V Pa 14/16

Sygn. VPa 14/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2016 roku Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V w składzie: Przewodniczący: SSO Mariola Mastalerz Sędziowie: SSO Magdalena Marczyńska SSO Agnieszka Leżańska (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Marcelina Machera po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa (...) (...) w T. przeciwko B. W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej B. W. od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz. IV Wydziału Pracy z dnia 9 listopada 2015r. sygn. IV P 74/15

1. oddala apelację,
2. zasądza od pozwanej B. W. na rzecz powoda (...) (...) w T. kwotę 900,00 ( dziewięćset) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą i nie obciąża jej kosztami w pozostałej części. Sygn. akt V Pa 14/16 UZASADNIENIE W dniu 11 marca 2015 roku powód (...) (...) w T. wniósł pozew przeciwko B. W., w którym domagał się zasądzenia od pozwanej na jego rzecz kwoty 18.654.00 złotych tytułem zwrotu wypłaconej odprawy pieniężnej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 5 grudnia 2014 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podniesiono, że w dniu 14 sierpnia 2013 roku powódka, dokonała pozwanej B. W. wypowiedzenia umowy o pracę, a w związku z wypowiedzeniem umowy została pozwanej wypłacona odprawa pieniężna - w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Nadto, strona powodowa podniosła, iż w wyniku złożonego odwołania, wy rokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 16 września 2014 roku. wydanym w spraw ie sygn. akt IV P 38/
3. pozwana B. W. została przywrócona do pracy na dotychczasowych warunków pracy i płacy. Pismem z dnia 25 listopada 2014 roku, pozwana B. W. została wezwana do zwrotu wypłaconej odprawy pieniężnej. W piśmie z dnia 5 grudnia 2015 roku, pełnomocnik B. W. oświadczyła, iż żądanie zwrotu wypłaconej odprawy jest w' żaden sposób nieuzasadnione. Nakazem zapłaty z dnia 16 marca 2015 roku. wydanym w postępowaniu upominawczym w sprawie sygn. akt IV Np 8/15, Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu, a ponadto nakazał pobrać od pozwanej B. W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w T. kwotę 233,00 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej. Od powyższego nakazu zapłaty, w ustawowym terminie, pozwana B. W. złożyła sprzeciw, w' którym zaskarżając w całości wydany nakaz zapłaty, wniosła o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 listopada 2015 roku, w sprawie sygn. akt IV P- Pm 74/15, Sąd Rejonowy w Tomaszowie Maz. IV Wydział Pracy zasądził od pozwanej B. W. na rzecz powoda (...) (...) w T. kwotę 18.654.00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 kwietnia 2015 roku do dnia zapłaty oraz odstąpił od obciążenia pozwanej B. W. kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa prawnego na rzecz strony powodowej. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego: Pismem z dnia 14 sierpnia 2014 roku. powód (...) w T. rozwiązał z pozwaną B. W. stosunek pracy z dniem 30 listopada 2014 roku. na podstawie art. 10 ust. 5a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Pozwem z dnia 27 lutego 2014 roku, pozwana B. W. wniosła o przywrócenie do pracy na dotychczasowym warunkach pracy i płacy wskazując, iż dokonane wypowiedzenie umowy o pracę jest nieuzasadnione. Wyrokiem z dnia 16 września 2014 roku, wydanym w sprawie sygn. akt IV P 38/
4. Sąd przywrócił B. W. do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy oraz zasądził od pozwanego (...) w T.. na jej rzecz kwotę 60.00 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. W związku z rozwiązaniem stosunku pracy, powód (...) w T. (obecnie (...) (...) w T.) wypłacił pozwanej B. W. w dniu 29 listopada 2013 roku odprawę pieniężną w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia w kwocie 18.654.00 złotych netto. Pismem z dnia 10 października 2014 roku. pozwana B. W. zgłosiła swoją gotowość do podjęcia pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy. W związku z przywróceniem do pracy, powód (...) (...) w T. pismem z dnia 25 listopada 2014 roku poinformował pozwaną B. W., że wypłacona odpraw a pieniężna stała się świadczeniem nienależnym i wezwał ją do jej zwrotu w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę. Pismem z dnia 5 grudnia 2014 roku, pozwana B. W. reprezentowana przez pełnomocnika poinformowała pracodawcę, iż żądanie zwrotu wypłaconej jej odprawy, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, jest nieuzasadnione. Pozwana B. W. wypłaconą jej odprawę pieniężna zużyła na swoje bieżące utrzymanie jak i koszty leczenia. W okresie od listopada 2013 roku do lutego 2015 roku otrzymywała zasiłek chorobowy w kwocie około 2.100,00 złotych netto. Po tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo jest uzasadnione. Sąd I instancji powołał się na regulację zawartą w art. 405 k.c., zgodnie z którą, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie natomiast z art. 410 § 1 k.c. przepisy art. 405 k.c. stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. W myśl art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten. kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Sąd Rejonowy wskazał, że cytowane wyżej przepisy znajdują swoje zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy na podstawie art. 300 k.p., z którego wynika, że w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. W ocenie Sądu I instancji, okolicznością bezsporną w sprawie jest, iż z dniem 30 listopada 2013 roku strona powodowa rozwiązała z pozwaną B. W. stosunek pracy na podstawie art. 10 ust.5 a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr
5. poz. 674 ze zm.) i w związku z tym powód wypłacił pozwanej w dniu 29 listopada 2013 roku odprawę pieniężną w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia w kwocie 18.654.00 złotych, do czego zobowiązany był na mocy z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. B. W. odwołała się od wypowiedzenia, wnosząc o przywrócenie jej do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy, które to roszczenie Sąd Rejonowy w' T. uwzględnił, przywracając pozwaną do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy, mocą wyroku z dnia 16 września 2014 roku. W ocenie Sądu I instancji, prawomocny wyrok sądowy przywracający pozwaną B. W. do pracy, przesądził o zakwalifikowaniu wypłaconej jej przez pracodawcę odprawy jako świadczenia nienależnego, albowiem z tą chwalą wydania wyroku podstawa świadczenia odpadła. Sąd Rejonowy dodał, iż odprawa nie stanowi odszkodowania za wadliwe, naruszające przepisy prawa rozwiązanie stosunku pracy, lecz jest rekompensatą za utratę pracy, a skoro przywrócenie do pracy restytuuje stosunek pracy, staje się ona świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 k.c. i podlegającym obowiązkowi zwrotu według zasad wynikających z przepisu art. 409 k.c. Zdaniem Sądu pracownik, który nie godzi się z rozwiązaniem umowy o pracę i przed sądem domaga się restytucji stosunku pracy, winien liczyć się z tym. że w przypadku przywrócenia do pracy powstanie obowiązek zwrotu wypłaconej odprawy. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i tak w wyroku z dnia 12 marca 2010 roku, wydanym w sprawie sygn. akt 11 PK 272/
6. w którym Sąd Najwyższy wskazał, że art. 409 k.c. wprowadza zasadę aktualności wzbogacenia, obciążając zubożonego ryzykiem utraty wartości wzbogacenia przez uzyskującego korzyść. Inaczej rzecz ujmując, Sąd I instancji stwierdził, że zasadą jest, że obowiązek zwrotu lub wydania korzyści wygasa, jeżeli dojdzie do jej zużycia lub utraty. Dlatego przewidzianą w tym przepisie powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu w momencie wyzbywania się lub zużywania korzyści, zdaniem Sądu, należy traktować jako wyjątek od zasady aktualności wzbogacenia. Zakres tego wyjątku nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. Ciężar udowodnienia faktów, na podstawie których zubożony twierdzi, że uzyskujący korzyść powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu lub wydania korzyści, obciąża zubożonego. Zatem według Sądu Rejonowego, zasadniczą kwestią, przy stosowaniu art. 409 k.c. w zakresie powinności liczenia się wzbogaconego z obowiązkiem zwrotu jest to. czy pracownik kwestionuje złożone przez pracodawcę oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Kontynuując swój wywód Sąd stwierdził, że fakt wystąpienia z pozwem do sądu przesądza automatycznie o tym, że pracownik winien się liczyć z ewentualną wygraną, a co za tym idzie ze zwrotem odprawy pieniężnej, od tego bowiem momentu nie ma żadnej pewności, że otrzymane świadczenie nadal będzie należne. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie, w toku toczącego się postępowania sądowego w sprawie sygn. akt IV P 38/
7. Sąd przywrócił pozwaną B. W. do pracy, w związku z ustaleniem braku podstaw do wypowiedzenia jej stosunku pracy. Mając na względzie ustalony stan faktyczny Sąd uznał, iż wskutek wydania prawomocnego wyroku przywracającego pozwaną B. W. do pracy odpadła podstawa prawna świadczenia w postaci odprawy wypłaconej jej przez pracodawcę na podstawie art. 20 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela. Sąd Rejonowy przy ocenie przedmiotowej sprawy, miał również na względzie treść przepisu art. 405 k.c.. który to przepis w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c. winno stosować się w odniesieniu do świadczenia nienależnego. Z treści art. 405 k.c. wynika, iż ten, kto bez podstawy uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby nie było to możliwe, do zwrotu jej wartości. Zdaniem Sądu 1 instancji wiarygodne są zeznania pozwanej w zakresie, w jakim wynika z nich, że wypłaconą odprawę zużyła na realizację bieżących potrzeb oraz koszty leczenia. Niewątpliwie pozwana zużyła odprawę w taki sposób, że nie jest już wzbogacona i nie była w chwili wytoczenia powództwa. Niemniej jednak, w ocenie Sądu Rejonowego, pozwana zachowaniem swoim nie zrealizowała negatywnej przesłanki określonej w cytowanym przepisie. Kontynuując swój wywód, Sąd Rejonowy oparł się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2006 roku, w sprawie sygn. akt II PK 330/05 wskazując, że pracownik, wnosząc pozew o przywrócenie do pracy musi liczyć się z tym. że powództwo może zostać uwzględnione i wtedy odpadnie podstawa zapłaty odprawy z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a odprawa wypłacona stanie się świadczeniem nienależnym. Wyrok ten. w ocenie Sądu. zachowuje aktualność również w sytuacji uzyskania odprawy na podstawie art. 20 ust.2 ustawy Karta Nauczyciela. Okoliczność zaś, że pracodawca wypłacając odprawę nie pouczył pozwanej o zobowiązaniu do jej zwrotu w przypadku przywrócenia do pracy nie ma w tym stanie rzeczy żadnego znaczenia. Według Sądu Rejonowego, składając pozew o przywrócenie do pracy B. W. powinna była liczyć się z tym, że odprawę będzie musiała zwrócić w przypadku, gdy jej roszczenia zostaną uwzględnione. Rozumowanie przeciwne pozostaje w sprzeczności zarówno z utrwalonym w tej mierze orzecznictwem Sądu Najwyższego, jak i zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania. Z powyższych względów, Sąd I instancji orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Podstawę prawną rozstrzygnięcia punktu 2 wyroku stanowił natomiast przepis art. 102 k.p.c. oraz art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sadowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167 poz. 1398 z pomniejszymi zmianami). W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu istnieją podstawy, aby odstąpić od obciążania pozwanej B. W. kosztami procesu, to jest kosztami zastępstwa prawnego na rzecz strony pozwanej jak i kosztami nieuiszczonej opłaty sądowej od pozwu. Dochodząc do takiego wniosku, Sąd miał na uwadze zarówno sytuację materialną i zdrowotną pozwanej, jak i też wysokość nieuiszczonej opłaty sądowej 933,00 złotych oraz wysokość minimalnych kosztów zastępstwa prawnego, podlegających zasądzeniu na rzecz pozwanego, jako strony wygrywającej w kwocie 1.800,00 złotych (§ 6 pkt 5 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu). Z tych wszystkich względów, Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji wyroku. Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając wyrok w całości zarzucając mu: - naruszenie art. 409 k.c. w zw. z art. Art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., poprzez jego niezastosowanie w zaistniałym stanie faktycznym, z którego jednoznacznie wynika, że pozwana nie jest już wzbogacona na skutek otrzymania odprawy wypłaconej przez powoda oraz iż w momencie wypłaty odprawy nie mogła się ona liczyć z obowiązkiem jej zwrotu; - naruszenie art. 8 k.p. w zw. z art. 94 pkt 10 k.p., z których wynika, że nie można ze swego prawa czynić użytku - żądać zwrotu wypłaconej pracownikowi odprawy pieniężnej - co uczynił powód, który to zwrot byłby sprzeczny całkowicie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa oraz z zasadami współżycia społecznego, bowiem takie działanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W oparciu o wyżej wymienione zarzuty pełnomocnik powoda wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów