Sygn. akt I ACa 701/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wiesława Kuberska Sędziowie: SA Dariusz
2 KC Sąd zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki ustawowe odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia 23.01.2014 roku, uwzględniając 30 dniowy termin na likwidację szkody i wypłatę świadczenia, bowiem strona powodowa zgłosiła roszczenie pozwanemu pismem z dnia 12.12.2013 roku, które wpłynęło 23.12.2013 roku. Na podstawie art. 113 ust 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) Sąd nakazał ściągnąć solidarnie od pozwanych J. Z., I. Ś.
(2), R. Z.
(1)na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. kwotę 3.000 zł tytułem brakującej opłaty od uwzględnionej części powództwa od uiszczenia której powódka została zwolniona oraz kwotę 62,21 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Na podstawie art. 113 ust 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nie obciążył powódki pozostałą częścią brakującej opłaty od pozwu i zwrotem wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Sąd nie obciążył powódki kosztami procesu na rzecz pozwanych na podstawie art.102 kpc. Powyższe orzeczenie zaskarżyli apelacją pozwani w części uwzględniającej powództwo wobec pozwanych ad 1, ad 2, ad 3, tj. w pkt. 1,4,5,6 sentencji wyroku zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1. art. 415 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i błędne przyjęcie, że pozwani J. Z., R. Z.
(1)i I. Ś.
(2)ponoszą odpowiedzialność deliktową za zdarzenie, do którego doszło z udziałem J. K. w dniu 19 lutego 2013 r., pomimo braku podstaw do przypisania pozwanym winy; 2. art. 6 k.c. poprzez uwzględnienie przez Sąd Okręgowy, co do zasady, wniesionego w sprawie powództwa, pomimo że strona powodowa nie wykazała, że do wypadku z udziałem J. K. doszło w miejscu, którego utrzymanie leżało w zakresie obowiązków pozwanych J. Z., R. Z.
(1)i I. Ś.
(2);
- art. 361 § 1 k.c. i art. 362 k.c. polegające na błędnym przyjęciu, że zgon J. K. był normalnym następstwem poślizgnięcia się, w sytuacji gdy brak było adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy śmiercią syna powódki i stanem alejek w parku, a także poprzez pominięcie przez Sąd Okręgowy faktu, iż poszkodowany przyczynił się do powstania szkody poprzez swoje zachowanie polegające na opóźnianiu podjęcia wobec niego akcji ratunkowej i rozpoczęciu operacji oraz nieadekwatne działania personelu medycznego przyczyniły się bezpośrednio do zgonu syna powódki; - mające wpływ na treść wydanego wyroku naruszenie przepisów postępowania, tj.
- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczne z zasadami logiki uznanie, że zeznania świadków D. P.
(1)i A. C. mają moc dowodową w zakresie, w jakim świadkowie wskazali, że J. K. poślizgnął się na chodniku w parku R. w T., w sytuacji gdy świadkowi ci nie widzieli chwili wypadku z udziałem poszkodowanego, co oznacza że nie mogli oni wskazać miejsca, w którym doszło do zdarzenia z udziałem J. K., co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na nieuprawnionym stwierdzeniu, że syn powódki J. K. odniósł obrażenia głowy na skutek poślizgnięcia się na nawierzchni chodnika - alejki w P. R. w T.; 5. art. 217 §
§ 2k.p.c.
polegające na pominięciu przez sąd pierwszej instancji twierdzeń zawartych w piśmie pozwanych z 18 sierpnia 2015 r., opartych na wskazanej tam literaturze fachowej, a wykazujących, że operacja J. K. była przeprowadzona zbyt późno; 6. art. 217 §
§ 2k.p.c.
w z zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku pozwanych zgłoszonego w piśmie z 18 sierpnia 2015 r. o zwrócenie się do (...) Sp. z o.o. o udostępnienie regulaminu organizacyjnego szpitala i wniosku o zobowiązanie (...) Sp. z o.o. do udzielenia informacji o godzinie przeprowadzonego wobec J. K. w dniu 12 lutego 2013 r. badania TK głowy, które to wnioski miały na celu uzyskanie wiedzy czy postępowanie personelu (...) Centrum (...) było prawidłowe i czy nie było spóźnione, a także czy wcześniejsze przeprowadzenie operacji J. K. mogłoby uratować mu życie, czyli dotyczyły okoliczności o istotnym znaczeniu dla sprawy, które to naruszenia doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu w sposób nieuprawniony przez Sąd Okręgowy, że po tym, gdy u poszkodowanego doszło do powstania krwiaka nadtwardówkowego „szanse na uratowanie życia J. K. były czysto hipotetyczne" (k. 5 uzasadnienia wyroku) i nie było wcześniejszej możliwości przeprowadzenia operacji poszkodowanego. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów pominiętych przez Sąd Okręgowy tj. zwrócenie się do (...) Sp. z o.o. o udostępnienie regulaminu organizacyjnego szpitala obowiązującego w dniu 19 lutego 2013 r. i podtrzymuję wniosek o zobowiązanie (...) Sp. z o.o. do udzielenia informacji o godzinie przeprowadzonego wobec J. K. w dniu 19 lutego 2013 r. badania TK głowy na okoliczność prawidłowego działania pracowników szpitala a także możliwości wcześniejszego przeprowadzenia zabiegu ratującego życie wobec J. K.. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych J. Z., R. Z.
(1)i I. Ś.
(2)kosztów procesu w pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zakażonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a nadto o zasądzenie od powódki H. K. na rzecz pozwanych J. Z., R. Z.
(1)i I. Ś.
(2)zwrotu kosztów procesu w drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna, albowiem Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i właściwie zastosował przepisy prawa materialnego, które trafnie wyłożył. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej zważyć należy, że zaprezentowana w apelacji argumentacja pozwanych nie podważa logicznej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonanego przez Sąd pierwszej instancji, a na gruncie dokonanych w sprawie ustaleń zostały przez Sąd pierwszej instancji wyprowadzone uprawnione wnioski co do odpowiedzialności pozwanych za upadek syna powódki na podstawie art. 415 kc stwierdzając, że syn powódki poślizgnął się na alejce w parku R. na skutek nie dopełnienia przez pozwanych swoich obowiązków zakreślonych umową z dnia 16.03.2012 roku na usługi z zakresu utrzymania terenów zieleni miejskie zawartą pomiędzy Gminą M. T., a pozwanymi wspólnikami spółki cywilnej Zakład (...) s. c. z siedzibą w T.. Apelacja nie kwestionuje faktu, że w ustalonym przez Sąd Okręgowy miejscu wypadku syna powódki, nie było posypane piaskiem i że odśnieżanie tejże alejki należało do obowiązków pozwanych. Pozwani prezentują jednakże stanowisko, że materiał dowody nie dostarczył wystarczających podstaw do takiego ustalenia, przedstawiając inną prawdopodobną według skarżących wersji, przyjmującej, że syn powódki mógł się poślizgnąć w miejscu poza ośnieżanym przez pozwanych chodnikiem i sam lub z pomocą innych osób przemieścić się na alejkę z której został zabrany przez pracowników środowiskowego domu pomocy społecznej. Należy zgodzić się z podstawowym argumentem pozwanych, że nie ma bezpośredniego dowodu w postaci naocznego świadka, na okoliczność przewrócenia się syna powódki w ustalonym przez Sąd Okręgowy miejscu. Jednakże z zebranego materiału dowodowego wynika, w szczególności z zeznań świadków A. C. i D. P.
(2), protokołów przesłuchania A. C. i R. M. w postępowaniu przygotowawczym (1 Ds. 191/13) jak i protokołu odtworzenia zapisu rozmowy z dyspozytorem pogotowia, że syn powódki niewątpliwe leżał na wybetonowanej alejce. Nie ma natomiast żadnych dowodów poza domysłami pozwanych, że mógł on zostać przeniesiony z innego miejsca upadku, albo że sam się tam przemieścił. Syn powódki na skutek upadku doznał między innymi złamania czaszki co jednoznacznie wskazuje na dużą siłę upadku i nie mógł wstać o własnych siłach, a zatem jest mało prawdopodobne, że na chwilę przed jego znalezieniem na alejce mógł sam się przemieścić. Ponadto nic na to nie wskazuje, aby w zmianie tego miejsca pomogły mu osoby trzecie. Podnoszona w apelacji okoliczność, że przechodnie próbowali pomóc poszkodowanemu, nie podważa zaś logicznej i opartej na doświadczeniu życiowym ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów. Wskazania wymaga, że czyniąc w apelacji zarzut art. 6 kc pod adresem powódki, pozwani tracą z pola widzenia, że i na nich ciążą te same zasady dowodzenia okoliczności, na których opierają swoje twierdzenia. W tym przypadku pozwani w żaden sposób poza jedynie hipotetyczną wersją wydarzeń nie przedstawili żadnych dowodów mogących przemawiać za ich racją. Taki dowodami na pewno nie są zdjęcia wydeptanych ścieżek, po których piesi przemieszali się w parku poza utwardzonymi alejami. Zdjęcia te wykonane są porą letnią, a zatem nie przedstawiają chociażby zimowych ich odpowiedników, a nadto nie świadczą o tym, że syn powódki z takiego skrótu korzystał, tym bardziej w dniu wypadku. Powódka zaś dostarczyła wystarczający i wiarygodny materiał dowodowy , który mógł w oparciu o zasady wyrażone w art. 233 kpc stanowić podstawę ustaleń faktycznych co do miejsca wypadku. Ponadto zauważenia wymaga, że pozwani to firma która od ponad 20 lat profesjonalnie zajmuje się tego rodzaju usługami, a zatem wymagane jest od nich zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków. Niewątpliwie ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, wyprowadzone z dowodów osobowych prowadzą do wniosku, że alejka była śliska, nie była posypana piaskiem i zalegał na niej śnieg. Mimo zatem odśnieżenia jej w godzinach wczesno porannych ciężkim sprzętem, nie usunięto całego zalegającego śniegu, a ten nie zabezpieczono w odpowiedni sposób gwarantujący przechodniom bezpieczne przemieszczanie się. Pozwani argumentują, że posypywanie piaskiem chodników w czasie opadu śniegu nie ma sensu i jest to zgodne z przyjęta praktyką. Nie sposób jednak zgodzić się z taką argumentacją, bowiem już sam wypadek do jakiego doszło w niniejszej sprawie przeczy takim założeniom. Fakt, że nie było żadnych uwag do prac pozwanych w okresach wcześniejszych, nie świadczy od tym, że praca była wykonywana w należyty sposób w dniu wypadku. Gdyby bowiem była tak wykonana, do wypadku nie doszłoby, bądź jego skutki byłyby mniejsze. Ponadto wypadek nastąpił w odstępstwie 2,5 godziny od rozpoczęcia prac pozwanych w parku R.. Gdyby zatem alejka została posypana piaskiem, to mimo przykrycia jej padającym śniegiem, przyczepność na alejkach byłaby lepsza, co zagwarantowało by bezpieczeństwo poruszającym się alejkami przechodniom. Reasumując powyższe rozważania Sąd Apelacyjny stwierdził, że prawidłowo Sąd Okręgowy ustalił, że pozwani ponoszą odpowiedzialność za wypadek, któremu uległ syn powódki w wyniku upadku na nieodśnieżonym i nie zabezpieczonym chodniku. Za chybione uznał także należy podnoszone przez skarżącą zarzuty, co do braku adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy śmiercią syna powódki i stanem alejek w parku, a także dotyczące przyczynienia się zmarłego do powstania szkody (art. 362 k.p.c.), poprzez zachowanie polegające na opóźnianiu podjęcia wobec niego akcji ratunkowej i rozpoczęciu operacji oraz nieadekwatne działania personelu medycznego, co przyczyniło się bezpośrednio do zgonu syna powódki. Odnośnie przyjętej w apelacji argumentacji do zgłoszonych powyższych zarzutów stwierdzenia wymaga, że pozwani czynią dywagacje natury polemicznej z ustaleniami Sądu Okręgowego opartymi na opinii biegłego neurologa, której w przedmiotowym środku zaskarżenia nie kwestionują, nie zgłaszają także wniosków o przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego. Wnioski dowodowe pozwanych zgłoszone w konsekwencji podnoszonego zarzutu naruszenia przez Sąd art. 217 §
§ 2k.p.c.
są także niezasadne. Zauważenia wymaga, że biegły neurolog lek.med J. C. wydał specjalistyczną opinię, z której jednoznacznie wynika, że w przypadku J. K. nie doszło do zaniechania czy opóźnienia w podjęciu działań leczniczych przez personel medyczny (...) Centrum (...). Opinia ta w sposób szczegółowy odnosi się do przytoczonego także w apelacji pisma procesowego pozwanych i literatury fachowej w niej zawartej, jak i okoliczności będących podstawą wniosku o zwrócenie się do (...) Sp. z o.o. o udzielenie informacji o godzinie przeprowadzonego wobec J. K. w dniu 12 lutego 2013 r. badania TK głowy. Apelacja w tym zakresie pomija całkowicie wydaną w sprawie opinie pisemną tak główną jak i uzupełniającą biegłego neurologa, która wszystkie te okoliczności wyjaśnia. Przedstawiana zaś przez pozwanych linia obrony stanowi jedynie nieuprawnioną polemikę z fachową i rzetelną opinią biegłego sądowego. Nie można także zgodzić się z pozwanymi, że sam J. K. przyczynił się swoim zachowaniem do powstania szkody. Syn powódki był osobą niepełnosprawną umysłowo, doznał rozległego urazu głowy i trudno oczekiwać od niego także przy uwzględnieniu rozmiaru urazu racjonalnych zachowań. Poza tym okoliczności te pozostają bez znaczenia dla ostatecznego skutku tego wypadku tj śmierci J. K., bowiem z opinii biegłego także wynika, że w związku ze specyfiką urazu i doznanym krwotokiem uratowanie syna powódki było czysto hipotetyczne. Zatem kilka minut zwłoki, wywołanej zachowaniem syna powódki nie miało znaczenia przy ocenie przyczynienia się poszkodowanego do rozmiarów szkody. W tych okolicznościach nie ulega także wątpliwości, że w spawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy szkodą i zachowaniem pozwanych, bowiem w przypadku prawidłowo zabezpieczonego i posypanego piaskiem chodnika w parku R. w T. w dniu 19 lutego 2013 roku nie doszłoby do poślizgnięcia się syna powódki i upadku którego następstwem było złamanie czaszki, które to złamanie było przyczyną krwiaka nadtwardówkowy w następstwie, którego J. K. zmarł. Pozostałe przesłanki przyznanego zadośćuczynienia z art. 446 § 4 kc, ani jego wysokość nie były kwestionowane w apelacji. Sąd Apelacyjny podziela i w tym zakresie argumentację Sądu Okręgowego i przyjmuje za własną. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do art. 98 w zw. z art.108 §
art.391 § 1 kpc zasądzając od pozwanych na rzecz powódki tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 2.700 zł ustaloną w oparciu o § 6 ust 6 zw. z § 12 ust 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.).