stanowiący, iż małżonkowie bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe są najemcami lokalu, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Jeżeli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, do wspólności najmu stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej. W dacie ustania wspólności ustawowej stron we wrześniu 2003r. obowiązywał zatem zacytowany wyżej przepis art.
zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych założonej przez małżonków rodziny. Mając na uwadze stan prawny obowiązujący w dacie ustania wspólności majątkowej małżeńskiej w niniejszej sprawie trzeba było zatem poddać analizie zagadnienie, czy prawo najmu lokalu zakładowego w D. wchodziło w skład majątku małżeńskiego stron. W doktrynie podkreśla się, że art.
nie działa wstecz, a przynależność prawa najmu powstałego przed dniem wejścia w życie ustawy o ochronie praw lokatorów do majątku wspólnego małżonków jest oceniana na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. sprzed okresu obowiązywania art.
k.c. (por. Grzegorz Kozieł, Komentarz do art. 680 kc, LEX). Podzielając przytoczone stanowisko Sąd zważył, że zgodnie z treścią art. 3 kc ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. W ocenie Sądu o przynależności do majątku wspólnego małżonków prawa najmu mieszkania zakładowego rozstrzygają przepisy obowiązujące w dacie uzyskania tego prawa. Skutek taki następuje z mocy prawa i stanowi rezultat wynikający z samej istoty ustawowej wspólności majątkowej. Z omówionych powyżej przepisów Prawa lokalowego wynikało, iż art. 10 ust. 3 wyrażający zasadę, że małżonkowie wspólnie zajmujący lokal mieszkalny są z mocy prawa najemcami tego lokalu, chociażby umowa najmu została zawarta tylko przez jednego z nich, nie miał zastosowania wobec mieszkań zakładowych, na mocy art. 56 ust.3 ustawy. Wejście prawa najmu lokalu zakładowego w roku 1988 do majątku odrębnego uczestnika nastąpiło zatem z mocy prawa i w konsekwencji nie mogło stanowić składnika majątku wspólnego małżeńskiego stron. Wobec powyższego przeprowadzony w niniejszej sprawie dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność wysokości czynszu rynkowego możliwego do osiągnięcia za najem lokali, okazał się w niniejszej sprawie nieprzydatny, wobec zmiany stanowiska uczestnika początkowo przyznającego wspólność prawa najmu lokalu, a następnie żądającego oddalenia wniosku w tym zakresie. Przystępując w dalszej kolejności do rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, czy w skład majątku wspólnego wchodzi ekspektatywa nabycia na własność lokali Sąd zważył, że na uzasadnienie tego żądania wnioskodawczyni argumentowała, że ekspektatywa powstała z uwagi na fakt przyznania uczestnikowi S. D., w trakcie trwania związku małżeńskiego, lokalu mieszkalnego od Nadleśnictwa, na zaspokojenie potrzeb rodziny. Lokal ten został przydzielony uczestnikowi postępowania z uwzględnieniem liczby członków jego rodziny, z którymi wspólnie prowadził gospodarstwo domowe. Według wnioskodawczyni przydział tego lokalu stanowił prawo podmiotowe uczestnika postępowania, jako pracownika Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa D. oraz że podmiotem tego prawa była również wnioskodawczyni, jako jego małżonka, a w konsekwencji, że prawo do korzystania, mieszkania, używania i przede wszystkim do nabycia przedmiotowych lokalu na bardzo uprzywilejowanych warunkach stanowi składnik majątku wspólnego byłych małżonków, który nabyli w trakcie trwania związku małżeńskiego. W orzecznictwie i doktrynie definiuje się ekspektatywę (oczekiwanie prawne) jako swego rodzaju uprawnienie polegające na tym, że związane z nią uprawnienia mogą w określonym momencie ulegać przekształceniu w konkretne prawo wspólne. Jeśli oczekiwanie prawne powstało w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej, wyrastające ze wspólnego oczekiwania, to konkretne prawo, nawet nabyte po ustaniu wspólności majątkowej, zostaje nabyte „na prawie wspólności ustawowej”. Jak już wyżej wspomniano, wywiedzione ze wspólności prawa najmu lokalu oczekiwanie prawne nie mogło stanowić majątku wspólnego stron, bowiem najem dotyczył mieszkania zakładowego i stanowił majątek odrębny uczestnika. Niezależnie od powyższego trzeba było zważyć, iż art. 40 a ust. 4 i 5 ustawy z dnia 28.09.1991r. o lasach (Dz. U. nr 101, poz. 444) wprowadzał możliwość preferencyjnego nabycia lokali oraz pierwszeństwo w ich nabyciu dla pracowników i byłych pracowników Lasów Państwowych, co do lokali, których są najemcami i w których mieszkają. Przepis ten miał zastosowanie również do osób bliskich pozostałych po pracownikach (w tym małżonków), które w dniu ich śmierci zamieszkiwały razem z nimi i nadal w tych lokalach zamieszkują. Przepisy, na podstawie których uczestnik nabył wynajmowany lokal mieszkalny wraz z lokalem gospodarczym w dacie po ustaniu wspólności ustawowej, wprowadzały zatem możliwość nabycia przez pracownika wynajmowanego i zajmowanego przez niego lokalu na zasadach preferencyjnych. Prawo do preferencyjnego nabycia lokalu nie przysługiwało małżonkowi pracownika (jedynie po śmierci pracownika małżonek jako osoba bliska stawał się podmiotem tego uprawnienia). Nadto - w ocenie Sądu - możliwości nabycia lokalu po cenie obniżonej nie można było kwalifikować jako ekspektatywy. Aby możliwość preferencyjnego nabycia lokalu przekształciła się w podlegające ochronie uprawnienie, musiało zostać spełnionych kilka przesłanek, jak: ogłoszenie wykazu lokali w Biuletynie Lasów Państwowych, zawiadomienie na piśmie osobę uprawnioną do pierwszeństwa nabycia takiego lokalu, złożenie odpowiedniego wniosku (vide: Rozporządzenie Ministra Ochrony (...) z 09.04/1998r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu sprzedaży lokali i gruntów z budynkami mieszkalnymi w budowie oraz kryteriów kwalifikowania ich jako nieprzydatne Lasom Państwowym, a także trybu przeprowadzania przetargu ograniczonego (Dz. U. 1998.52.327). Zawiadomienie uczestnika nastąpiło w piśmie z 05.11.2003r., a zatem dopiero po tej dacie ziściły się przesłanki powstania uprawnienia, które można określić, które podlega ochronie i którego wartość da się ustalić. Zatem i z tych powodów żądanie wnioskodawczyni ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi ekspektatywa, nie mogło zasługiwać na uwzględnienie. W konsekwencji również żądanie stwierdzenia nieważności umowy ustanowienia odrębnej własności lokali i ich sprzedaży na rzecz uczestnika z dnia 18.12.2003r. nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem pozbawione było podstaw faktycznych i prawnych. Brak było podstaw do przyjęcia, iż zawierając umowę sprzedaży lokali pominięto uprawnienie wnioskodawczyni do ich preferencyjnego nabycia. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do wniosku, iż wniosek w części dotyczącej ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi ekspektatywa, ewentualnie stwierdzenia nieważności aktu notarialnego z 18.12.2003r. i przyjęcia, że w skład majątku wspólnego wchodzą nieruchomości lokalowe, ewentualnie ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi prawo najmu lokali, nie podlegał uwzględnieniu. Wzgląd na wszystkie te argumenty prowadził do rozstrzygnięcia jak w pkt I sentencji. Stanowczego podkreślenia przy tym wymagało, iż zgodnie z ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie stanowiskiem (por. Jacek Gudowski, Komentarz do art. 567 kpc, LEX), jeżeli sąd nie uwzględnia wniosku uczestnika co do zaliczenia danego składnika majątkowego do majątku wspólnego małżeńskiego i co do spłat i dopłat, nie oddala wniosku „w pozostałej części" (por. B. Dobrzański, Glosa do uchwały SN z dnia 13 lutego 1970 r., III CZP 97/69, OSPiKA 1971, z. 9, poz. 167). Inaczej jest w sytuacji, gdy przedmiotem orzekania jest żądanie zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku osobistego na majątek wspólny (art. 45 k.r.o.), o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym małżeńskim (art. 43 k.r.o.) oraz o roszczenia i spory, o których mowa w art. 686 i 618 w zw. z art. 688 i art. 567 § 3 (por. S. Madaj, Postępowanie nieprocesowe w sprawach..., s. 157). Brak zaliczenia przez sąd jakiegoś składnika majątkowego do majątku wspólnego podlegającego podziałowi nie oznacza pominięcia tego składnika w orzeczeniu, lecz jest rozstrzygnięciem merytorycznie negatywnym, zaś uczestnikom w tym zakresie przysługuje apelacja, a nie wniosek o uzupełnienie (por. uzasadnienie postanowienia SN z 21.08.2008r., IV CZ 62/08, LEX nr 464465). Orzekając o sposobie podziału majątku ruchomego, którego skład i wartość (za wyjątkiem samochodu) zgodnie wskazali byli małżonkowie, Sąd kierował się zgodnym wnioskiem stron, o czym orzeczono jak w pkt II ppkt 1/ i 2/ postanowienia. Sąd zważył przy tym, że zgodnie z treścią art. 212 § 2 kc rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Orzekając o sposobie podziału majątku Sąd kierował się nadto treścią art. 43 § 1 kro, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Przystępując do rozliczenia wartości przyznanych poszczególnym uczestnikom rzeczy oraz określenia wysokości ewentualnych dopłat i spłat Sąd zważył, że zgodnie z treścią art. 212 § 1 kc jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Uczestnik – zgadzając się na przyznanie rzeczy ruchomej w postaci samochodu na rzecz wnioskodawczyni – sformułował żądanie spłaty jego udziału w tej rzeczy na kwotę 5.500,- zł. Uprawnienie do takiego żądania nie budziło wątpliwości, wobec sformułowania art. 212§ 1 kc, wprowadzającego możliwość, a nie obowiązek wyrównania udziału przez dopłatę. W tej sytuacji Sąd orzekał w granicach żądania uczestnika. Biorąc pod uwagę, że przyznano mu ruchomości o łącznej wartości 3.520,- zł trzeba było uznać, że winien on spłacić wnioskodawczyni połowę ich wartości (1.760,- zł). Z kolei wnioskodawczyni winna spłacić żądaną przez uczestnika kwotę 5.500,- zł tytułem spłaty udziału w przyznanym jej samochodzie. Dokonując zatem matematycznego wyliczenia różnicy pomiędzy kwotą 5.500,- zł i 1.760,- zł, orzeczono jak w pkt III postanowienia. Stosownie do treści art. 567 § 1 kpc w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej sąd rozstrzyga także o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku odrębnego lub odwrotnie podlegają zwrotowi. Oznacza to, iż w postępowaniu o podział majątku sąd rozstrzyga także o wzajemnych roszczeniach małżonków z tytułu posiadania poszczególnych składników majątku wspólnego, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na te składniki majątkowe nakładów i spłaconych długów w czasie od chwili ustania wspólności ustawowej do chwili podziału majątku wspólnego. Podstawę materialnoprawną tych roszczeń stanowi art. 1035 kc, odsyłający do przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych, w tym art. 207 kc, zgodnie z którym pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Stosując powyższy przepis odpowiednio do wspólności samochodu M. trzeba było zauważyć, iż posiadając udział w majątku wspólnym w wysokości 1/2 wnioskodawczyni w tym samym stosunku był obowiązana do ponoszenia wydatków i ciężarów związanych ze wspólnym prawem. Dotyczy to również zgłoszonych do rozliczenia przez uczestnika postępowania koniecznych wydatków w postaci składki obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, opłacanej w (...) S.A. Uczestnik domagał się rozliczenia nakładów z tytułu uiszczonych składek OC w latach 2004-2007, 2012-2016. Wnioskodawczyni co do zasady uznała roszczenie o zwrot wydatków w omawianym zakresie /k. 365/, jednakże podnosiła, że w roku 2006 uczestnik wyjechał za granicę. Okoliczność tę przyznawał uczestnik zeznając, że wyjechał w roku 2006, drugą ratę składki opłacał jego syn i płacił składki do 2011 roku. W tym miejscu stanowczego podkreślenia wymagało, że w myśl ogólnej zasady wyrażonej w art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zgodnie z obowiązującą procedurą cywilną nie do sądu należy zarządzanie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Innymi słowy sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności spornych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 kpc). Obowiązek przedstawiania dowodów spoczywa bowiem na stronach (art. 3 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc ) spoczywa na tej stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne. Spostrzeżenie powyższe miało w niniejszej sprawie takie znaczenie, że to na żądającym zwrotu połowy wydatków uczestniku spoczywał ciężar udowodnienia faktu ich poniesienia oraz wysokości. Na potwierdzenie swego wniosku uczestnik przedłożył wykaz opłaconej składki OC, podpisany przez pracownika agenta ubezpieczeniowego /k. 106 akt/, z którego wynikało jakie składki zostały uiszczone, lecz w którym nie wskazano, kto uiścił te składki. Bezspornym było w niniejszej sprawie, że część składek opłacił użytkujący auto syn stron. Bezspornym było także, iż w latach 2006-2012 uczestnik przebywał za granicą. Okoliczność ponoszenia kosztów ubezpieczenia przez syna stron znalazła także potwierdzenie w zeznaniach świadka D. D.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.