← Polska

V Pa 73/16

Sygn. VPa 73/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2016 roku Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V w składzie: Przewodniczący:

§ 1pkt 1.2 lub 6 KPK.

oraz funkcjonariuszy celnych, w' stosunku do których sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 KPK Trybunał dokonał zatem porównania przesłanek umorzenia postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 1.2 i 6 KPK oraz art. 17 § 1 pkt 3 KPK w celu ustalenia, czy (...) (...), wobec których umorzono postępowanie na podstawie wymienionych przesłanek, charakteryzują się relewantną cechą wspólną uzasadniającą jednakowe traktowanie tych podmiotów w kontekście przywrócenia ich do służby. Art. 17 § 1 KPK określa przesłanki procesowe, z którymi prawo karne procesowe łączy dopuszczalność albo niedopuszczalność postępowania bądź wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, wystąpienie którejkolwiek z nich powoduje prawną niedopuszczalność postępowania, którego w takiej sytuacji nie wszczyna się. stwierdzenie zaś choćby jednej z nich w toczącym się postępowaniu powoduje prawną niedopuszczalność jego kontynuacji i w związku z tym konieczność jego umorzenia (por. J. Skorupka, komentarz do art.

  1. (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, Warszawa 2015, s. 69; A. Sakowicz, komentarz do art.
  2. (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K.T. Boratyńska, A. Górski. A. Sakowicz, A. Ważny, Warszawa 2012, s. 77).. Zgodnie z art. 17 § 1 pkt 1 KPK nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia. Wyrażenie „czynu nie popełniono” należy rozumieć w ten sposób, że dane zdarzenie w ogóle nic miało miejsca lub czynu nie popełniła dana osoba. Okoliczność, że czynu nie popełniono oznacza, że brak jest czynu w postaci działania lub zaniechania bądź zdarzenie nie ma cech czynu w rozumieniu karnoprawnym. Z kolei ..brak (...) danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie (...) popełnienia czynu" oznacza brak dostatecznego prawdopodobieństwa (dostatecznych dowodów) jego popełnienia (por. J. Skorupka, op. cit., s. 71; A. Sakowicz, op. cit., s. 78). Wystąpienie przesłanek określonych w art. 17 § 1 pkt 1 KPK na rozprawie, ale przed rozpoczęciem przewodu sądowego, powoduje umorzenie postępowania w formie postanowienia. W razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 KPK po rozpoczęciu przewodu sądowego, zgodnie z art. 414 § 1 zdanie drugie KPK. sąd wydaje wyrok uniewinniający. Jeżeli jednak sprawca w' chwili czynu był niepoczytalny, sąd wyrokiem umarza postępowanie. Zgodnie z art.17 § 1 pkt 2 KPK nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa. Brak w czynie ustawowych znamion typu czynu zabronionego obejmuje sytuacje, gdy czyn wprawdzie zaistniał, jednak nie zawiera wszystkich znamion określonego typu czynu zabronionego. Znamieniem czynu zabronionego są elementy treściowe w skazane w opisie czynu zabronionego. Innymi słowy są to opisane w ustawie cechy, których całokształt charakteryzuje przestępstwo, a które muszą zostać udowodnione w postępowaniu karnym, aby mogło nastąpić prawidłowe skazanie za przestępstwo (zob. M. Kurowski, komentarz do art. 17, (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t.
  3. red. D. Świecki, Warszawa 2015, s. 121). Wyrażenie „ustawia stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa”, obejmuje dwie grupy okoliczności wyłączających przestępność czynu - kontratypy oraz okoliczności wyłączające winę. Wystąpienie przesłanek określonych w art. 17 § 1 pkt 2 KPK powoduje takie same skutki procesowa jak wystąpienie braku faktycznych podstaw' oskarżenia, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 KPK. Ustalenie na rozprawie, ale przed rozpoczęciem przewodu sądowego, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa, powoduje umorzenie postępowania w formie postanowienia. Natomiast zgodnie z art. 414 § 1 zdanie drugie KPK, w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 2 sąd wydaje wyrok uniewinniający, chyba że sprawca w chwili czynu był niepoczytalny. Zgodnie z art. 17 § ! pkt 3 KPK nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. Nr
  4. poz. 553, ze zm.; dalej: KK) czyn, który wprawdzie wyczerpuje wszystkie znamiona przewidziane w ustawie (art. 1 § 1 KK) oraz jest zawiniony (art. 1 $ 3 KK). nic stanowi jednak przestępstwa, jeśli stopień jego społecznej szkodliwości nie jest większy niż znikomy. Społeczna szkodliwość czynu, gdy przekroczy stopień znikomy, wyznacza karygodność zachowania się sprawcy, co jest niezbędne, aby czyn zabroniony stanowił przestępstwo (por. J. Skorupka, op. cit.. s. 73). Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu zabronionego następuje przez pryzmat kryteriów określonych w art. 1! 5 § 2 KK. Czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma, nie stanowi przestępstwa (art. 1 § 2 KK). Ustawodawca w art. 17 § 1 pkt 3 KPK odrębnie wymienił znikomą społeczną szkodliwość czynu jako przesłankę procesową pomimo klauzuli ogólnej przewidzianej w art.

§ 1pkt 2 KPK.

Okolicznością uzasadniającą taki zabieg jest konieczność oddzielenia tej przesłanki od pozostałych przesłanek powodujących nieprzestępność czynu, gdyż stwierdzenie przez sąd w danej sprawie znikomej szkodliwości społecznej czynu nie powoduje uniewinnienia na etapie postępowania sądowego. Sąd. po dokonaniu ustalenia znikomej społecznej szkodliwości zarzucanego czynu, zgodnie z art. 414 § 1 zdanie pierwsze KPK wydaje wyrok umarzający (por. R. Ponikowski, komentarz do art.

  1. (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka. Warszawa
  2. s. 1054). Trybunał wskazał, iż powyżej przeprowadzona analiza dotycząca przesłanek umorzenia postępowania karnego, określonych w art. 17 § 1 pkt
  3. 2 i 6 KPK. do których odsyła kwestionowany przez sąd art. 109 ust. 1 pkt 1 Służba CelnaU. oraz. zestawienie ich z podstawą umorzenia postępowania karnego przewidzianą w art. 17 § 1 pkt 3 KPK wskazuje, że pomiędzy wymienionymi przesłankami występują istotne różnice. W konsekwencji, zdaniem Trybunału, nie można podzielić poglądu sądu, że (...) (...), wobec których umorzono postępowanie karne na podstawie art. 17 § 1 pkt 1.2 i 6 KPK oraz art. 17 § 1 pkt 3 KPK charakteryzują się relewantną cechą wspólną uzasadniającą jednakowe traktowanie w kontekście przywrócenia ich do służby. Przesłanka o charakterze materialnym, ujęta w art. 17 § 1 pkt 3 KPK odnosi się do sytuacji, w których został popełniony czyn zabroniony wyczerpujący wszystkie określające go znamiona. Czyn ten nie stanowi przestępstwa ze względu na jego znikomą społeczną szkodliwość (art. 1 § 2 KK). Formalnie wyczerpuje on jednak znamiona czynu zabronionego i nie jest całkowicie irrelewantny z punktu widzenia ocen społecznych jego naganności. gdy dokonywane są one poza płaszczyzną prawa karnego materialnego (por. R. Ponikowski, tamże). Ustawodawca uznał, że z uwagi na popełnienie czynu, który wypełnia wszystkie znamiona czynu zabronionego, sprawca nie może zostać uniewinniony, choćby nikłą szkodliwość ustalono dopiero podczas przewodu sądowego. Zatem odmiennie niż w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 KPK ustawodawca wyłączył możliwość uniewinnienia sprawcy takiego czynu. Zgodnie z art. 414 ] zdanie pierwsze KPK. sąd. po dokonaniu ustalenia znikomej społecznej szkodliwości zarzucanego czynu, wydaje wyrok umarzający. Umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 KPK uzasadnione jest tylko wówczas, gdy w' konkretnej sprawie jest niewątpliwe, że oskarżony popełnił dany czyn zabroniony. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się. że umorzenie postępowania karnego na wskazanej podstawie na rozprawie, przed otwarciem przewodu sądowego, czyli bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, może nastąpić, analogicznie jak w wypadku warunkowego umorzenia takiego postępowania, jedynie wówczas, gdy okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości (por. postanowienia SN z 4 marca 2005 r. w sprawie WZ 6/
  4. OSNwSK.2005.1.498 oraz z 9 października 2008 r. w sprawie WZ 61/08, OSNKW.2009.1.6). W przypadku umorzenia postępowania ze względu na znikomy stopień szkodliwości społecznej, należy prawidłowo zredagować opis czynu, umorzone bowiem zostaje postępowanie o czyn. którego opis powinien być ustalony precyzyjnie. Sąd, wydając orzeczenie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 KPK. powinien odnieść się do określonych ustawowo w art. 115 § 2 KK kryteriów oceny społecznej szkodliwości czynu i w nawiązaniu do nich wykazać, dlaczego uznał, że przypisany oskarżonemu czyn charakteryzował się znikomym stopniem społecznej szkodliwości (por. wyrok SN z 28 czerwca 2005 r. w sprawie W A 14/05, OSNKW.2005.10.96). Również popełnienie zbrodni nic wyklucza możliwości stwierdzenia znikomości społecznej szkodliwości zarzuconego czynu (por. wyrok SN w składzie 7 sędziów z 15 lutego 1991 r. w sprawie W RN 195/
  5. OSNKW 1991.7-9.43). W ocenie Trybunału, niezasadny jest pogląd sądu. który zrównuje sytuację (...) (...)j, w stosunku do którego sąd umorzył postępowanie karne z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu, z sytuacją umorzenia postępowania wobec (...) na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 KPK. Zdaniem Trybunału nic można zatem podzielić poglądu Sądu Rejonowego w Piotrkowic Trybunalskim,iż funkcjonariusz (...) w stosunku do którego sąd umorzył postępowanie karne ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu, powinien być traktowany tak jak funkcjonariusz, który czynu nie popełnił albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia, czy też czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawodawca przesądził, że sprawca nic popełnia przestępstw a z uwagi na kontratypy czy okoliczności wyłączające winę. Przesłanka umorzenia postępowania ujęta w art. 17 $ 1 pkt 3 KPK odnosi się bowiem do sytuacji, w których został popełniony czyn zabroniony wyczerpujący wszystkie określające go znamiona. Sąd, stosując określone w art. 1 15 § 2 KK kryteria oceny społecznej szkodliwości w konkretnej sprawie, nie ma wątpliwości, że oskarżony ten czyn popełnił. Czyn ten jednak nie stanowi przestępstw a ze względu na jego znikomą społeczną szkodliwość. Niezasadny jest również pogląd sądu. który zrównuje sytuację (...) (...)j, w stosunku do którego sąd umorzył postępowanie na podstaw ie art. 17 § 1 pkt 3 KPK. z sytuacją umorzenia postępowania z powodu przedawnienia karalności. W szczególności nie można utożsamiać decyzji procesowej o umorzeniu postępowania na podstawie art.

§ 1

pkt 6 KPK z przypisaniem oskarżonemu sprawstwa czy też ustaleniem, że popełniony przez niego czyn zrealizował znamiona czynu zabronionego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kryteria przywrócenia (...) celnego do służby mogą bvć surowsze niż kryteria odpowiedzialności za popełnienie czynu zabronionego przewidziane w prawie karnym. Specyfika pracy w służbach mundurowych jest przesłanka uzasadniającą dopuszczalność wprowadzenia wyższych wymagań personalnych, kwalifikacyjnych i charakterologicznych wobec kandydatów do służby, a także odmiennego i bardziej rygorystycznego niż w przypadku pozostałych profesji określenia zasad zwolnienia ze służby. Ustawodawca ma prawo wymagać, aby wysokie standardy etyki zawodowej obowiązywały funkcjonariuszy przez cały okres pełnienia służby. Ukształtowanie zasad przywrócenia (...) do służby, przewidziane w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy (...), mieściło się zatem w granicach swobody ustawodawcy. Trybunał Konstytucyjny podniósł, iż w orzecznictwie Trybunału wielokrotnie zwracano również uwagę na doniosłość prawidłowego wykonywania zadań (...) dla budżetu państwa. Wieloaspektowy, publiczny wymiar (...) powoduje, że w istotnym stopniu jej działania, a nawet wyobrażenia o nich, kształtują autorytet organów państwa i zaufanie do ich funkcjonariuszy. Stąd też wymagania w stosunku do funkcjonariuszy (...) muszą być tak wysokie, aby umacniały podstawy ich autorytetu. Powszechnie znane są też rodzaje ryzyka towarzyszące wykonywaniu służby oraz ich skala, w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna (por. powołane powyżej wyroki z: 19 października 2004 r. w sprawie K 1/04 oraz 21 grudnia 2004 r. w sprawie SK 19/03). Tego rodzaju okoliczności stanowiły tło zwolnienia funkcjonariuszy ze służby w rozpatrywanej przez sąd sprawie. Z tych względów Trybunał stwierdził, że art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy (...) w zakresie, w jakim nie obejmuje przywrócenia (...) celnego na jego wniosek do służby na poprzednich warunkach w razie prawomocnego orzeczenia o umorzeniu wobec niego postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 KPK, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał wskazał, że z art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy (...) nie można wyprowadzić wniosku, że wobec osoby, co do czynu której umorzono postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 KPK, nastąpiło naruszenie zasady domniemania niewinności, gwarantowanej w art. 42 ust. 3 Konstytucji. Kwestionowany przez sąd przepis określa wyłącznie przesłanki, które umożliwiają funkcjonariuszowi celnemu złożenie wniosku o przywrócenie do służby na poprzednich warunkach. Wskazany przepis nie dotyczy postępowania, w którym organ publiczny mógłby dokonywać wiążącego rozstrzygnięcia o winie (...) (...)j, w rozumieniu wskazanego przez sąd wzorca kontroli. Postępowanie określone w art. 109 ustawy (...) nie jest postępowaniem, do którego ma zastosowanie art. 42 ust. 3 Konstytucji. W konsekwencji Trybunał uznał, że art. 42 ust. 3 Konstytucji nie stanowi adekwatnego wzorca kontroli w rozpatrywanej sprawie. Sąd Rejonowy wydał orzeczenie wbrew przytoczonej powyżej argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, którą Sąd Okręgowy przyjmuje za wiążącą, powołując się m.in. na zasady współżycia społecznego, co w żadnym razie nie może podlegać akceptacji. Sąd I instancji zatracając proporcje pomiędzy kryterium interesu stron a interesem społecznym, wydał wyrok z naruszeniem przepisów' prawa. W tym miejscu wskazać należy, iż w świetle przepisów ustawy o (...) nieuprawnionym było także, jak zasadnie podnosi apelujący, dokonanie w niniejszym postępowaniu przez Sąd I instancji oceny legalności działania pozwanej (...), przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu powodów ze służby na podstawie art. 105 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o (...). Wszak powyższe decyzje były już ostateczne i prawomocne. Dyrektor (...) korzystając bowiem z uprawnienia zagwarantowanego w powyższym przepisie, mocą decyzji z dnia 31 drudnia 2012 roku. zwolni! powodów ze służby celnej z dniem następnym po otrzymaniu decyzji w związku z upływem z dniem 28 października 2012 roku. 12- miesięcznego okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków oraz nie ustąpieniem przyczyny będącej podstawa zastosowania, tj.. trwającego nadal postępowania karnego. Powyższa decyzja została wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Należy przy tym przypomnieć, że uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Przyznany organowi luz decyzyjny częściowo może być również determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia, kiedy z brzmienia przepisu materialnego wynika ograniczenie uznania administracyjnego wyrażające się w konstrukcji: "może", "jeżeli". Ma to miejsce w niniejszej sprawie, w której podstawą decyzji o zwolnieniu powodów ze (...) stanowił art. 105 pkt 10 ustawy o (...), zgodnie z którym (...) celnego można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12 miesięcy okresu zawieszenia w' pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia. Wydanie przez właściwy organ uznaniowej decyzji o zwolnieniu (...) celnego ze służby jest więc w pierwszej kolejności ograniczone ustawową przesłanką upływu 12 miesięcy okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych i trwania w dalszym ciągu przyczyny zawieszenia. Wobec spełnienia powyższych przesłanek pracodawca powodów' skorzystał z przysługującego mu uprawnienia, a powodowie powyższe decyzje zaakceptowali, albowiem nie skorzystali z przysługującego im prawa odwołania się od niekorzystnych dla nich decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 188 ust 2-6 ustawy o (...) w przypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby, funkcjonariusz może. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, złożyć odwołanie do Szefa (...). W przypadku, gdy decyzję o zwolnieniu ze służby wydaje Szef (...), funkcjonariusz może. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Złożenie wniosków, o których mowa w ust. 1 i 3, oraz odwołania, o którym mowa w ust. 2, nie wstrzymuje wykonania decyzji. Do postępowań w sprawach, o których mowa w ust. 1-3, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579). Od decyzji wydanej w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydanej w wyniku odwołania przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Adekwatna sytuacja zreszgt a miała miejsce w przypadku wydania wobec powodow decyzji o ich czasowym zawieszeniu. Odnosząc się zaś do zarzutu apelującego naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 328 § 2 k.p.c., stwierdzić należy, iż jest on niezasadny. Zgodnie bowiem z treścią wskazanego przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenie faktów, które Sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie wyroku pełni niezwykle istotną rolę procesowy, umożliwia bowiem sprawowanie nadzoru judykacyjnego przez sąd wyższej instancji. Niespełnienie wymagań określonych w art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 KPC może być jednak uznane za uchybienie mogące mieć wpływ- na wynik sprawy, tylko wtedy, jeżeli braki W' uzasadnieniu uniemożliwiają kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi (patrz wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 lipca 2016 r. V CSK 612/15, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - V Wydział Cywilny z dnia 28 września 2016 r.,V ACa 39/16, Legalis). Dlatego też, mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§ 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok orzekając, jak w punkcie 1. Na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z &11 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w' sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez Radce prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 z późn. zm.), Sąd orzekł o kosztach postępowania za I instancję Mając na uwadze specyfikę niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c., nie obciążył powodów kosztami postępowania za instancje odwoławcza.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.