Sygn. akt III AUa 738/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzi

§ 2k.p.c.

zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nakazał wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. z dnia 29 listopada 2012 r., znak (...)-1. Na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013, poz.461 tj.) Sąd Okręgowy zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej się kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy zaskarżając go w całości. Apelujący oparł się na zarzutach: 1) naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj.: - art.

k.p.c. gdyż norma ta nie uwzględnia w katalogu rozstrzygnięć merytorycznych rozstrzygnięcia o treści wskazanej w pkt 1 zaskarżonego wyroku, a właściwym rozstrzygnięciem w okolicznościach niniejszej sprawy jest tylko rozstrzygnięcie oddalające odwołanie, - art 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części tegoż materiału, tj. pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego W. M. z 3 listopada 2014 r., z którego wynika, że wydana 29 listopada 2012 r. decyzja organu rentowego, której uchylenia odwołująca domaga się, doręczona została na adres właściwy wskazany przez odwołującą w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a zatem jej skuteczne doręczenie pozbawia wszczęcia postępowania wznowieniowego jakichkolwiek podstaw. Apelujący wniósł o zmianę wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że art.

k.p.c. normuje wyczerpująco katalog rozstrzygnięć sądu odwoławczego rozpoznającego w pierwszej instancji odwołania od decyzji organów rentowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd ten, wydając rozstrzygnięcie merytoryczne, może albo uwzględnić odwołanie, albo je oddalić. Uwzględniając odwołanie może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w części, orzekając zarazem co do istoty sprawy albo w przypadku niewydania decyzji przez organ rentowy - zobowiązać organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub też samodzielnie rozstrzygnąć sprawę, orzekając co do istoty sprawy. W szczególności sąd pierwszej instancji nie może uchylić zaskarżonej decyzji i przekazać sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. W każdym przypadku wadliwości decyzji musi orzec co do istoty sprawy. Niedopuszczalne jest zatem stwierdzenie przez sąd w sentencji wyroku, że nakazuje wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w W. z 29 listopada 2012 r. Sąd pierwszej instancji nie mógł postąpić inaczej niż rozpoznać sprawę merytorycznie, a zatem uwzględniając cały materiał dowodowy wydać orzeczenie oddalające odwołanie, jako że brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Ponadto, wbrew twierdzeniom odwołującej się, decyzja z 29 listopada 2012 r. nr (...)-1, której uchylenia się domaga, została skutecznie doręczona 4 grudnia 2012 r. Od decyzji nie wniesiono odwołania, w związku z czym uprawomocniła się z dniem 4 stycznia 2013 r. Wprawdzie odwołująca się twierdzi, iż o treści decyzji nie była poinformowana, gdyż wówczas miejscem jej zamieszkania był J., ul. (...), a nie adres wskazany w decyzji, ale z akt organu rentowego (k-10) wynika, że o adresie: J. ul. (...) odwołująca się zawiadomiła organ dopiero w styczniu 2014 r. składając odpowiedni druk (...). Natomiast w poprzednio składanych dokumentach zgłoszeniowych nie wskazywała innego adresu niż W. ul. (...). Pod tym adresem również figuruje w Urzędzie Skarbowym W. - M.. W tych okolicznościach wniosek odwołującej się w zakresie wznowienia postępowania był całkowicie bezpodstawny, w związku z czym organ rentowy odmówił wszczęcia postępowania. Organ rentowy wskazał również że nawet gdyby okazało się, że jednak odwołująca się nie brała udziału w postępowaniu i o treści decyzji nie wiedziała, to i tak uchybiła terminowi określonemu w art. 148 § 1 k.p.a. O treści decyzji z całą pewnością dowiedziała się bowiem z pisma organu rentowego „odpowiedź na odwołanie” doręczonego 6 maja 2014 r. W tych okolicznościach sąd pierwszej instancji, mając na uwadze katalog rozstrzygnięć określony w art. 477

(14)k.p.c. winien rozstrzygnąć poprzez oddalenie odwołania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja podlega uwzględnieniu. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zasadą jest, iż zakres przedmiotowy rozpoznania i rozstrzygnięcia postępowania sądowego (przedmiot sporu) jest wyznaczony w przede wszystkim przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego, określonego zakresem odwołania od decyzji organu rentowego do sądu (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2008 r., II UZ 4/08, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 163 i orzecznictwo tam przytoczone). W przedmiotowej sprawie była to decyzja z 10 września 2014 r. odmawiająca wznowienia postępowania w sprawie podlegania odwołującej się ubezpieczeniom społecznym, zakończonego decyzją z 29 listopada 2012 r. oraz wniesione od niej odwołanie. Stosownie do art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 963, dalej jako: ustawa systemowa) decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazaną przez odwołującą się przesłanką wznowienia postępowania było to, że jako strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), nie wiedziała o decyzji wydanej w przedmiocie ustalenia okresu jej podlegania ubezpieczeniom społecznym. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Okręgowego, okoliczność złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przekroczeniem terminu ustanowionego w art. 148 § 2 k.p.a. dla dokonania tej czynności, nie może zostać zmarginalizowana, nawet jeśli została podniesiona dopiero w odpowiedzi na odwołanie od objętej sporem decyzji. Uruchomienie nadzwyczajnego trybu weryfikacji - ze względu na istotne wady postępowania – decyzji, która uzyskała przymiot ostateczności, przy zasadzie stabilności decyzji, statuowanej w art. 16 k.p.a., uzależnione zostało w pierwszym rzędzie od zachowania terminu do dokonania czynności inicjującej ten tryb. Badanie zachowania terminu dokonywane jest w pierwszej kolejności. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. strona wnosi podanie o wznowienie postępowania do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia. W przypadku wystąpienia sytuacji z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to jest niebrania udziału w postępowaniu bez własnej winy, termin biegnie zaś od dnia dowiedzenia się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). Artykuł 148 § 2 k.p.a. nie wymaga przy tym dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie nawet od źródła, z którego pochodzi informacja. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w wyroku z 15 maja 2008 r., II OSK 547/07 (LEX nr 489632), że: „Powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest (...), pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji, co mogłoby nastąpić dopiero po doręczeniu decyzji. W pierwszym przypadku chodzi tylko o informację o wydaniu decyzji, w drugim o czynność jej doręczenia. Artykuł 148 § 2 k.p.a. nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dopełnienia wymogu doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg tego terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja”. Podobnie też przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 27 stycznia 2010 r., IV SA/Po 506/09, (LEX nr 554245), uznając że informacja o wydanej decyzji wcale nie musi pochodzić od organu wydającego decyzję, lecz może pochodzić z innych źródeł, byleby wskazywała na treść rozstrzygnięcia w danej sprawie. Sąd Apelacyjny podziela powyższy pogląd. Moment powzięcia obiektywnej wiadomości o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania rozpoczyna bieg terminu do złożenia podania o wznowienie, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a. (por. też wyrok NSA z 26 marca 2010 r., I OSK 99/09, LEX nr 595668). Sąd Apelacyjny zważył przy tym, że w piśmiennictwie wyrażono pogląd, że miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a., nie należy liczyć od dnia, w którym o podstawie wznowienia dowiedział się pełnomocnik skarżącego w związku z prowadzeniem innej sprawy, jeśli nie dowiedział się o niej skarżący. Nie można bowiem przyjąć, że obowiązki profesjonalnego pełnomocnika rozciągają się aż tak szeroko, że w ich ramach musi on przewidywać, iż skarżący będzie chciał wznowić postępowanie administracyjne. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik procesowy odwołującej się o wydaniu decyzji w dniu 29 listopada 2012 r. i zawartym w niej rozstrzygnięciu dowiedział się z doręczonej mu odpowiedzi na odwołanie od decyzji z 7 lutego 2014 r. orzekającej o wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia. Ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia w obu decyzjach: z 29 listopada 2012 r. i z 7 lutego 2014 r. i zachodzący między nimi związek organ rentowy powołał się na decyzję dotyczącą podlegania ubezpieczeniom społecznym jako podstawę wydania decyzji dotyczącej wysokości zadłużenia. W przedmiotowej odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wyraźnie podał, kiedy i jakiej treści decyzja zapadła w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom. Odpowiedź ta została doręczona 6 maja 2014 r. ( k – 28 akt sprawy VII U 591/14). Powyższe dane były wystarczające do uznania, że z tą datą dotarła do pełnomocnika wiadomość o wydaniu decyzji i jej treści. Nawet jeśli odwołująca się w dacie doręczenia pełnomocnikowi odpowiedzi na odwołanie nie powzięła powyższej informacji, to najpóźniej dowiedziała się w dniu 13 maja 2014 r. uczestnicząc w rozprawie w sprawie VII U 591/14. W protokole rozprawy znajduje się zapis (oświadczenie pełnomocnika), że odwołująca się nie otrzymała decyzji z dnia 29 listopada 2012 r. oraz wniosek o zwrócenie się do organu rentowego o przesłanie dowodu doręczenia tej decyzji. W takim stanie rzeczy, według Sądu Apelacyjnego, za datę powzięcia przez odwołującą się wiadomości o wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu należy uznać - jako najpóźniejszą - datę 13 maja 2014 r. Za taką datę nie może być uznana data zapoznania się przez pełnomocnika procesowego z dołączonymi do akt sprawy VII U 591/14 aktami postępowania przed organem rentowym, zakończonego wydaniem decyzji w dniu 29 listopada 2012 r., co miało miejsce 1 września 2014 r. Powyższe akta postępowania przed organem rentowym zostały przedstawione Sądowi Okręgowemu 5 czerwca 2014 r., a pismo procesowe organu rentowego z 4 czerwca 2014 r. informujące o tym, doręczono pełnomocnikowi 17 czerwca 2014 r. (k – 79 a. s. VII U 591/14). Mając powyższe na względzie, według Sądu Apelacyjnego, wystąpienie w dniu 3 września 2014 r. z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 29 listopada 2012 r. nastąpiło z przekroczeniem ustawowego terminu z art. 148 § 2 k.p.a., wyznaczającego miesięczny termin na dokonanie tej czynności. Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że w przypadku niezachowania terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. prowadzenie dalszego postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpatrzenia sprawy jest niedopuszczalne w odniesieniu do tych przesłanek, które pozwalają na wznowienie postępowania tylko na wniosek strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2012 r., II OSK 374/11, LEX nr 1219146 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2014 r., II UK 525/13, LEX nr 1541052), a taki przypadek zachodzi właśnie, między innymi, gdy podstawę wznowienia postępowania ma stanowić art. 145 § 1 pkt 4 k.p.c. (por. art. 147 k.p.a.). Skutkiem powyższego jest przyjęcie, że stanowisko Sądu Okręgowego bagatelizujące przekroczenie terminu było nieprawidłowe. Zaskarżona decyzja odmawiająca wznowienia postępowania była prawidłowa wobec przekroczenia terminu do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania. Dokonanie przy tym jej zmiany poprzez wznowienie postępowania, przy pominięciu powyższej okoliczności, nastąpiło z naruszeniem art.

§ 2k.p.c., co słusznie zarzucił organ rentowy.

Zaskarżony wyrok nawet gdyby przyjąć, że żądanie wznowienia zgłoszono w terminie i zaszła przesłanka wznowienia i tak nie mógłby się ostać. Niedopuszczalne było bowiem dokonanie zmiany decyzji przez wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 29 listopada 2012 r., ponieważ podstawą rozstrzygnięcia sądowego mogą być tylko przepisy prawa materialnego (i ewentualnie postępowania cywilnego), a nie przepisy procedury administracyjnej, jednakże przy uwzględnieniu konieczności wyjaśnienia, czy zachodzą przesłanki wznowienia postępowania (tu z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Zważyć należy, że rozstrzygnięcia sądu ubezpieczeń społecznych (pierwszej instancji) o zasadności odwołania zapadają w formach określonych w art.

k.p.c. z wyjątkiem wskazanym w jego § 4. Sąd ubezpieczeń społecznych wyposażony został w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego, a dotyczy to każdej sprawy, także sprawy wynikającej z odwołania od decyzji w przedmiocie unieważnienia decyzji, czy też wznowienia postępowania. Sąd Najwyższy przyjął (uchwała z 23 marca 2011 r., I UZP 3/10, wyrok z 21 stycznia 2013r., II UK 164/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 261), że zasada rozstrzygania przez sąd w postępowaniu cywilnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o prawach lub obowiązkach stron na podstawie przepisów prawa materialnego oznacza, iż indywidualna norma prawna zawarta w orzeczeniu sądu ma charakter materialny, ustalający treść indywidualnego stosunku prawnego ubezpieczenia społecznego. Sąd dokonuje merytorycznej, a więc uwzględniającej przepisy prawa materialnego, kontroli prawidłowości decyzji organu rentowego, natomiast jej wady wynikające z naruszeń przepisów postępowania przed tym organem, pozostają zasadniczo poza zakresem jego rozpoznania. Zasadę tę potwierdza to, że sąd orzekający w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych może stosować jedynie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza również, że w sferze zarzutów proceduralnych skarga kasacyjna może opierać się na podstawie naruszenia przepisów postępowania cywilnego (art. 398 3 § 1 w związku z art. 1 k.p.c.). Należy także uwzględnić, że odwołanie od decyzji organu rentowego, aczkolwiek pełni rolę pozwu, nie podlega rygorom dla niego przewidzianym (art. 477 10 k.p.c.). Wystarczy samo niezadowolenie z decyzji organu rentowego i wyrażenie woli co do odmiennego rozstrzygnięcia, a rzeczą sądu jest wyjaśnienie, jakie żądanie wynikających z prawa materialnego praw lub zobowiązań adresata decyzji organu rentowego zostało zgłoszone w odwołaniu. Sąd nie może zatem, kierując się żądaniem wyrażonym wprost przez odwołującego się jako uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności (czy też, jak w niniejszej sprawie wznowienie postępowania), poszukiwać rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy postępowania administracyjnego. Orzeczenie takie powinno wskazywać w swojej podstawie na właściwe przepisy prawa materialnego i wyjaśniać merytoryczną przyczynę rozstrzygnięcia w nawiązaniu do sformułowanych w nich warunków nabycia prawa lub nałożenia obowiązku. Tak więc, jak trafnie podnosi organ rentowy, jeżeli Sąd Okręgowy uznał faktyczne zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zakończonego wydaną 29 listopada 2012 r. decyzją w przedmiocie podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to winien był merytorycznie rozstrzygać w tym przedmiocie, a nie zmieniać zaskarżoną decyzję przez wznowienie przedmiotowego postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, że skoro zaskarżona decyzja (forma decyzji wynika z art. 83b ust. 1 ustawy systemowej) o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 29 listopada 2012 r. była prawidłowa z racji wystąpienia z żądaniem wznowienia z przekroczeniem terminu z art. 148 § 2 k.p.a., to brak było podstaw po uzyskaniu tego wyjaśnienia co do przewidzianej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłanki wznowienia, do dokonanego przez Sąd Okręgowy wznowienia postępowania (jako takiego niedopuszczalnego, o czym wyżej), jak i do prowadzenia dalszego postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Sąd Okręgowy winien był na podstawie art.

§ 1k.p.c.

oddalić odwołanie ze względu na brak podstaw do jego uwzględnienia, przy czym uchybienie terminu do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania powoduje, że nie zachodzi potrzeba oceny, czy wskazana przez stronę przyczyna wznowienia faktycznie wystąpiła. Mają powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny z mocy art. 386 § 1 k.p.c. orzekł, jak w pkt I sentencji. O kosztach zastępstwa prawnego za obie instancje Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 w związku z art. 99 k.p.c. i § 11 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (jednolity tekst: Dz. U. z 2013, poz.490 ze zm.) przyjmując stawkę minimalną w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego wobec niewskazania wartości przedmiotu zaskarżenia (pkt II sentencji).

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.