Sygn. akt I ACz 1734/16 POSTANOWIENIE Dnia 19 października 2016 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wojciech Kościołek (spr.) Sędziowie: SSA Regina Kurek
§ 1k.p.c.).
W myśl art.
§ 2k.p.c.
interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Art.
§ 3k.p.c.
stanowi, że przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę. Art. 755 § 1 pkt 2 k.p.c. przewiduje zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego poprzez ustanowienie zakazu zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że roszczenie uprawnionej nie zostało uprawdopodobnione, jednak odniósł to jedynie do kwestii uprawdopodobnienia okoliczności wskazywanych przez uprawnioną we wniosku, co wynikało z nieprawidłowego zastosowania przepisu art.
§ 1k.p.c.
Niewątpliwie na zasadzie art. 243 k.p.c. zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, kiedy ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu, jak w przypadku zabezpieczenia roszczenia. Oznacza to, że uprawdopodobnienie nie wymaga przedstawienia niepodważalnych dowodów na okoliczność tego, że roszczenie jest zasadne; nie daje ono także pewności co do prawdziwości twierdzeń o jego istnieniu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2015 r., I ACa 800/14, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2014 r., V ACz 1061/13). Nie można jednak również zgodzić się, aby wystarczające do przyjęcia, że roszczenie jest uprawdopodobnione, było uprawdopodobnienie tylko wybranych jego przesłanek. Uprawniona wskazała art. 527 k.c. w związku z art. 530 k.c. jako podstawę prawną roszczenia. W konsekwencji, dla uwiarygodnienia roszczenia powinna był uprawdopodobnić spełnienie następujących przesłanek:
- okoliczności istnienia wierzytelności pomiędzy nią a dłużnikiem,
- okoliczności dokonania czynności prawnej rozporządzającej pomiędzy dłużnikiem a obowiązaną, na mocy której obowiązana uzyskała korzyść majątkową i która prowadziła do niewypłacalności dłużnika,
- okoliczności działania dłużnika z zamiarem pokrzywdzenia przyszłych wierzyciela oraz
- świadomości natury tego działania po stronie osoby trzeciej. Od ostatniej ze wskazanych przesłanek uprawniona była zwolniona z uwagi na treść art. 528 k.c., który stanowi, że jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. W ocenie Sądu Apelacyjnego uprawniona uprawdopodobniła jedynie możliwość powstania wierzytelności wynikającej z podziału majątku wspólnego, a nie jej istnienie. Należy w tym kontekście rozważyć, jaki charakter ma postanowienie wydane w sprawie o podział majątku wspólnego. Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że ma ono w części dotyczącej podziału znaczenie konstytutywne (por. Jacek Gudowski, Komentarz do art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego, pozycja dostępna w systemie LexOmega). Oznacza to, że podział może zostać dokonany na kilka sposobów, a wierzytelności z tego wynikające powstają dopiero wskutek stosownego postanowienia sądowego. Zapadłe w sprawie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2014 r. przesądza jedynie, że przedmiotowe przedsiębiorstwo prowadzone przez Z. M.
(2)w ramach jego działalności gospodarczej wchodzi w skład majątku wspólnego uprawnionej i dłużnika. Nie wynika z niego, że przedsiębiorstwo przypadnie dłużnikowi ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni, a nie odwrotnie, wnioskodawczyni ze spłatą na rzecz dłuznika, na co trafnie zwraca uwagę obowiązana w odpowiedzi na zażalenie. Z przytoczonego w zażaleniu fragmentu rozprawy wynika rzeczywiście, że strony biorą pod uwagę przyznanie przedsiębiorstwa dłużnikowi ze spłatą na rzecz uprawnionej, jednak nie sposób wywodzić z tego, że jej roszczenie o zapłatę już w tym zakresie istnieje. Dopiero z chwilą wydania przez właściwy Sąd postanowienia w tej sprawie skonkretyzują bowiem wzajemne wierzytelności byłych małżonków wynikające ze sposobu podziału majątku wspólnego. W tym kontekście trzeba zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, że nie jest przyszłym wierzycielem w rozumieniu art. 530 k.c. osoba, która przed kwestionowanym działaniem dłużnika dokonała czynności prawnej będącej podstawą zobowiązania dłużnika, którego jednak wymagalność powstanie później. Wierzytelność przyszła musi powstać w sensie podmiotowym i przedmiotowym w chwili wniesienia powództwa o ubezskutecznienie czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią albo co najmniej w chwili wyrokowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 maja 2015 r., I ACa 75/15, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2014 r., I CSK 33/14). Jest to jedna z koniecznych przesłanek roszczenia wynikającego z art. 530 k.c. w związku z art. 527 § 2 k.c., bez zaistnienia której występuje czasowy brak legitymacji czynnej, ze względu na który powództwo jako przedwczesne podlega oddaleniu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 marca 1995 r., I ACr 73/95). Jako że sprawa o podział majątku nie została dotychczas rozstrzygnięta, choćby postanowieniem wstępnym, brak jest podstaw, by uznać, że wnioskodawczyni uprawdopodobniła istnienie wierzytelności, która miałaby podlegać ochronie w drodze skargi pauliańskiej, co prowadziło do konkluzji, że jej roszczenie z art. 527 k.c. w zw. z art. 530 k.c. nie zostało uprawdopodobnione. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu Apelacyjnego uprawniona nie uprawdopodobniła także niewypłacalności dłużnika, która – jak wyżej wskazano – jest jedną z przesłanek roszczenia z art. 527 k.c. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w skład majątku wspólnego podlegającego podziałowi wchodzi przedsiębiorstwo, które ma podlegać podziałowi. Uprawniona może więc dochodzić zaspokojenia z tego składnika majątkowego. Jeśli w jej ocenie jego wartość nie pozwoli na zaspokojenie roszczenia, to powinna tę okoliczność uprawdopodobnić, czego nie uczyniła. Należy w tym kontekście zauważyć, że przepis art. 50 1 k.r.o. stanowi, że w razie ustania wspólności małżeńskiej udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej, co nie wyłącza ustalenia nierównych udziałów w szczególnych wypadkach wskazanych w art. 43 § 2 i 3 k.r.o. Wnioskodawczyni jednak nawet nie podnosiła kwestii nierównych udziałów w majątku wspólnym, zatem należało przyjąć, że okoliczność ta pozostaje poza sporem. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby przedsiębiorstwo miało wartość niższą od wierzytelności, określonej przez wnioskodawczynię jako połowa jego wartości ustalona przez Sąd Rejonowy na podstawie opinii biegłych. Wnioskodawczyni nie wskazywała także, aby w skład majątku wchodziły inne składniki, które zwiększałyby znacznie wysokość zasądzonej ewentualnie spłaty. Niewypłacalność dłużnika musi być badana w odniesieniu do kwoty należności, ponieważ w przeciwnym razie brak jest podstaw do tego, by stwierdzić, że dłużnik nie jest w stanie realizować swoich zobowiązań. W konsekwencji nie można uznać za uprawdopodobnione, że wskutek określonej we wniosku czynności prawnej dłużnik stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Nie przemawiają za tym w wystarczającym stopniu decyzje ZUS o podleganiu zleceniobiorców dłużnika obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, ponieważ – jak wskazano w zażaleniu – trwa w ich przedmiocie postępowanie sądowe. Należy mieć również na uwadze, że dłużnik prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi znaczące zyski, określone przez wnioskodawczynię na 1.152.000 zł za okres od ustania wspólności majątkowej do 2015 roku. Podsumowując, Sąd Apelacyjny uznał, że uprawniona na obecnym etapie nie uprawdopodobniła istnienia wierzytelności przysługującej jej od dłużnika z uwagi na konstytutywny charakter orzeczenia w sprawie o podział majątku. Zabezpieczenie roszczenia mającego podstawę prawną w art. 527 w zw. z art. 530 k.c. powinno dotyczyć wierzytelności, która jest wymagalna najpóźniej w dacie wyrokowania, ale w chwili obecnej nie można określić, jakiego rodzaju wierzytelność będzie przysługiwała wnioskodawczyni od dłużnika. Co więcej, nie uwiarygodniła, aby dłużnik wskutek kwestionowanej czynności darowizny stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed jej dokonaniem, ponieważ w skład jego majątku wciąż wchodzi przedsiębiorstwo, z którego uprawniona może dochodzić zaspokojenia. Uprawniona nie uprawdopodobniła natomiast, aby ewentualna wierzytelność była wyższa od wartości przedsiębiorstwa. Nie zostały zatem uwiarygodnione dwie przesłanki roszczenia ze skargi pauliańskiej, które powinny być spełnione łącznie, a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka udzielenia zabezpieczenia z art.
§ 1k.p.c.
Dopiero po dokonaniu wstępnej oceny prawnej można bowiem mówić o powstaniu konkretnego roszczenia podlegającego zabezpieczeniu. Instytucja ta dotyczy określonego żądania, a nie całokształtu rozliczeń między stronami. Na koniec należy podkreślić, że powyższe rozważania nad uprawdopodobnieniem roszczenia uprawnionej w żadnym stopniu nie przesądzają o wyniku ewentualnego postępowania rozpoznawczego w sprawie. Sąd Apelacyjny dokonał wstępnej oceny prawnej wyłącznie w odniesieniu do okoliczności faktycznych uprawdopodobnionych w niniejszym postępowaniu. Postanowienie to nie wyklucza też zabezpieczenia roszczenia w toku postępowania rozpoznawczego, w razie spełnienia przesłanek ku temu. Brak podstaw do uwzględnienia wniosku o zabezpieczenie w chwili obecnej nie pozostaje zatem w żadnej sprzeczności z uwzględnieniem powództwa lub udzieleniem zabezpieczenia w przyszłości. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że roszczenie uprawnionej nie może zostać uznane za uprawdopodobnione na obecnym etapie sprawy. Wobec tego nie zachodziła potrzeba analizy drugiej z przesłanek udzielenia zabezpieczenia, tj. interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, ponieważ istnienie tego interesu jest warunkowane uprawdopodobnieniem roszczenia, a przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Zażalenie nie było zasadne, wobec czego działając na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. SSA Regina Kurek SSA Wojciech Kościołek SSA Sławomir Jamróg