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 14 ust. 1 u.u.o. – w związku z ustaleniem, że powód dokonał zgłoszenia szkody w pozwanym zakładzie ubezpieczeń 24 września 2009 r. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako wygórowane. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., zaś o kosztach sądowych - art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. l pkt 10 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.). Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w pkt 1, 3 i 4 – w zakresie uwzględniającym powództwo i rozstrzygającym o kosztach postępowania, zarzucając naruszenie art. 805 k.c. i art. 59 u.u.o oraz art. 509 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania z obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych na rzecz podmiotu nie posiadającego legitymacji procesowej czynnej w tym zakresie oraz naruszenie art.
poprzez zasądzenie odszkodowania przewyższającego wysokość doznanej przez powoda szkody, w przypadku obu rodzajów ubezpieczeń, nadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż kwoty wyliczone, tytułem odszkodowań, przez obu biegłych uwzględniają już wypłaty dokonane w toku postępowania likwidacyjnego. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje. Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo co następuje: Wdniu 22 grudnia 2009 r. Powód zawarł umowę nr (...) z Bankiem (...) w Z. o udzielenie kredytu inwestycyjnego na kwotę 300.000 zł. Jedną z form zabezpieczenia spłaty udzielonego kredytu była cesja praw z polisy ubezpieczeniowej seria (...) nieruchomości położonej w W. objętej księgą wieczystą nr Kw (...). W § 2 umowy z dnia 16 marca 2011 r. przelewu praw z umowy ubezpieczeniowej postanowiono, że jeżeli należności wynikające z umowy nr (...) z dnia 22 grudnia 2009 r. zostaną spłacone wraz z odsetkami i prowizjami w umówionym terminie, następuje zwrotne przelanie praw z umowy ubezpieczenia (umowa kredytowa nr (...) k. 258-261, umowa przelewu wierzytelności k. 263-264). Kredyt udzielony W. K. umową nr (...) z dnia 22 grudnia 2009 r. został spłacony dnia 25 stycznia 2012 r. W dniu 25 stycznia 2012 r. nastapiło zwrotne przelanie praw z umowy ubezpieczenia dotyczącej nieruchomości położonej w W., co zostało potwierdzone na piśmie podpisanym przez Prezesa i zastepcę Prezesa Zarządu Banku (...) w Z. (zaświadczenie k. 262). Biegły J. K. w opinii pisemniej podał wartość odtworzeniową budynków znajdujących się na nieruchomości położonej w W. w cenach brutto i netto, biorąc pod uwagę, że są to obiekty rolnicze. Wyliczone przez niego kwoty były bez uwzględnienia kwoty wypłaconej przez ubezpieczyciela na rzecz powoda (tak nagranie z 9.04.2013 r. k. 300 obejmujące ustne wyjaśnienia biegłego J. K.). Biegły A. W. w opinii pismenej podał kwotę dotyczącą maszyn zniszczonych w trakcie pożaru, bez uwzględnienia kwoty jaka została wypłacona przez ubezpieczyciela, uwzględnił również stopień zużycia maszyn przy wyliczeniu ich wartości rynkowej (zeznania biegłego A. W. – nagranie z 9.04.2013 r., k. 300). Wartość rynkowa maszyn i urządzeń w podejściu kosztowym wynosi łącznie kwotę 184.213 zł netto na dzień powstania szkody, z uwzględnieniem nabytku wartości z tytułu eksploatacji (tak biegły A. W. w pisemnej opinii uzupełniającej k. 314-326). Wartość wentylacji i instalacji elektrycznej wycenionej w ramach wyceny budynków nie uległa zmianie. Należy dodać jedynie do kosztów sumę automatyki (74.298 zł brutto). Po dodaniu do kosztów wentylacji kosztów automatyki (elektryki), łączny koszt wynosi 169.365 zł netto (tak biegły J. K. w uzupełniającej opinii pisemnej k. 334-340 i w opinii ustnej złożonej na rozprawie w dniu 16 października 2013 r.). Roboty w zakresie robót instalacji elektrycznej zostały wycenione w opinii biegłego J. K. o około 80% wyżej niż wynika to ze złożonych przez powoda ofert, natomiast w zakresie prac instalacyjnych wentylacji koszty określone przez biegłego są niższe o około 70% od kosztów określonych w ofertach złożonych do akt (tak biegły J. K. w pisemnej opinii uzupełniającej k. 339-340). Powód jest rolnikiem. Nie jest płatnikiem podatku VAT (okoliczność bezsporna podana przez powoda na rozprawie 16.10.2013 r.). Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest częściowo zasadna. Nie można jednak podzielić zarzutu apelującego naruszenia art. 805 k.c. i art. 59 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1152 ze zm.) w związku z art. 503 k.c., a odnoszącego się do braku legitymacji procesowej czynnej po stronie powoda. Po pierwsze wbrew twierdzeniom apelacji powód nie dokonał cesji praw z umowy ubezpieczenia objętej polisą nr (...) na rzecz Banku (...) w Z., tylko – jak wynika z załączonej do akt umowy przelewu wierzytelności z dnia 16 marca 2011 r. – dotyczyła ona cesji praw z polisy nr (...) ubezpieczenia nieruchomości objętej księgą wieczystą nr Kw (...). Po drugie umowa przelewu wierzytelności została zawarta na zabepieczenie spłat rat kredytu zaciąniętego przez powoda na podstawie umowy nr (...) w dniu 22 grudnia 2009 r. Przelew w celu zabezpieczenia jest czynnością prawną powierniczą. Zgodnie z zamiarem stron, przelana wierzytelność nie ma wejść definitywnie do majątku cesjonariusza. Zbywca i nabywca wierzytelności umawiają się, że przelanie wierzytelności służy jedynie zabezpieczeniu udzielonego przez nabywcę zbywcy kredytu. W myśl porozumienia stron, cesjonariusz może zrealizować nabytą wierzytelność jedynie wtedy, gdy kredyt nie zostanie mu we właściwym czasie zwrócony i tylko w takim zakresie, w jakim jest to potrzebne do pokrycia jego roszczeń o zwrot kredytu. Jeżeli zaś cel przelewu odpadnie tj. kredyt, dla którego zabezpieczenia przelew nastąpił, zostanie spłacony, przelana wierzytelność powinna wrócić do cedenta. W praktyce ten rezultat osiąga się najczęściej przez zastrzeżenie warunku rozwiązującego, tj. zamieszczenie przez strony umowy przelewu wierzytelności w celu zabezpieczenia klauzuli, zgodnie z którą, skutek tej umowy ustaje z chwilą spłaty zabezpieczonego kredytu (tak prof. Kaziemiesz Zawada w Systemie Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – część ogólna, tom 6, pod redakcją dr hab. Adama Olejniczaka, Wydawnictwo C.H. Beck. Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2009 r., str. 1062). Taki warunek rozwiązujący został zamieszczony w § 2 umowy przelewu z 16 marca 2011 r., zgodnie z którym jeżeli należności z umowy kredytu zostaną spłacone wraz z odsetkami i prowizjami w umówionym terminie, następuje zwrotne przelanie praw z umowy ubezpieczenia. Zaświadczenie Banku (...) w Z. podpisane przez Prezesa i Zastępcę Prezesa Zarządu, informujące o spłacie kredytu z umowy, nie jest więc oświadczeniem woli – jak twierdzi apelaujący – tylko oświadczeniem wiedzy dotyczacej skutków jakie nastapiły w związku ze spłatą przez powoda kredytu, czyli ziszczenia się warunku rozwiązujacego. Nie można zatem przyjąć, że złożone zaświadczenie nie wywołuje skutkow prawnych, gdyż zawiera ono jedynie informacje wynikające z innych dokumentów (umowy kredytu i umowy przelewu wierzytelności na zabezpieczenie), a także potwierdza fakt spłaty kredytu przez powoda, czemu strona pozwana nie zaprzeczyła. Nawet przy przyjęciu koncepcji apelującego o późniejszym powstaniu skutków przelewu wierzytelności przyszłych, nie zmienia to sytuacji powrotnego przejścia na cedenta (powoda) wierzytelności przelanej wcześniej w celu zabezpieczenia spłat rat kredytu, po spłacie tego kredytu i wobec tego braku legitymacji do dochodzenia wierzytelności z umowy ubezpieczenia przez Bank (...)w Z.. Natomiast trafny jest zarzut naruszenia art.
Sąd Okręgowy pomyłkowo bowiem przyjął, że biegli wyliczyli wartość szkody powoda pomniejszając swoje wyliczenia o wypłacone z tego tytułu przez pozwany zakład ubezpieczeń odszkodowanie. W związku z tym Sąd błędnie uznał, że strona pozwana winna wypłacić powodowi dalsze odszkodowanie (ponad kwotę wypłaconą tytułem odszkodowania za zniszczone budynki w kwocie 328.455 zł) w wysokości 586.000 zł. Zasady tej nie zastosował do części odszkodowania odnoszącej się do spalonego mienia (maszyn i urządzeń) gdyż z tego tytułu w pozwie dochodznona była kwota 149.373 zł i Sąd nie mógł wyjść ponad żądanie. W postępowaniu dowodowym przed Sądem Apelacyjnym w oparciu o wyjasnienia biegłych ustalono jednoznacznie, że swoich wyliczeń wartości szkody nie pomniejszali oni o wypłacone przez ubezpieczyciela kwoty odszkodowań. Wyliczone przez biegłych wartości należało zatem co do zasady pomniejszyć o dokonane wypłaty. Co do wartości mienia, to Sąd był limitowany wysokością zgłoszonego żądania zgodnie z treścią art. 321 k.p.c. Ubezpieczyciel wypłacił powodowi wyższą kwotę od dochodzonej, ale z wyliczeń biegłego z opinii uzupełniającej wynika, że kwota wypłacona odpowida wartości szkody w mieniu w ujęciu netto. Inaczej należało ustalić wartość szkody w odniesieniu do budynków i zniszczonej w nich instalacji elektrycznej i wentylacyjnej. Co do zasady Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął w tym przypadku wartości wyliczone w cenach brutto. Powód jest rolnikiem i nie jest podatnikiem podatku VAT. Cenotwórczy podatek VAT uwzględnia się przy ustaleniu wysokości odszkodowania tylko wówczas, gdy poszkodowany rzeczywiście go poniesie (tak SA w Białymstoku w wyroku z 18.04.2013 r., I ACa 122/13, LEX nr 1307386). Co do zasady poszkodowanemu nie będacemu płatnikiem podatku VAT odszkodowanie wraz z tym podatkiem przysługuje. Poszkodowany nie może bowiem w takim przypadku obniżyć należnego od niego podatku o kwotę podatku naliczonego (tak SA w Poznaniu w wyroku z 22.02.2007 r., I ACa 1179/06, LEX nr 298601, tak też SN w uchwale z 15.11.2001 r., III CZP 68/01 i w orzecz. z 20.02.2002 r., V CKN 908/00, LEX nr 54365). Wartość odtworzenia spalonych budynków wyliczona przez biegłego to kwota 586.000 zł brutto i kwota taka w odniesieniu do powoda nie będacego płatnikiem podatku VAT powinna być przyjęta jako punkt wyjścia do wyliczenia odszkodowania. Od tej kwoty powinno się odjąć wypłaconą kwotę przez ubezpieczyciela z tytułu spalonych budynków w wysokości 328.455 zł, co daje różnicę 257.545 zł (586.000 – 328.455 zł). W toku postępowania apelacyjnego ustalono, że w ramach pierwotnych wyliczeń biegły J. K. nie uwzględnił kosztów automatyki do wentylacji. Wartość automatyki według biegłego to kwota 60.900 zł netto i 74.298 zł brutto. Tę ostatnią kwotę należało dodatkowo uwzględnić w wyliczeniu należnego powodowi odszkodowania, zatem łącznie odszkodowanie to winno wynosić kwotę 331.843 zł (257.545 zł + 74.298 zł). Do tej kwoty obniżono zasądzone na rzecz powoda odszkodowanie, zmieniając zaskarżony wyrok na podstawie 386 § 1 k.p.c. Odpowiedniej zmianie podlegał również wyrok w zakresie orzeczenia o kosztach procesu przy przyjęciu, że powód wygrał sprawę w 44%. Apelacja w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. przy przyjęciu bezzasadności zarzutu braku legitymacji procesowej czynnej po stronie powoda i niezakwestionowaniu skutecznym opinii biegłych. O kosztach postępwania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.