k.c. Niedozwolone postanowienia umowne określają przepisy art.
– 385 3 k.c., mające na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. W myśl art.
k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom; 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami; 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta; 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje tym, że Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Analizując zakwestionowane przez powoda postanowienie w oparciu o w/w kryteria, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci nie mieli wpływu na jego treść, a zatem należało uznać, że nie było ono z nimi uzgadniane indywidualnie. Przedmiotowe postanowienie nie dotyczy także, zdaniem Sądu, głównych świadczeń stron umowy, którymi są: ze strony pozwanej – świadczenie usług bankowych, ze strony zaś konsumenta – zapłata ceny za świadczone przez bank czynności bankowe. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem jedynie kwestia, czy zakwestionowane przez powoda postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu wejść w grę także inne aspekty: zdrowia konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe. Pojęcie „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) zdefiniowała judykatura - w orzeczeniu SN z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, IC Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 wskazano, że za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że kwestionowana przez powoda klauzula o treści „Odmowa przyjęcia przez Kredytobiorcę wypowiedzenia Umowy o udzielenie kredytu i wydanie płatniczej Karty kredytowej lub adnotacja poczty „nie podjęto w terminie” (awizo), wywołuje skutki doręczenia. Skutki doręczenia wywołuje również doręczenie zastępcze określone w art. 138 kodeksu postępowania cywilnego tj. doręczenie pisma dorosłemu domownikowi, administracji domu, dozorcy domu lub organowi gminy lub też osobie upoważnionej do odbioru pism oraz określone w art. 139 Kodeksu postępowania cywilnego.” stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
bowiem kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Sąd zważył, iż zakwestionowane postanowienie przewiduje i wprowadza między innymi skutek w postaci doręczenia korespondencji wysłanej konsumentowi, mimo iż konsument mógł w ogóle nie zapoznać się z jej treścią. Skutki zaś takiej oceny mogą znacząco wpływać na interes konsumenta, zwłaszcza, że przedmiotowa korespondencja dotyczyć ma wypowiedzenia umowy. Należy zauważyć, że zakwestionowana klauzula może prowadzić do sytuacji, w której konsument przykładowo z powodu czasowej niemożności odbioru korespondencji pod wskazanym adresem w ogóle nie będzie świadomy treści kierowanej do niego korespondencji, a w konsekwencji uznanie jej za doręczoną kształtować będzie jego prawa i obowiązki strony umowy jako konsumenta. W przypadku uznania wypowiedzenia umowy za doręczone konsument będzie więc mimo braku wiedzy odnośnie wypowiedzenia umowy przez bank ponosił skutki z tym związane, przykładowo w postaci zastrzeżenia karty. Zgodnie bowiem z § 11 ust. 4 Regulaminu wypowiedzenie umowy/umowy o wydanie dodatkowej karty kredytowej jest równoznaczne z zastrzeżeniem karty. Istotnym jest przy tym, iż w świetle art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Tymczasem ani adnotacja poczty „nie podjęto w terminie” ani doręczenie zastępcze, o którym mowa w postanowieniu nie gwarantuje dojścia do konsumenta oświadczenia woli banku w w/w sposób. Co więcej pozwany zastosował rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji nadesłanej przez bank, analogiczne jakie wprowadzają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do korespondencji sądowej, powołując się nawet na art. 138 i 139 kpc. Sąd zważył, iż instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i negatywnie należy ocenić próbę jej adoptowania do obrotu gospodarczego, zwłaszcza gdy jedną ze stron umowy jest konsument. Dodania wymaga, że do oceny prawidłowości oraz skuteczności doręczenia w świetle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego uprawniony jest wyłącznie Sąd w postępowaniu sądowym, a nie pozwany będący przedsiębiorcą. Treść kwestionowanego postanowienia prowadzi więc do wniosku, iż pozwany zamieszczając je w stosowanym wzorcu umownym liczył na niską świadomość prawną konsumentów, którzy nie zorientują się, iż narusza ono ich prawa i wyłącza przysługujące im uprawnienia. W szczególności, że jak podniósł trafnie powód w danym zakresie orzecznictwo SOKIK jest ugruntowane i wskazuje na niedopuszczalność stosowania w obrocie z konsumentami instytucji doręczenia zastępczego należącego do prawa procesowego oraz domniemania doręczenia. W tym miejscu dodania wymaga, że sam powód uznał zakwestionowane postanowienie za niedozwolone i jak podał, wykreślił je ze stosowanego wzorca. Jednakże zgodnie z art. 479 40 kpc zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powództwa, stosowania zaskarżonego postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na bieg postępowania. Mając powyższe na względzie, Sąd stoi na stanowisku, że zakwestionowane postanowienie stanowi nadużycie przewagi kontraktowej pozwanego, jako profesjonalisty względem konsumenta, przyznając pozwanemu przewagę w łączącym ich stosunku umownym. Przedmiotowa klauzula godzi zatem w równowagę kontraktową i prowadzi do nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Z tych względów Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że zakwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z konsumentami stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c. O wysokości wpisu od pozwu i obciążeniu nim pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt 3 i art. 94 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398). O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono stosowanie do wyniku sporu na podstawie art. 98 kpc. Publikację prawomocnego wyroku na koszt pozwanego zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c. /-/ SSO Maria Witkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.