Sygn. akt II Ca 595/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Dariu

§ 6

pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 490 – tekst jednolity ze zmianami) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804 ze zmianą). Pozwany przegrał sprawę w 0,73 części, ponieważ w takim zakresie zostało uwzględnione żądanie pozwu (9171,79 zł : 12532,98 zł = 0,73). Powód przegrał sprawę w 0,27 części. Udział w sumie kosztów procesu obciążający pozwanego wynosi 3994,41 zł (= 5471,80 zł · 0,73). Udział w sumie kosztów procesu obciążający powoda wynosi 1477,39 zł. Ponieważ poniesione przez powoda koszty (3057,90 zł) o 1580,51 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. * W pozostałej części apelacja pozwanego jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Na wstępie należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie i prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponowne szczegółowe przytaczanie tych ustaleń jest zbędne. Sprostowania wymaga jedynie jedna nieścisła wypowiedź Sądu Rejonowego dotycząca ustaleń faktycznych. Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku Fundacja odprowadzała z tytułu umów zawartych z G. Ł. wszelkie składki na ubezpieczenie społeczne oraz składkę na fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Odprowadzane przez Fundację składki w całości finansowane były z wynagrodzenia G. Ł.. Sąd Rejonowy przyjął, że w związku z tym wynagrodzenie G. Ł., stanowiące iloczyn kwoty 140 zł i liczby godzin dyżurów w okresie od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku, zostało obniżone o kwotę 12532,98 zł brutto. Ostatnie zdanie wypowiedzi Sądu Rejonowego jest nieprecyzyjne. Prawdziwe jest stwierdzenie, że w okresie od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku Fundacja odprowadzała z tytułu umów zawartych z G. Ł. wszelkie składki na ubezpieczenie społeczne oraz składkę na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (oraz fundusz pracy) i składki te w całości finansowane były z wynagrodzenia G. Ł.. Obniżenie wynagrodzenia brutto za okres od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku o kwotę 12532,98 zł było natomiast wyłącznie konsekwencją tego, że z wynagrodzenia G. Ł. finansowane były te należności publicznoprawne, które zgodnie z przepisami prawa obciążały finansowo zleceniodawcę (płatnika), a nie wszelkie należności publicznoprawne, a więc również te, które zgodnie z przepisami prawa obciążały finansowo zleceniobiorcę. ÷ Nie są uzasadnione zarzuty przytoczone w apelacji. Zarzuty przytoczone w punkcie 1 części wstępnej apelacji pozostają przy tym w prawnej sprzeczności z zarzutami przytoczonymi w punkcie 2 części wstępnej apelacji. Z jednej bowiem strony pozwany zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji, a z drugiej kwestionuje prawidłowość ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę faktyczną zastosowania przepisów prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić bądź przez jego błędną wykładnię, bądź przez jego niewłaściwe zastosowanie, nie zaś przez błędne ustalenia faktyczne

Zarzut naruszenia prawa materialnego ma rację bytu wówczas, gdy sąd dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a tylko nie zastosował odpowiednich przepisów prawa materialnego, niewłaściwie je zastosował lub też dokonał błędnej ich wykładni. W takich wypadkach naruszenie prawa materialnego ma charakter pierwotny i może stanowić podstawę zarzutu apelacyjnego. Jeżeli natomiast sąd pierwszej instancji dokona nieprawidłowych ustaleń faktycznych i stosownie do tych ustaleń zastosuje lub nie określone przepisy prawa materialnego, to naruszenie prawa materialnego ma charakter wtórny, gdyż jest pochodną nieprawidłowych ustaleń faktycznych. W takim przypadku nie następuje naruszenie prawa materialnego w znaczeniu ścisłym, a podnoszenie wówczas takiego zarzutu jest bezprzedmiotowe. W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne. Niejasności w tym zakresie zostały wyjaśnione we wcześniejszej części uzasadnienia. Po raz pierwszy sformułowanie określające sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia podlegającego wypłacie G. Ł. zawarte zostało w umowie z dnia 30 grudnia 2011 roku, zawartej na okres od dnia 1 stycznia 2012 roku do dnia 30 czerwca 2012 roku (§ 2 ust. 2 umowy z dnia 30 grudnia 2011 roku). Wysokość wynagrodzenia brutto pozostała na niezmienionym poziomie w stosunku do umowy z dnia 7 marca 2011 roku. W okresie od dnia 1 stycznia 2012 roku do dnia 30 czerwca 2012 roku G. Ł. prowadził nadal działalność gospodarczą, a więc postanowienie zawarte w § 2 ust. 2 umowy z dnia 30 grudnia 2011 roku nie zmieniało jego praw, gdy chodzi o faktyczną wysokość wynagrodzenia podlegającego wypłacie za ten okres. Z umowy z dnia 30 grudnia 2011 roku i z okoliczności nie wynika, aby w tym czasie strony przewidywały, że od dnia 1 lipca 2012 roku G. Ł. zawiesi prowadzenie działalności gospodarczej. Dodatkowym potwierdzeniem tego jest przedstawiony przez stronę pozwaną dokument w postaci wydruku wiadomości e-mail, przesłanej przez G. Ł. do Fundacji w dniu 29 czerwca 2012 roku. W piśmie tym G. Ł. zwraca się do adresata z pytaniem dotyczącym czasu przygotowania nowej umowy, jak również wyraża chęć objęcia go od lipca 2012 roku ubezpieczeniem społecznym z tytułu ubezpieczenia. Zwrot, że chciałby być objęty tym ubezpieczeniem „przez Państwa”, oznacza, że powód traktuje Fundację jako płatnika tego ubezpieczenia (k. 109). Do pisma powód dołączył formularz obejmujący jego dane osobowe oraz wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia (k. 110). W dniu 29 czerwca 2012 roku strony zawarły umowę zatytułowaną jako „ANEKS nr (...)”, która oznaczała przede wszystkim przedłużenie zlecenia na okres od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku. W umowie tej stawkę godzinową wynagrodzenia nadal określono na poziomie 140 zł brutto, a dotychczasowe postanowienie zawarte w § 2 ust. 2 otrzymało oznaczenie jako § 2 ust. 3, zaś zmiana jego treści miała wyłącznie charakter redakcyjny i polegała na odwołaniu się do § 2 ust.
Postanowienie zawarte w § 2 ust. 2 umowy, w brzmieniu ustalonym przez umowę z dnia 29 czerwca 2012 roku, stanowiło wierne powtórzenie dotychczasowego postanowienia zawartego w § 2 ust. 1 umowy z dnia 30 grudnia 2011 roku. Z dniem 1 lipca 2012 roku G. Ł. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, czego obie strony zawierające umowę w dniu 29 czerwca 2012 roku miały najprawdopodobniej świadomość, chociaż sama umowa z dnia 29 czerwca 2012 roku w swojej treści do tej okoliczności nie nawiązuje. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby strony toczyły jakiekolwiek rozmowy na temat zmniejszenia wysokości stawki godzinowej wynagrodzenia brutto za wykonanie zadania. Wyrazem tego jest chociażby pozostawienie stawki godzinowej na dotychczasowym poziomie (140 zł brutto). Nie ma także dowodów wskazujących na to, aby strony przed podpisaniem umowy w dniu 29 czerwca 2012 roku uzgodniły, że zleceniobiorca (ubezpieczony) ponosił będzie finansowy ciężar wszystkich należności publicznoprawnych, jakie od dnia 1 lipca 2012 roku spoczywały będą zarówno na zleceniobiorcy (ubezpieczonym), jak i zleceniodawcy (płatniku składek). Jeżeli pula środków, jakimi dysponował zleceniobiorca na finansowanie zlecenia nie wystarczałaby na pokrycie rzeczywistych kosztów zlecenia przy stawce wynagrodzenia brutto na poziomie 140 zł za godzinę dyżuru, to zleceniobiorca powinien zaproponować zleceniodawcy odpowiednie obniżenie stawki wynagrodzenia. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca, czego odzwierciedleniem jest treść zawartej umowy. Powyższe rozważania odnoszą się odpowiednio do treści umowy z dnia 18 grudnia 2012 roku. W umowie tej, w § 2 ust. 2 i 3, powtórzono treść tych samych postanowień, które znalazły się w § 2 ust. 2 i 3 umowy wcześniejszej, w brzmieniu określonym (...) z dnia 29 czerwca 2012 roku. W szczególności należy podkreślić, że nie ma żadnych dowodów na to, aby przed podpisaniem umowy z dnia 18 grudnia 2012 roku toczyły się między stronami rozmowy na temat obniżenia wysokości stawki wynagrodzenia za godzinę dyżuru. Zeznania świadków B. K., A. S. i J. K. potwierdzają okoliczność, że nie toczyły się z powodem rozmowy na temat zmniejszenia wysokości stawki wynagrodzenia brutto za godzinę pracy. Z zeznań tych świadków można przy tym wnosić, że sposób, w jaki było rozliczane miesięczne wynagrodzenie powoda, był wynikiem działania samego zleceniodawcy już po zawarciu umów zlecenia, który założył jednostronnie, że całość jego kosztów związanych z finansowaniem wynagrodzenia za jedną godzinę pracy (dyżuru) ma zamknąć się w stawce 140 zł. Zwrócić należy również uwagę, że projekty umów zlecenia były przygotowywane przez pozwanego, a powód je jedynie podpisywał. Treść tych umów nie była zatem wynikiem rokowań, czy innego rodzaju rozmów poprzedzających opracowanie projektu umowy. Nie jest uprawnione odwoływanie się przez stronę pozwaną to treści przepisu art. 355 § 2 k.c. Przepis ten dotyczy zagadnienia należytej staranności dłużnika i wiąże się z problematyką wykonania zobowiązania cywilnoprawnego przez dłużnika, jak również z problematyką zachowania, które może zostać uznane za czyn zabroniony wyrządzający szkodę. Oczywiście okoliczność, że umowa cywilnoprawna mająca formę pisemną zawierana jest przez osoby mające wykształcenie prawnicze, czy też wykonujące zawód prawniczy, ma istotne znaczenie z punktu widzenia ustalenia rzeczywistej treści umowy. Można bowiem założyć, że strony umowy, które zawodowo posługują się językiem prawniczym, a które takim językiem sporządziły umowę, nadały postanowieniom tej umowy takie znaczenie, jakie wynika ze znaczenia użytych sformułowań w języku prawniczym, stanowiącym niewątpliwie odzwierciedlenie treści przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie jest to akurat argument przemawiający za zasadnością stanowiska powoda. Skoro w umowie zlecenia, czy też w umowie o pracę, nie są zamieszczane postanowienia dotyczące obowiązków publicznoprawnych zleceniodawcy i pracodawcy, to tym samym powód mógł racjonalnie zakładać, że obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne, które miały pomniejszać wynagrodzenie brutto, były wyłącznie tymi składkami, których finansowy koszt, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych, miał ponosić zleceniobiorca. Tym bardziej, że postanowienie to wymienione zostało obok postanowienia dotyczącego pomniejszenia wynagrodzenia brutto o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, która obciąża umówione wynagrodzenie brutto, a zatem stanowi finansowe obciążenie zleceniobiorcy. Zeznania świadka S. T. i M. K. również nie potwierdzają twierdzeń pozwanego co do znaczenia treści umów, które strony zawarły. Z zeznań wskazanych wyżej osób, pracowników pozwanego, wynika natomiast, że Fundacja nie przewidziała tego, że w wypadku, w którym zaktualizuje się jej obowiązek jako płatnika w związku z objęciem powoda od dnia 1 lipca 2012 roku ubezpieczeniem społecznym, powstaną dodatkowe koszty związane z obsługą zlecenia, a wynikające z konieczności sfinansowania z własnych środków składek na: a) ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonego (9,76%), b) ubezpieczenie rentowe ubezpieczonego (6,5%), c) ubezpieczenie wypadkowe ubezpieczonego (0,84%), d) fundusz pracy (2,45%) i e) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wykraczające poza koszty wynagrodzenia wskazanego w umowie zlecenia. W związku z powyższym należy uznać, że treść umów zlecenia wiążących strony w okresie od dnia 1 lipca 2012 roku do dnia 31 grudnia 2013 roku należy rozumieć w taki sposób, jaki wynika ze stanowiska powoda. Powoda, jako ubezpieczonego, obciążał obowiązek finansowania z własnych środków należności z tytułu: a) połowy składki na ubezpieczenie emerytalne (składki emerytalnej) (9,76%), b) części składki na ubezpieczenie rentowe (składki rentowej) (1,5%), c) składki na ubezpieczenie chorobowe (składki chorobowej) (2,45%), d) składki na ubezpieczenie zdrowotne (9%), z czego 7,75% podlegało odliczeniu od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, e) zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (18%). Pozwanego (zleceniodawcę), jako płatnika składek, obciążał obowiązek finansowania z własnych środków należności z tytułu: a) połowy składki na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonego (9,76%), b) części składki na ubezpieczenie rentowe ubezpieczonego (6,5%), c) składki na ubezpieczenie wypadkowe ubezpieczonego (0,84%), d) składki na fundusz pracy (2,45%) i e) składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,1%). ÷ Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisu art. 353 1 k.c. Powołany przepis stanowi, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jeżeli chodzi o problematykę wskazanego przepisu, to należy odróżnić zagadnienie prawnej możliwości ułożenia stosunku prawnego według własnego uznania przez strony zawierające umowę (z ograniczeniami wynikającymi z końcowej części przepisu) (art. 353 1 k.c.) od zagadnienia zasad wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) oraz od zagadnienia ustalenia rzeczywistej treści konkretnej umowy, które jest zagadnieniem procesowym, związanym z konkretną sprawą sądową. Sąd Rejonowy nie zakwestionował możliwości swobodnego kształtowania treści stosunku zlecenia przez G. Ł. i (...) Fundację Ośrodków (...) z siedzibą w L.. Ustalił natomiast jaka była treść tego stosunku, wyznaczona przez treść zawartych umów. Zwrócić wreszcie należy uwagę na okoliczność, że twierdzenia pozwanego co do treści, jaką – zdaniem pozwanego – miały mieć umowy zawarte z powodem, oznaczają, że umowy te byłyby częściowo nieważne. Umowy o takiej treści zawierałyby bowiem postanowienia nakładające z góry na pracownika obowiązki, które zgodnie z przepisami bezwzględnie obowiązującymi ciążą na zleceniodawcy (płatniku składek). Zgodnie bowiem z przepisami przytoczonymi przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zleceniodawca (płatnik składek) finansował z własnych środków należności z tytułu składek na: a) ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonego (9,76%), b) ubezpieczenie rentowe ubezpieczonego (6,5%), c) ubezpieczenie wypadkowe ubezpieczonego (0,84%), d) fundusz pracy (2,45%) i e) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,1%). Nie byłaby zatem ważna umowa przerzucająca finansowanie wskazanych wyżej należności ze środków ubezpieczonego. ÷ Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji dokonał pobieżnej oceny zeznań przesłuchanych świadków, jednak ocena ta została dokonana w szerszym zakresie przez Sąd drugiej instancji i przedstawiona we wcześniejszej części uzasadnienia. Nie jest uprawnione odwoływanie się przez pozwanego do dokumentów w postaci miesięcznych rachunków za okres, którego dotyczyło żądanie pozwu. Projekty tych dokumentów były przygotowywane przez pozwanego. Powód wprawdzie podpisywał te dokumenty, jednak należy zwrócić uwagę, że bez podpisu nie otrzymałby wynagrodzenia nawet w wysokości wynikającej z rachunku. Z zeznań świadka A. N., jak i z zeznań powoda wynika, że powód zorientował się w pewnym momencie, że projekty miesięcznych rachunków sporządzane są w sposób niezgodny z zawartymi umowami, jednak nie chcąc stracić zatrudnienia nie zgłaszał roszczeń o wypłatę brakujących kwot, a uczynił to dopiero po upływie okresu, na który ostatnia z umów została zawarta. * Na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zasądził od (...) Fundacji Ośrodków (...) z siedzibą w L. na rzecz G. Ł. kwotę 937,44 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Ogółem koszty postępowania odwoławczego w rozpoznawanej sprawie wyniosły 5448 zł. Powód poniósł koszty w kwocie 2408,40 zł, obejmujące: a) wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 2400 zł,

§ 2pkt 5 w zw.

z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804) w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1667),

b)opłaty pocztowe za przesłanie przesyłek poleconych zawierających pisma procesowe kierowane do Sądu oraz do pełnomocnika strony przeciwnej, których złożenie było niezbędne do celowego dochodzenia praw – 4,20 zł (k. 253v), 4,20 zł (k. 254). Pozwany poniósł koszty w kwocie 3039,60 zł, obejmujące:
a)wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – 2400 zł,

§ 2pkt 5 w zw.

b)opłatę od apelacji – 627 zł (k. 239, 243),
c)opłaty pocztowe za przesłanie przesyłek poleconych zawierających pisma procesowe kierowane do Sądu oraz do pełnomocnika strony przeciwnej, których złożenie było niezbędne do celowej obrony – 4,20 zł (k. 198), 4,20 zł (k. 240), 4,20 zł (k. 272). Pozwany przegrał sprawę w drugiej instancji w 0,73 części, ponieważ w takim zakresie apelacja została oddalona (9171,79 zł : 12532,98 zł = 0,73). Powód przegrał sprawę w drugiej instancji w 0,27 części. Udział w sumie kosztów postępowania odwoławczego obciążający pozwanego wynosi 3977,04 zł (= 5448 zł · 0,73). Udział w sumie kosztów postępowania odwoławczego obciążający powoda wynosi 1470,96 zł. Ponieważ poniesione przez powoda koszty (2408,40 zł) o 937,44 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku. Joanna Misztal-Konecka Dariusz Iskra Krzysztof Niezgoda 1 W tym miejscu znajduje się w uzasadnieniu oczywista omyłka – chodzi o dzień 31 grudnia 2012 roku, a nie dzień 31 grudnia 2013 roku. 2 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów apelacyjnych. 3 Por.: wyrok SN z dnia 15 maja 2001 roku, I CKN 350/00, Lex nr 52667; postanowienie SN z dnia 4 października 2002 roku, III CZP 62/02, OSN C 2004, z. 1, poz. 7; wyrok z dnia 11 marca 2004 roku, V CK 328/03, Lex nr 183779; wyrok SN z dnia 14 lipca 2004 roku, IV CK 544/03, Lex nr 116591; wyrok SN z dnia 24 czerwca 2005 roku, V CK 704/04, Lex nr 180875; wyrok SN z dnia 25 sierpnia 2004 roku, I PK 22/03, OSN P 2005, z. 6, poz. 80; uchwała SN z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSN C 2008, z. 6, poz. 55. 4 Kwota ograniczenia obowiązująca od 1 stycznia 2016 roku do 31 grudnia 2016 roku. 5 Por.: postanowienie SN z dnia 28 maja 1999 roku, I CKN 276/99, Prokuratura i Prawo 1999, nr 11-12, poz. 34; wyrok SN z dnia 19 stycznia 1998 roku, I CKN 424/97, OSN C 1998, z. 9, poz. 36; uzasadnienie postanowienia z dnia 28 marca 2003 roku, IV CKN 1961/00, Lex nr 80241.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.