Sygn. akt III AUa 2161/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Beata Mi
§ 2k.p.c.
Jednocześnie Sąd Okręgowy zakwestionował wysokość wynagrodzenia ustalonego na poziomie 6.500 zł. miesięcznie , jako wynagrodzenie w kwocie przekraczającej granice płacy słusznej i sprawiedliwej, pozostające w dysproporcji do realnych dochodów z działalności gospodarczej i sytuacji finansowej zainteresowanego. Zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego z określonym wynagrodzeniem dotyczyło zamierzonego krótkotrwałego wykonywania umowy za wysokim wynagrodzeniem, aby uzyskać wysokie świadczenie z ubezpieczenia chorobowego. Odwołujący już przed sporządzeniem umowy wiedział, iż czeka go zabieg operacyjny i związana z tym niezdolność do pracy. Tym samym przeciętny stosunek wysokości świadczenia pozostawał w oderwaniu od wniesionej składki, gdyż uiszczone składki za krótki okres ponad jednego miesiąca umożliwiło korzystanie z wielomiesięcznego świadczenia ubezpieczeniowego w odpowiednio wysokiej kwocie. W tym wypadku ustalenie nadmiernie wysokiego wynagrodzenia za pracę uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nieważne. Pozostała część umowy pozostaje jednak w mocy. Zamiast nieważnych postanowień umownych określenie wynagrodzenia odwołującego według stawki wynagrodzenia najniższego w gospodarce wydaje się zasadne. Stąd odwołanie podlegało oddaleniu w myśl art.
§ 1k.p.c.
co podstawy wymiaru składek z tytułu zawarcia umowy o pracę, ponad kwotę odpowiadającą najniższemu wynagrodzeniu w gospodarce w sierpniu 2014 r. Apelację od powyższego wyroku wniósł odwołujący się M. K.
(1), zaskarżając wyrok w części, w jakiej Sąd I instancji ustalił, jako podstawę wymiaru składek, najniższe wynagrodzenie w gospodarce, formułując zarzut: - naruszenia art.328 §2 k.p.c. przez niewskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia , tj. dowodu potwierdzającego ustaloną wysokość podstawy wymiaru składek, - naruszenia prawa procesowego wskutek przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności art. 233 § 1 k.c., poprzez rozpoznanie sporu bez wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności oraz ustalenie, że przyjęte w umowie o pracę wynagrodzenie jest zbyt wysokie. W konkluzji swojego stanowiska apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że M. K.
(1)podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników z tytułu zatrudnienia w (...) M. K.
(2)w P. od dnia 21 sierpnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016r. z podstawą wymiaru składek w kwocie 6.500 zł. oraz zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja odwołującego się odniosła skutek, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w zarzutach, gdyż Sąd Okręgowy w części , której dotyczą zarzuty apelacji, wyrokował co do przedmiotu nieobjętego ani treścią zaskarżonej decyzji, ani odwołaniem ubezpieczonego. Zgodnie z art.321§ 1 k.p.c., Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Przepis art. 321 k.p.c. wyraża kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według której sąd związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w powództwie (ne eat iudex ultra petita partium), a więc nie może wbrew żądaniu pozwu zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze lub uwzględnić powództwo na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 2015r., w sprawie o sygn. akt I UK 452/14, LEX nr 1816588). Jak zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cyt. wyroku, z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UK 105/98, OSNAPiUS 1999 Nr 16, poz. 529 oraz z dnia 26 września 2005 r., II UZ 52/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 254). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601 oraz z dnia 25 maja 1999 r. II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591). A zatem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania wyznacza decyzja, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art.
k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności (zob. post. SN z dnia 18 stycznia 2008r., II UZ 43/07, LEX nr 442809, wyrok SN z dnia 18 lutego 2010r., III UK 75/09, OSNP 2011/15-16/215, post. SN z dnia 22 lutego 2012r., II UK 275/11, LEX nr 1215286). W rezultacie przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Kontrolna rola sądu musi zatem korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art.
§ 2
i art.
a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210). W niniejszej sprawie organ rentowy stwierdził w zaskarżonej decyzji z 12 stycznia 2015r., że M. K.
(1)nie podlega, jako pracownik u płatnika składek (...) M. K.
(2), obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 21 sierpnia 2014r. A zatem przedmiotem rozstrzygnięcia organu rentowego była tylko kwestia niepodlegania przez odwołującego się ubezpieczeniu pracowniczemu. Również odwołanie pracownika odnosiło się wyłącznie do odmowy objęcia go pracowniczym tytułem ubezpieczenia społecznego, co wytyczyło zarówno przedmiot, jak też granice sporu. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie z odwołania od decyzji o niepodleganiu pracowniczemu tytułowi ubezpieczeń społecznych sądy ubezpieczeń mogą ustalić nie tylko podleganie temu tytułowi, ale także zweryfikować zawyżoną podstawę wymiaru samookreślanych i opłacanych przez płatnika składek, lecz wyłącznie wtedy, gdy podstawa wymiaru objęta została treścią zaskarżonej decyzji i przedmiotem odwołania, co jednak w niniejszej sprawie nie wystąpiło. W takiej sytuacji ( gdy w sporze jest decyzja ustalająca wyłącznie podleganie bądź niepodleganie ubezpieczeniom społecznym) konkretna wysokość podstawy wymiaru składek może stanowić przedmiot odrębnej decyzji i ewentualnego od niej odwołania. Sąd I instancji ustalając w niniejszej sprawie wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie, zmienił zaskarżoną decyzję w zakresie nieistniejącym , nie objętym rozstrzygnięciem organu rentowego, który badał wyłącznie kwestię istnienia spornego podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego. Tym samym rozstrzygając kwestię wysokości podstawy wymiaru składek na sporne ubezpieczenie pracownicze wyrokował co do przedmiotu, który nie był objęty zaskarżoną decyzją i odwołaniem od tej decyzji. Z uwagi na zakaz orzekania co do przedmiotu, który nie był objęty treścią zaskarżonej decyzji oraz wniesionego od niej odwołania usuwa się spod kontroli instancyjnej merytoryczna poprawność orzeczenia wydanego z naruszeniem art. 321 k.p.c. Nie ma bowiem w sprawie niniejszej procesowej możliwości zweryfikowania potencjalnie zawyżonej wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony umowy o pracę, które stanowiło podstawę wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne odwołującego się, jak też odniesienia się do argumentacji Sądu Okręgowego, uzasadniającej obniżenie tej podstawy do kwoty minimalnego wynagrodzenia w gospodarce . W rezultacie uwzględniając niesporne ustalenia faktyczne oraz poczynione w oparciu o nie rozważania prawne, należało na podstawie 386§3 k.p.c. uchylić rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego zawarte w punkcie 1 wyroku w zaskarżonej części, jako niedopuszczalne i postępowanie w tym zakresie umorzyć.