k.c. Pozwana (...) S.A. złożyła odpowiedź na pozew, w której wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko pozwana przyznała, że łączyła ją umowa z powódką oraz, że realizowała roboty budowlane na rzecz pozwanej (...), jak również, że zakres prac powódki był określony w załączniku do umowy. E.-S. podniosła jednak, iż umowa była nienależycie wykonywana przez powódkę, albowiem posługiwała się ona dalszymi podwykonawcami bez uzyskania zgody wykonawcy i inwestora, nadto powódka nie płaciła swoim dalszym podwykonawcom, wobec (...) spółka (...) w ramach trójstronnych ustaleń zgodziła się na bezpośrednią zapłatę dalszym podwykonawcom na podstawie cesji wierzytelności. Pozwana spółka twierdziła też, że powódka opóźniała się w realizacji robót i to na tym tle pojawił się spór co do dokonania odbioru robót, gdyż pozwana nie chciała poświadczyć powódce, że wykonała terminowo roboty. Nadto wywodziła, że wartość prac dalszych podwykonawców powódki była inna niż wskazała powódka w przedstawionych przez siebie wyliczeniach, jak również wszystkie prace powódki były w istocie realizowane przez jej dalszych podwykonawców. Pozwana spółka (...) twierdziła też, że sama wykonała część prac. Tym samym zdaniem tej pozwanej powódce nie należy się kwota, której się domaga, gdyż wynagrodzenie przysługuje jej tylko za te prace, które rzeczywiście wykonała i których wykonanie potwierdziła pozwana spółka (...), a nie za ilość prac dla całego zadania inwestycyjnego, za które wynagrodzenie należało się pozwanej spółce jako generalnemu wykonawcy lub innym jego podwykonawcom. Pozwana E.-S. stwierdziła też, że zwiększenie zakresu prac miało nastąpić tylko w drodze zawarcia aneksu do umowy. Przyznała nadto, że naliczyła powódce karę umowną w kwocie 209.608,56 zł za opóźnienie w realizacji umowy i dochodzi zapłaty tej kwoty przed Sądem Okręgowym w Szczecinie w sprawie VIII GC 240/15. Odpowiedź na pozew złożyła także pozwana (...) S.A. również wnosząc o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko (...) potwierdziła, że zawarła umowę ze spółką (...) o roboty budowlane, w której całkowita kwota wynagrodzenia wynosiła po zmianie późniejszym aneksem (...).864.503,91 EUR brutto, jak również, że pozwana spółka (...) zawarła umowę z powódką jako podwykonawcą, a pozwana (...) zaakceptowała powódkę jako podwykonawcę w zakresie prac wskazanych w umowie między powódką a E.-S. i przy ustalonym w niej wynagrodzeniu w szacunkowej kwocie netto 1.577.900,58 zł za prawidłowe i terminowe wykonanie przedmiotu umowy i usunięcie wszelkich wad, a ostateczna wartość tego wynagrodzenia miała zostać ustalona przy uwzględnieniu rzeczywistych ilości robót wykonanych i potwierdzonych przez wykonawcę, zaś zmiany ilości robót powodujące zwiększenie wynagrodzenia wymagały zawarcia aneksu. Pozwana (...) podniosła, iż jako inwestor nie otrzymała jakichkolwiek informacji, że kwota wynagrodzenia określona w umowie jest niewystarczająca dla wykonania zadania, bądź też, że zachodzi potrzeba podpisania aneksu z powodu ilości poszczególnych rodzajów robót. Pozwana zaznaczyła nadto, że powódka wystawiła faktury na łączną kwotę 1.895.770,09 zł netto, przy czym ostatnie rozliczenie robót objęte fakturą (...) – wbrew umowie – nie posiadało poświadczenia wykonania robót i zatwierdzenia przez wykonawcę. Pozwana (...) przyznała też, że powódka pismem z dnia 14 sierpnia 2014 r. wezwała ją do zapłaty jako odpowiedzialną solidarnie z wykonawcą, jednakże zakwestionowała swoją odpowiedzialność w tym zakresie, gdyż ani nie była informowana o potrzebie wykonania większej ilości robót i zapłaty wyższego wynagrodzenia powódce, ani też nie wyrażała na to zgody. Przyznała przy tym, że jej odpowiedzialność solidarna jako inwestora w niniejszej sprawie może się jedynie ograniczać ewentualnie do kwoty 74.259,16 zł brutto wynikającej z umowy między powódką a pozwaną E.-S., gdyż zawarcie tej umowy (...) akceptowała, a to i tak tylko w przypadku, gdyby E.-S. nie dokonała skutecznego potrącenia tej kwoty ze swoją należnością z tytułu kary umownej. Na rozprawie pełnomocnik powódki podtrzymał dotychczasowe stanowisko, zaś odnosząc się do stanowisk pozwanych, zakwestionował ażeby powódka wszystkie objęte umową prace realizowała za pomocą dalszych podwykonawców, a ponadto pozwana E.-S. nie miała innych niż powódka podwykonawców zaakceptowanych przez inwestora w zakresie robót drogowych, jak też i to, że pozwana ta własnymi siłami wykonywała jakiekolwiek prace w tym zakresie. Nadto powódka podniosła, iż ewentualne zatrudnienie przez nią dalszych podwykonawców pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i bez wpływu na należne jej wynagrodzenie. Powódka wywodziła też, że pozwana (...) wyrażając zgodę na podwykonawstwo przez powódkę określonego rodzaju prac za wynagrodzeniem określonym w cenach jednostkowych za poszczególne prace, wyraziła zgodę na całość realizacji takich prac, a nie tylko ich ilość wskazaną w przedłożonej jej umowie. Co więcej zaznaczyła też, że zapłata całości wynagrodzenia przez inwestora na rzecz wykonawcy pozostaje bez znaczenia dla jego obowiązku solidarnej z wykonawcą zapłaty na rzecz zaakceptowanego podwykonawcy. Stan faktyczny i wskazanie dowodów. (...) S.A. (zarządca infrastruktury kolejowej) zawarła jako inwestor z (...) S.A. (przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie budownictwa) jako wykonawcą umowę w sprawie realizacji zadania pod nazwą „Wykonanie robót budowlanych dla budowy nowych skrzyżowań dwupoziomowych – likwidacja przejazdów w poziomie szyn w obszarze (...) N. – zadanie 4 – Wiadukt kolejowy w k. 36,772 w ramach projektu FS (...) – Modernizacja linii kolejowej E65, odcinek W. – G., etap II” Łączne wynagrodzenie spółki (...) z tytułu wykonania robót budowlanych objętych umową ustalono na kwotę 3.864.503,91 EUR. Spółka (...) przejęła w tym zakresie zadanie, które pierwotnie miał realizować inny podmiot, a który nawet nie rozpoczął tej realizacji z uwagi na swoje trudności finansowe. Część robót wykonywanych w ramach wskazanego zadania (...) spółka (...) postanowiła zrealizować za pomocą podwykonawcy – (...) Sp. z o.o. – który również jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. Fakty niesporne. (...) S.A. (dalej jako: „pozwana (...) albo „wykonawca”) zawarła dnia 21 sierpnia 2012 r. z powódką (dalej również jako: „podwykonawca”) umowę o roboty budowlane nr (...) (...). Zgodnie z jej § 2 ust. 1 powódka zobowiązała się do zrealizowania w ramach zadania inwestycyjnego: „Wykonanie robót budowlanych dla budowy nowych skrzyżowań dwupoziomowych – likwidacja przejazdów w poziomie szyn w obszarze (...) N. – zadanie 4 – Wiadukt kolejowy w k. 36,772 w ramach projektu FS (...) – Modernizacja linii kolejowej E65, odcinek W. – G., etap II” robót drogowych polegających na wykonaniu robót ziemnych (lit. a), wykonaniu podbudowy z betonu asfaltowego (lit. b), wykonaniu warstwy wiążącej nawierzchni z betonu asfaltowego (lit. c), wykonaniu warstwy ścieralnej nawierzchni z betonu asfaltowego (lit. d), wykonaniu nawierzchni z kostki brukowej betonowej (lit. e) w zakresie szczegółowo określonym w załączniku nr 1 do umowy (obejmującym przedmiary robót) zgodnie ze specyfikacją techniczną wykonania i odbioru robót oraz dokumentacją projektową. W § 2 ust. 2 umowy zaznaczono z kolei, że jej przedmiot obejmuje wykonanie robót podstawowych wraz ze wszystkimi pracami i świadczeniami i usługami towarzyszącymi, które powinny zostać wykonane w celu prawidłowej, kompletnej i należytej realizacji części zadania inwestycyjnego powierzonej podwykonawcy przez wykonawcę na podstawie tej umowy i których wykonanie jest konieczne według obowiązujących przepisów lub dla uzyskania stabilności, kompletności, funkcjonalności, zakończenia lub efektywnego działania części zadania inwestycyjnego powierzonego podwykonawcy, czy bezpieczeństwa robót. Przedmiot umowy obejmował także opracowanie uzupełnienie planu zapewnienia jakości w zakresie przedmiotu umowy (lit. a), opracowanie receptur mieszanek mineralno-asfaltowych i uzyskanie ich zatwierdzenia przez inżyniera, rozumianego także jako inspektor nadzoru, (lit. b), przekazywanie wykonawcy na bieżąco wszystkich dokumentów wymaganych przez wykonawcę lub inżyniera, a dotyczących przedmiotu umowy (lit. c), wykonanie kompletnej dokumentacji powykonawczej w wersji papierowej oraz w wersji elektronicznej zgodnej z wymogami kontraktu – tj. umowy między wykonawcą a inwestorem – (lit. d), wykonanie wszystkich wymaganych pomiarów, prób, sprawdzeń, badań i kontroli (lit. e), dostarczenie wykonawcy wymaganych dokumentów (lit. f). Terminy realizacji przedmiotu umowy zostały określone w jej § 3 umowy w ten sposób, że rozpoczęcie robót miało nastąpić w terminie do 7 dni od daty podpisania umowy (ust. 1 lit. a), zaś ich zakończenie – 20 października 2012 r. (ust. 1 lit. b). Wskazano też, że w terminie takim do wykonania robót zobowiązany jest generalny wykonawca względem inwestora (ust. 2). § 3 ust. 4 umowy pozwalał z kolei generalnemu wykonawcy na żądanie od powódki, jako podwykonawcy, podjęcia na koszt podwykonawcy wszelkich niezbędnych działań celem nadrobienia opóźnień, jeżeli zdaniem wykonawcy tempo wykonywania robót jest niewystarczające, zaś podwykonawca miał nie być upoważniony do żądania żadnej dodatkowej zapłaty z tego tytułu. Kwestię zapłaty podwykonawcy określono w § 4 ust. 1 umowy, zgodnie z którym jego wynagrodzenie za prawidłowe i terminowe wykonanie przedmiotu umowy i usunięcie wszelkich wad przedmiotu umowy oraz spełnienie przez podwykonawcę wszelkich innych zobowiązań wynikających z umowy określono szacunkowo na kwotę 1.577.900,58 zł netto. Ostateczna wysokość wynagrodzenia miała zostać ustalona przy uwzględnieniu cen jednostkowych określonych w załączniku nr 1 do umowy (przedmiar robót) i rzeczywistych ilości robót wykonanych zgodnie ze specyfikacją techniczną i dokumentacją projektową zatwierdzoną przez podwykonawcę. Ustalono, że zmiany ilości poszczególnych rodzajów robót powodujące zwiększenie wynagrodzenia określonego w zdaniu 1 wymagają aneksu do umowy. Strony postanowiły, że do wynagrodzenia podwykonawcy zostanie doliczony podatek VAT, w wysokości obowiązującej w dniu wystawienia faktury (§ 4 ust. 2 umowy). Jednocześnie zaznaczono, że wynagrodzenie to, określone w oparciu o ceny jednostkowe określone w załączniku nr 1 (przedmiar robót), zawiera wszystkie świadczenia główne i towarzyszące, które zgodnie z umową są niezbędne w celu kompletnego i należytego wykonania przedmiotu umowy, w tym koszty robocizny, materiałów, sprzętu i urządzeń, łącznie z wszystkimi usługami, pracami przygotowawczymi, pomocniczymi, wykonaniem niezbędnych pomiarów, prób i badań, wykonaniem dokumentacji powykonawczej i innych robót zgodnie z postanowieniami umowy i kontraktu. Wskazano też, że ceny jednostkowe uwzględniają wszelkie rodzaje ryzyka i obejmują wszelkie ewentualne roszczenia podwykonawcy związane z realizacją umowy. Ponadto ceny te pozostają stałe przez cały okres realizacji zadania inwestycyjnego (§ 4 ust. 3). Ceny te nie obejmowały kosztów tymczasowej organizacji ruchu, kosztów geodezji, przeprowadzenia badań geotechnicznych i ochrony placu budowy (§ 4 ust. 4). Stosownie zaś do ust. 5 podwykonawca zobowiązał się do wykonania robót dodatkowych, zamiennych lub uzupełniających wykraczających poza zakres dokumentacji przekazanej przez wykonawcę, a związane z realizacją przedmiotu umowy, jednakże podwykonawca ponosi wyłączną odpowiedzialność za wykonanie robót dodatkowych lub zamiennych bez uzyskania uprzedniej pisemnej akceptacji wykonawcy i inwestora. Ponadto za roboty nie wykonane lub roboty dodatkowe, zamienne bądź uzupełniające wykonane bez zgody i zatwierdzenia wykonawcy, podwykonawca miał nie otrzymać wynagrodzenia (§ 4 ust. 6), podwykonawcy również miało nie przysługiwać wynagrodzenie za roboty, których konieczność wykonania wynikła z jego zaniechań lub zaniedbań (§ 4 ust. 7). W ust. 8 z kolei wykonawca zastrzegł sobie w określonych okolicznościach prawo do jednostronnego ograniczenia zakresu rzeczowo-finansowego przedmiotu umowy (w przypadku wystąpienia zagrożenia terminu zakończenia robót lub w przypadku ograniczenia przez inwestora zakresu robót, który wpływałby na zakres robót podwykonawcy, z jednoczesnym proporcjonalnym obniżeniem wynagrodzenia podwykonawcy, bez jednoczesnego prawa wykonawcy do żądania odszkodowania z tego tytułu. Stosownie do § 5 ust. 1 umowy rozliczenie robot miało nastąpić na podstawie faktur przejściowych i faktury końcowej wystawianych przez podwykonawcę, przy czym na podstawie faktur przejściowych mogło być zapłacone maksymalnie 90% wartości wynagrodzenia należnego podwykonawcy. Stosownie zaś do ust. 2 podwykonawca miał nie częściej niż raz w miesiącu (na koniec miesiąca) przedkładać wykonawcy do zatwierdzenia protokół zaawansowania robót wg wzoru będącego załącznikiem do umowy, zawierającym zestawienie wykonanych robót oraz wskazanie wysokości wynagrodzenia należnego z tego tytułu podwykonawcy. Z kolei w ust. 6 zastrzeżono, że protokół zaawansowania robót nie jest dowodem odbioru lub przyjęcia przez wykonawcę robót wykonanych przez podwykonawcę. Rozliczenie końcowe miało nastąpić na podstawie faktury końcowej (ust. 7) wystawionej na podstawie protokołu odbioru końcowego i protokół zaawansowania robót zawierający końcową wartość wynagrodzenia należnego podwykonawcy (ust. 9). Płatności za faktury miały być dokonywane w terminie 40 dni licząc od doręczenia wykonawcy prawidłowo wystawionej faktury (ust. 12). Odbiór końcowy robót objętych przedmiotem umowy miał nastąpić po zakończeniu całości prac objętych umową (§ 7 ust. 3 zdanie pierwsze umowy). Nadto podwykonawca zobowiązany był współdziałać z wykonawcą w trakcie procedury odbiorów robót zanikających lub ulegających zakryciu, częściowych i odbioru końcowego i ostatecznego zadania inwestycyjnego (ust. 10). Na mocy § 11 ust. 6 umowy podwykonawca zobowiązany był stosować się do poleceń i instrukcji wydanych przez wykonawcę i miał nie wykonywać wskazówek i zaleceń jakiejkolwiek innej osoby niż przedstawiciel wykonawcy. W ust. 18 wskazano zaś, że zatrudnienie przez podwykonawcę dalszego podwykonawcy wymaga uzyskania pisemnej zgody wykonawcy i inwestora na zasadach określonych w art.
k.c. pod rygorem bezskuteczności tej umowy wobec wykonawcy i inwestora. W § 14 ust. 1 umowy strony ustanowiły karę umowną obciążająco podwykonawcę w przypadku opóźnienia się w zakończeniu robót. Strony postanowiły również, że wszelkie zmiany umowy wymagają zachowania formy pisemnej w postaci obustronnie podpisanego aneksu pod rygorem nieważności (§ 17 ust. 7). Dowód: umowa nr (...) z 21.08.2012 r. (k. 26-32v). W ramach umowy pozwana miała wykonać m. in. prace polegające wskazane w załączniku nr 1 (przedmiar robót) pod następującymi pozycjami: 5.2.1.1-6, 5.3.1.1-11, 5.4.2.1-31, 10.2.2.13, 10.2.2.17, 10.2.2.
k.c. – do umowy zawieranej przez wykonawcę (generalnego wykonawcę) z podwykonawcą. Wówczas poprzez umowę o roboty budowlane z wykonawcą podwykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie zakresu robót dotyczących obiektu, który na mocy umowy z inwestorem zobowiązany jest oddać wykonawca, wykonanych zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a wykonawca zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związane z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu oraz do odebrania zakresu robót powierzonego do wykonania podwykonawcy i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Wykonawca w stosunku do podwykonawcy pełni zatem funkcję w ramach łączącego ich stosunku prawnego analogiczną do funkcji inwestora w stosunku do wykonawcy. Szczególne wymogi (należące do ius cogens – art.
k.c.) dotyczące umowy o roboty budowlane zawieranej między wykonawcą a podwykonawcą uregulowane zostały we wspomnianym już art.
k.c., zgodnie z którego § 2 zdaniem pierwszym do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora, zaś § 4 wymaga zawarcia tej umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności. W związku z powyższym na powódce spoczywał w niniejszym procesie – stosownie do art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. – ciężar wykazania, że po pierwsze, strony zawarły w formie pisemnej umowę o roboty budowlane, a po drugie, powódka wykonała określoną ilość robót, za które winna otrzymać wynagrodzenie kosztorysowe. Jak już była mowa powódka sprostała temu ciężarowi, co wiązało się nie tylko z przedstawieniem własnych twierdzeń i dowodów, ale i z milczeniem lub gołosłownością pozwanych co do istotnych okoliczności sprawy. Mając nadto na uwadze zarzut pozwanej (...), że znaczną część robót powódki wykonali jej podwykonawcy, należy zauważyć, że umowa pomiędzy powódką a tą pozwaną nie zawiera wyłączenia prawa powódki do wynagrodzenia za tą część robót będących przedmiotem umowy, którą wykonali podwykonawcy powódki. Spór pomiędzy stronami wynikał w zakresie wykraczającym poza pierwotne wynagrodzenie umowne, natomiast przeważającym co do kwoty, z braku pisemnego aneksu do umowy pomiędzy powódką a pozwaną (...) w sprawie rozszerzenia zakresu robót powódki, wymaganego pod rygorem nieważności. Powstaje pytanie, czy takie zastrzeżenie umowne można uznać za ważne w świetle art. 353 1 w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w aspekcie właściwości zobowiązania. W świetle art. 630 § 1 zdanie pierwsze k.c., jeżeli w toku wykonywania robót zajdzie konieczność przeprowadzenia prac, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, a zestawienie sporządził zamawiający, przyjmujący zamówienie może żądać odpowiedniego podwyższenia umówionego wynagrodzenia. Nie ulega wątpliwości, że to nie powódka, lecz pozwana, sporządziła zestawienie prac, które zostały następnie objęte kosztorysem, który stanowił podstawę ustalenia wynagrodzenia kosztorysowego wskazanego w umowie. Art. 630 k.c. jest uregulowaniem dotyczącym umowy o dzieło, trzeba jednak zauważyć, że należy ono do regulacji w sprawie wynagrodzenia kosztorysowego odpowiadającego przedmiotowi zamówienia, a więc mającego zastosowanie w niniejszej sprawie, a przy tym powszechnie stosowanego, alternatywnie w stosunku do wynagrodzenia ryczałtowego, w umowach o roboty budowlane. W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2009 roku, III CZP 41/09 (OSNC 2010, nr 3, poz. 33) stwierdzono, że przepisy art. 629 i 632 k.c. mogą mieć zastosowanie w drodze analogii do umowy o roboty budowlane. W uzasadnieniu tej uchwały zwrócono uwagę na niewystarczający stan regulacji kodeksowej dotyczącej wynagrodzenia wykonawcy robót budowlanych, nie wskazujący przy tym na wolę ustawodawcy, aby regulacje tę pozostawić wyłącznie w kształcie określonym w przepisach dotyczących umowy o roboty budowlane. Powyższe uzasadnia potrzebę wypełnienia luki co do regulacji dotyczącej wynagrodzenia wykonawcy robót budowlanych również poprzez stosowanie w drodze analogii art. 630 k.c. Norma odczytywana z powołanego przepisu w kontekście umowy o roboty budowlane nakazuje inwestorowi (generalnemu wykonawcy) zapłatę za przeprowadzenie koniecznych robót, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, gdy zestawienie sporządził inwestor (generalny wykonawca), jeżeli wykonawca (podwykonawca) zażąda odpowiedniego podwyższenia umówionego wynagrodzenia. Istotą umówienia się przez strony na wynagrodzenie kosztorysowe ustalane według cen jednostkowych za określonego rodzaju roboty i według końcowego obmiaru robót jest zatem to, iż strony już w chwili zawierania umowy zgadzają się, że kwota wynagrodzenia wykonawcy (podwykonawcy) może ostatecznie okazać się niższa lub wyższa, w zależności od tego, jaka ilość robót danego rodzaju faktycznie okaże się konieczna do oddania określonego w umowie obiektu (wykonania określonego zakresu robót). W tej sytuacji ukształtowanie stosunku prawnego, w ramach którego umówiono się na wynagrodzenie kosztorysowe w ten sposób, że na wykonawcę (podwykonawcę) nałożony jest obowiązek należytego wykonania umowy (a zatem zrealizowania określonych, koniecznych prac), a jednocześnie od zgodnego oświadczenia obu stron (a zatem także inwestora, czy generalnego wykonawcy) uzależnione jest zwiększenie jego wynagrodzenia, jest nie do pogodzenia z naturą tego stosunku. Należy także zauważyć, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja określona w art. 630 § 2 k.c. Powódka wykonywała roboty nie tylko za zgodą pozwanej (...), ale wręcz w celu wypełnienia zobowiązania. Charakterystyka robót powódki wskazuje, że wypełnienie koniecznego zakresu robót obejmujących wykopy, wywiezienie urobku nienośnego, przywiezienie gruntu nośnego, koniecznej ilości pospółki i podsypki, warunkuje przystąpienie do dalszych prac drogowych, toteż niewykonanie w pełnym zakresie robót w zakresie wymiany gruntu, czy ułożenia odpowiedniej grubości warstw podbudowy o odpowiedniej konsystencji, prowadziłoby do niemożliwości nie tylko wypełnienia zobowiązania powódki w zakresie przedmiotu umowy z pozwaną (...), ale i do niewypełnienia zobowiązania tej pozwanej wobec inwestora. Można wręcz przyjąć, że doszło do wystąpienia jednego z elementów hipotezy art. 649 3 § 1 k.c., pozwalającego żądać od zamawiającego gwarancji zapłaty za roboty dodatkowe, a przy tym konieczne do wykonania umowy. W niniejszej sprawie nie chodzi o dochodzenie wykonawcy uzyskania takiej gwarancji, natomiast powołany przepis wskazuje na istotne znaczenie w kontekście zobowiązania zamawiającego sytuacji konieczności wykonania przez wykonawcę robót dodatkowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy wykonanie tych robót warunkuje oddanie obiektu. Wobec powyższego nie odpowiada naturze umowy o roboty budowlane, w której nadto przewidziano wynagrodzenie kosztorysowe, postanowienie uzależniające wynagrodzenie za roboty dodatkowe, a przy tym konieczne do wykonania zobowiązania, polegające na wykonaniu większej ilości robót niż w przedmiarze będącym podstawą wykonania kosztorysu, na podstawie którego określono wynagrodzenie, od sporządzenie pisemnego aneksu do umowy. Powyższe wprowadzałoby element przymusu wobec strony, która nie ma wpływu na określenie zakresu robót, których dotyczy przedmiar załączony do umowy, ponosi ryzyko wykonania robót w większym zakresie niż określony w tym przedmiarze, a przy tym roboty te są niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia. Sankcją za przekroczenie normy zakazującej takiego ukształtowania stosunku prawnego w sposób sprzeczny z właściwością (naturą) stosunku prawnego odczytywać należy z art. 58 § 1 i 3 k.c., a więc jako eliminację tego postanowienia z umowy nr (...). Warto ponownie zauważyć, że sama pozwana (...) zlecała powódce wykonywanie tych prac, bez zachowania formy pisemnej, a następnie odmawiała – wbrew swojemu obowiązkowi – dokonania odbioru końcowego robót powódki jako podwykonawcy i to pomimo tego, że wykonany wskutek tych robót obiekt został od niej odebrany przez inwestora. W związku z powyższym – wobec wykazania przez powódkę ilości rzeczywiście wykonanych przez nią robót należało zasądzić na jej rzecz od pozwanej spółki (...) zarówno kwotę 74.259,16 zł za roboty wykonane w ilości określonej przedmiarem robót, jak i kwotę 390.979,29 zł za ilość koniecznych robót wykonaną ponad ten przedmiar. Trzeba przy tym zauważyć, że nawet gdyby uznać, że co do wynagrodzenia za roboty wykonane ponad zakres określony w przedmiarze będącym załącznikiem do umowy stron podstawą nie jest umowa nr (...), a więc nie ma zastosowania omówiona wyżej regulacja art. 630 § 1 k.c., to pozwana (...) została wzbogacona w zakresie tych robót w ten sposób, że otrzymała od pozwanej (...) wynagrodzenie odpowiadające ich wartości. Wzbogacenie nastąpiło kosztem powódki, co uzasadnia zwrot powódce jego wartości (art. 405 k.c.) W przypadku roszczenia powódki dochodzonego od pozwanej (...) S.A., jego podstawę prawną stanowi art.
z art. 647 i art.
Zgodnie z brzmieniem art.
zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Na tle przytoczonego przepisu wskazać trzeba, że solidarna odpowiedzialność inwestora wraz z wykonawcą za zapłatę na rzecz podwykonawcy powstaje wskutek wyrażenia zgody na powierzenie części robót podwykonawcy stosownie do art.
Jeśli zatem inwestor wyraził zgodę na zawarcie umowy z podwykonawcą, to wraz z wykonawcą solidarnie odpowiada za zapłatę podwykonawcy wynagrodzenia. Art.
jednocześnie poprzez wymóg przedłożenia projektu umowy z podwykonawcą zakreśla granice tej odpowiedzialności po stronie inwestora. Odpowiedzialnością tą objęte jest wynagrodzenie tylko za taki zakres robót, jakiego powierzenie do wykonania podwykonawcy objęte było akceptacją przez inwestora. W niniejszej sprawie między stornami nie było sporu co do tego, że pozwana (...) S.A. jako inwestor zaakceptowała zawarcie przez pozwaną E.-S. umowy nr (...) z powódką jako podwykonawcą. Tym samym przyjęła na siebie na podstawie art.
solidarną odpowiedzialność wraz z pozwaną spółką (...) S.A. za zapłatę wynagrodzenia powódki do wskazanej w umowie i załączniku nr 1 do niej kwoty 1.940.817,71 zł brutto. Wobec tego w niniejszej sprawie odpowiedzialność pozwanej (...) jako inwestora ogranicza się jedynie do części roszczenia dochodzonego przez powódkę, tj. do kwoty 74.259,16 zł, która to stanowi kwotę niezapłaconego dotychczas wynagrodzenia powódki z tytułu wykonania zakresu robót wskazanego w umowie i załączniku nr 1 do niej, tj. w przedmiarze robót. Pozwanej (...) nie przedłożono danych świadczących o wykonaniu przez powódkę robót w wymiarze przekraczającym umowę przedstawioną tej pozwanej. Tym samym nie doszło do akceptacji powódki jako podwykonawcy w zakresie robót, których wartość została określona na kwotę 390.979,29 złotych. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Ponieważ kwota 74.259,16 zł została zasądzona solidarnie od obu pozwanych, toteż solidarnie zasądzone mogły być odsetki od tej kwoty jedynie od dnia 5 września 2015 r. Pozwana (...) nie była bowiem wcześniej wzywana przez powódkę do zapłaty żądanej przez nią kwoty i po raz pierwszy o skierowaniu do niej roszczenia dowiedziała się z pozwu doręczonego jej dnia 21 sierpnia 2015 r. Do daty tej doliczono 14-dniowy termin na zapłatę, który upłynął z dniem 4 września 2015 r., wobec czego od dnia 5 września 2015 r. powódce należą się odsetki solidarnie od obu pozwanych do dnia 31 grudnia 2015 r. w wysokości odsetek ustawowych stosownie do art. 481 § 2 k.c., a od dnia 1 stycznia 2016 r. – zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem tego przepisu – w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. W pozostałym zakresie powództwo wobec pozwanej (...) S.A. okazało się niezasadne i zasługiwało na oddalenie. Z kolei od pozwanej E.-S. zasądzono, ponad solidarnie zasądzoną kwotę 74.259,16 zł z odsetkami od dnia 5 września 2015 roku, także odsetki od tej kwoty za okres od dnia 2 lipca 2014 roku (a zatem od dnia następującego po terminie wymagalności faktury nr (...) z dnia 13 czerwca 2014 r.), a nadto kwotę 390.979,29 zł z – zgodnie z żądaniem pozwu – odsetkami od kwoty 373.426,78 zł liczonymi od dnia 2 lipca 2014 r. (wymagalność kwoty z wymienionej wyżej faktury) oraz od kwoty 17.552,51 zł od dnia 20 maja 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. w wysokości odsetek ustawowych z art. 481 § 2 k.c., zaś od dnia 1 stycznia 2016 r. od obu tych kwot – w związku ze zmianą brzmienia wskazanego przepisu – w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie. O kosztach procesu orzeczono w punkcie IV sentencji na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. z zastosowaniem zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c., przy zastosowaniu art. 100 k.p.c.), ustalając, że powódka wygrała w stosunku do pozwanej (...) S.A. w całości, zaś w stosunku do pozwanej (...) S.A. w części stanowiącej 16%, zaś szczegółowe wyliczenie kosztów procesu pozostawiając referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.