(14)§ 2 k.p.c. zmienił decyzję pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 16 września 2014 roku znak (...) O powyższym orzeczono w pkt I wyroku. Konsekwencją zaś powyższego i z uwagi na zasadę odpowiedzialności za wynik procesu Sąd Okręgowy na podstawie art. 98 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2008 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1025 ze zm.) zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę po 30,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą, o czym orzeczono w pkt II wyroku. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżył wyrok w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, to jest § 18 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1594), przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim poglądu, że przepis ten, wydany na podstawie delegacji art. 59 ust. 15 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r.t poz. 159), ma charakter wyłącznie porządkowy, a nie normatywny, a zatem nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia braku prawa do zasiłku w razie braku spełnienia warunku złożenia wniosku w terminie w nim określonym. Z uwagi na zgłoszony zarzut organ rentowy domagał się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenia wyroku i oddalenia apelacji ubezpieczonej. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2016 r. wydanym w sprawie III UK 209/15 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy stwierdził: Skarga kasacyjna jest trafna. Sąd Najwyższy podziela w całości zapatrywanie przedstawione w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 marca 2015 r., P 42/13, OTK-A 2015, nr 3, poz. 33. Przed szczegółowymi rozważaniami należy jednak uporządkować argumenty, którymi posłużył się Sąd Okręgowy. Trudno pozbyć się wrażenia, że doszło do pomieszania wątków. Z jednej strony, Sąd ten przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego, z czego należy wnosić, że go akceptuje, z drugiej jednak strony, prezentuje racje, które w istocie negują fundamentalne tezy sądu konstytucyjnego. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala twierdzić, że Sąd odwoławczy wyróżnia dwie kategorie, pierwszą, dotyczącą relacji zachodzącej między rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. a art. 59 ust. 15 ustawy zasiłkowej, oraz drugą, dotykającą skutków niezachowania przez ubezpieczoną terminu do złożenia wniosku o wypłacenia zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego. Zabieg ten może dziwić, jeśli weźmie się pod uwagę, że motywy, którymi posłużył się Trybunał Konstytucyjny zmierzały do ujednolicenia sytuacji prawnej pracowników i osób posiadających inny tytuł ubezpieczenia. Zważywszy na wskazaną niespójność argumentacyjną trzeba przybliżyć tok rozumowania Trybunału Konstytucyjnego. W jego ocenie, biorąc pod uwagę konstytucyjne wymagania dotyczące zgodności rozporządzenia z ustawą i cel ustawy zasiłkowej, w tym zwłaszcza kluczowego dla konstrukcji zasiłku macierzyńskiego art. 29 ust. 5 i 5a oraz pozostających z nim w związku przepisów kodeksu pracy, a nadto mając na względzie treść przepisu upoważniającego (art. 59 ust. 15 ustawy zasiłkowej), należało dojść do następujących wniosków: - po pierwsze, zgodnie z przepisami ustawy zasiłkowej zasiłek macierzyński przysługuje w trakcie okresu zasiłkowego, którym jest: 1) w wypadku pracowników - właściwy urlop, 2) a w wypadku innych ubezpieczonych - okres równoważny temu urlopowi. Okres ten ma przy tym korespondować zasadniczo, tzn. przynajmniej w założeniu (korygowanym wyraźnymi decyzjami ustawodawcy dotyczącymi w szczególności długości okresu zasiłkowego i trybu wypłacania zasiłków), z okresem faktycznego korzystania przez wnioskodawcę z zasiłku, - po drugie, w odniesieniu do pracowników korzystanie z zasiłku macierzyńskiego w okresie zasiłkowym gwarantują generalnie przepisy kodeksu pracy, uzależniając wprost realizację prawa do urlopu od wystąpienia ze stosownym wnioskiem podającym datę rozpoczęcia urlopu, która jest zarazem początkową datą okresu zasiłkowego. W odniesieniu natomiast do ubezpieczonych niebędących pracownikami tego rodzaju gwarancję stwarza zasadniczo taka interpretacja przepisów ustawowych i wykonawczych, zgodnie z którą osoby te winny składać wniosek o przyznanie i wypłatę zasiłku macierzyńskiego przed początkiem wskazywanego w nim okresu zasiłkowego. W odniesieniu więc do wszystkich świadczeniobiorców termin końcowy złożenia wniosku o przyznanie i wypłatę zasiłku musi przypadać najpóźniej w przededniu rozpoczęcia okresu, przez który zasiłek ów ma przysługiwać, - po trzecie, przedstawiona w uzasadnieniu niniejszego wyroku regulacja urzeczywistnia cel zasiłku macierzyńskiego (odtworzony przez Trybunał w drodze analizy rozwiązań przyjętych w ustawie). Celem tym jest zrekompensowanie ubezpieczonym utraconego bądź zmniejszonego zarobku i zabezpieczenie źródła dochodu przez okres, a zatem w trakcie przerwy w pracy lub innej działalności zarobkowej, spowodowanej koniecznością zapewnienia opieki dziecku w pierwszym okresie jego życia, - po czwarte, skoro najpóźniejszy z możliwych ewentualnie do ustalenia terminów złożenia wniosku o przyznanie i wypłatę zasiłku macierzyńskiego wynika z ustawy, to zaskarżone przepisy rozporządzenia, wskazując jako graniczny w tym względzie ów najpóźniejszy termin, nie wprowadziły żadnej normatywnej nowości, a jedynie jednoznacznie wysłowiły to, co wyraził (prawda, że nie wprost) ustawodawca. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, biorąc pod uwagę wskazane racje, nie do utrzymania jest pogląd, że organ wydający rozporządzenie uzależnił skorzystanie z dobrodziejstwa ustawy zasiłkowej od zachowania nieznanego w ustawie terminu, wykraczając poza granice ustawowego upoważnienia i samodzielnie dokonując regulacji godzącej w prawa osób objętych ubezpieczeniem chorobowym. W rezultacie, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, § 18 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa nie uzupełniał ustawy zasiłkowej, nie normował też materii przez nią pominiętej, w szczególności zaś nie rozbudowywał przesłanek (warunków) przysługiwania i korzystania z zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczonych niebędących pracownikami. Przepisy te wyrażają jedynie to, co z ustawy wynika, czyli, że warunkiem uzyskania świadczenia, jest złożenie wniosku w terminie. Sumą rozważań Trybunału Konstytucyjnego stała się teza, zgodnie z którą § 18 pkt 2 rozporządzenia pozostawał w związku merytorycznym i funkcjonalnym z rozwiązaniami ustawowymi, tworząc wespół z nimi spójną, zdeterminowaną przez ustawodawcę, całość. Realizował też cel wykonania ustawy zasiłkowej, jakim jest m.in. określenie dowodów stanowiących podstawę ustalania prawa do zasiłków, a także postępowania w tych sprawach. Rozumowanie to znalazło wyraz w ostatecznej konkluzji, czyli w uznaniu, że oceniany § 18 pkt 2 rozporządzenia jest zgodny z art. 59 ust. 15 ustawy zasiłkowej oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Informacyjnie trzeba wskazać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 marca 2015 r. dotyczył okresu od dnia 9 maja 2012 r. do dnia 25 listopada 2013 r., czyli wersji § 18 pkt 2 rozporządzenia sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 26 listopada 2015 r. Dokonana zmiana miała jednak charakter kosmetyczny i doprecyzowujący. W rezultacie należy uznać, że zapatrywanie przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny zachowało aktualność. Stanowisko zaprezentowane przez Sąd drugiej instancji stoi w ewidentnej sprzeczności z tezami wyinterpretowanymi przez Trybunał Konstytucyjny. Wychodzi ono z założenia, że ustawa zasiłkowa nie określa dla osoby prowadzącej działalność pozarolniczą terminu do złożenia wniosku o przedmiotowe świadczenia, a termin wskazany w § 18 pkt 2 rozporządzenia ma charakter wyłącznie porządkowy, a nie normatywny, w rezultacie nie wyklucza przyznania prawa do świadczenia. W ocenie Sądu Najwyższego zapatrywanie to jest błędne. Za wywodem Trybunału Konstytucyjnego trzeba stwierdzić, że konieczność złożenia przez osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uprzedniego wniosku o zasiłek macierzyński za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego można wyinterpretować z przepisów ustawy zasiłkowej. Nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego ograniczone jest zajściem odpowiedniego zdarzenia (ryzyka) ubezpieczeniowego w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, ewentualnie w okresie ochronnym. Ziszczenie się tego zdarzenia uruchamia powstanie prawa. Czym innym jest natomiast jego realizacja. Przepis art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej (w wersji obowiązującej przed 2 stycznia 2016 r., w okresie objętym sporem), odnoszący się do wszystkich ubezpieczonych (w tym prowadzących pozarolniczą działalność) stanowił, że zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz okres dodatkowego urlopu rodzicielskiego. Znaczy to tyle, że sytuacja prawna ubezpieczonych nie będących pracownikami została powiązana z rozwiązaniem przewidzianym w kodeksie pracy. Opiera się ono, po pierwsze, na zakreśleniu czasu trwania dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, po drugie, na uwarunkowaniu korzystania z niego od złożenia pisemnego wniosku w terminie „krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu”, po trzecie, na zastrzeżeniu bezpośredniej następczości czasowej dodatkowego urlopu macierzyńskiego względem urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego wobec dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Zestawienie zatem art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej z art. 1821 § 1 i 3 k.p. oraz art. 1821a § 1 i 4 k.p. pozwala na wyprowadzenie wiążących wniosków. Skoro zasiłek macierzyński (za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego) ma przysługiwać ubezpieczonej prowadzącej działalność pozarolniczą „przez okres” ustalony przepisami kodeksu pracy, to jasne jest, że w odesłaniu tym nie chodzi wyłącznie o określenie czasu trwania świadczenia. Relacja zachodząca między wspomnianymi przepisami jest dalej idąca. Chodzi o inkorporowanie na grunt ustawy zasiłkowej, a zatem wobec wszystkich ubezpieczonych, wzorca przewidzianego dla pracowników. W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2015 r., a polegające na uznaniu, że podobnie jak wniosek o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego - wniosek ubezpieczonego niebędącego pracownikiem o przyznanie i wypłatę zasiłku macierzyńskiego „za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego" lub „urlopu rodzicielskiego” winien być złożony przed rozpoczęciem korzystania z tego świadczenia pieniężnego, a tym samym przed początkiem okresu zasiłkowego. Wynika to z ustawowej konstrukcji zasiłku macierzyńskiego jako przysługującego przez okres, a zatem w trakcie, zakładanej przerwy w pracy lub innej działalności zarobkowej, w związku z przyjściem na świat dziecka i koniecznością jego pielęgnacji przez pierwsze miesiące życia, ewentualnie w związku ze sprawowaniem opieki nad małym dzieckiem przyjętym na wychowanie. Stanowisko to zostało zaakceptowane również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki z dnia 9 marca 2016 r., I UK 109/15, LEX nr 2050670; z dnia 12 kwietnia 2016 r., I UK 146/15, nie publ.). Oznacza to, że stanowisko Sądu drugiej instancji bagatelizujące znaczenie art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej nie jest trafne. Warunek złożenia wniosku w odpowiednim terminie, zawarty w § 18 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. nie ma więc charakteru porządkowego, wynika bowiem z art. 29 ust. 5 ustawy zasiłkowej w związku z art. 1821 § 1 i 3 k.p. oraz art. 1821a § 1 i 4 k.p., a w rozporządzeniu został jedynie doprecyzowany. Sumą wskazanych tez jest zaś twierdzenie, że niewystąpienie do organu rentowego z wnioskiem przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego uzasadnia odmowę przyznania świadczenia. W tym zakresie podstawa skargi kasacyjnej okazała się trafna. Dlatego zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE: Apelacja ubezpieczonej nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 398 20 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjna organu rentowego wskazał, iż złożenie wniosku o dodatkowy urlop macierzyński i urlop rodzicielski musi nastąpić najpóźniej w dniu zakończenia urlopu macierzyńskiego. Sąd Okręgowy był związany tą oceną prawną i dlatego nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji. Bezspornie ubezpieczona złożyła wniosek o dodatkowy urlop macierzyński po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącej zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego. Wnioski dowodowe złożone na rozprawie apelacyjnej należało pominąć, albowiem odwołująca mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i nie uprawdopodobniła, iż potrzeba ich powołania wynikła później ( art. 381 k.p.c. ) Twierdzenia, że ubezpieczona złożyła wniosek o dodatkowy urlop macierzyński i urlop rodzicielski pod wpływem błędu nie zostały w żaden sposób udowodnione. Natomiast twierdzenie, że złożenie wniosku o którym mowa w & 18 pkt. 2 rozporządzenia miało miejsce w dniu 06 marca 2014 r. stało w rażącej sprzeczności z niekwestionowanymi w apelacji ustaleniami dotyczącymi złożenia wniosku o te świadczenia w dniu 12 września 2014r. Dlatego na mocy art. 385 k.p.c. orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku. Biorąc pod uwagę wynik procesu Sąd obciążył ubezpieczoną kosztami procesu za postępowanie kasacyjne i odwoławcze na podstawie art. 98 & 1 k.p.c. jak w pkt. II sentencji wyroku. SSO Barbara Janiak SSO Marek Zwiernik SSO Tomasz Korzeń