kc w postaci sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta. Jeśli chodzi o nie obniżanie opłaty za obsługę pożyczki w domu pozwany podniósł, że: - obsługa pożyczki w domu klienta jest usługą o charakterze opcjonalnym i jest świadczona na rzecz pożyczkobiorcy tylko wówczas, gdy pożyczkobiorca dobrowolnie i samodzielnie zechce zamówić dodatkową usługę polegającą na obsłudze pożyczki w domu oraz ponieść jej koszt (którego wysokość jest mu znana przed podpisaniem umowy pożyczki); jednocześnie okoliczność skorzystania z tej usługi nie ma wpływu na warunki finansowe pożyczki ani na decyzję ojej udzieleniu; - wysokość opłaty za usługę obsługi pożyczki w domu jest ustalona w formie zryczałtowanej, w odniesieniu do uzasadnionych kosztów ponoszonych przez (...) S.A., skalkulowanych w myśl zasady racjonalnego gospodarowania; w związku z tym (...) S.A. ponosi pełne ryzyko wzrostu kosztów świadczenia tej usługi w czasie trwania umowy pożyczki, a także ryzyko wzrostu kosztów związanych z koniecznością świadczenia usługi obsługi pożyczki przez okres dłuższy lub/i z większą częstotliwością niż zakładano (co jest powszechną praktyką); - przedmiotem zobowiązania (...) S.A. wynikającego z wyboru przez konsumenta opcji obsługi pożyczki w domu jest odbiór w domu pożyczkobiorcy całej kwoty pożyczki, a nie odbiór w domu pożyczkobiorcy określonej liczby rat pożyczki; zatem zobowiązanie (...) S.A. uznaje się za wykonane z chwilą odbioru całości kwoty zobowiązania konsumenta - niezależnie w jakim terminie następuje spłata pożyczki; - (...) S.A. zawsze przed podpisaniem umowy pożyczki przekazuje konsumentowi pełne, przejrzyste i wyczerpujące informacje o zasadach udzielania pożyczek oraz o konsekwencjach wynikających z zaciągnięcia pożyczki w (...) S.A., przykładając do tego większą wagę, niż wymaga tego prawo oraz istniejące zwyczaje handlowe. Jeśli chodzi natomiast o nie obniżanie składki ubezpieczeniowej pozwany podniósł, że: - składka ubezpieczeniowa dotyczy ubezpieczenia grupowego, w związku z czym została wyliczona przez (...) S.A. w oparciu o dane statystyczne z uwzględnieniem rzeczywistego okresu udzielania ochrony ubezpieczeniowej pożyczkobiorcy, dzięki czemu już na etapie jej kalkulowania została odpowiednio pomniejszona, stosownie do danych statystycznych wskazujących na skrócony w przypadku wcześniejszej spłaty pożyczki okres obowiązywania ochrony ubezpieczeniowej; - do Umowy (...) zawartej pomiędzy (...) S.A. a (...) S.A. należy stosować art. 813 § 1 kc w brzmieniu sprzed dnia 10 sierpnia 2007 roku w związku z czym wbrew twierdzeniu powoda (...) S.A. nie ma podstaw prawnych, aby skutecznie żądać od (...) S.A. zwrotu części Składki ubezpieczeniowej za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej, a ponadto ze względu na specyfikę umów ubezpieczenia grupowego na życie art. 813 § 1 kc nie może mieć zastosowania do Umowy (...); - na gruncie nowego wzorca funkcjonuje nowy model ochrony ubezpieczeniowej pożyczkobiorcy, umożliwiający pożyczkobiorcy rezygnację z zabezpieczenia spłaty rat pożyczki ubezpieczeniem grupowym na życie w (...) S.A. na rzecz innego ubezpieczenia, ukształtowany w szczególności przez postanowienia punktów 18, 20 i 21 nowego wzorca, który w świetle sformułowania żądania pozwu nie może podlegać ocenie w ramach niniejszego postępowania właśnie z uwagi na fakt, że przewiduje rozwiązanie istotnie różniące się od tego, które zostało zakwestionowane w pozwie; niemniej jednak wskazał, iż mimo udostępnienia konsumentom wskazanej opcji, w dalszym ciągu w większości wybierają korzystną oraz wygodną dla nich opcję zabezpieczenia rat pożyczki ubezpieczeniem grupowym na życie w (...) S.A. Na rozprawie w dniu 28 października 2010r. strona powodowa sprostowała oczywistą omyłkę pisarską, polegającą na podaniu w pozwie w pierwszym zdaniu zakwestionowanej klauzuli wyrazu „Pożyczkodawca …” zamiast „Pożyczkobiorca …”, jak widnieje w treści wzorca. Nadto poparła pozew, podkreślając jednakże, iż należy pominąć w treści klauzuli zwrot „opłatę przygotowawczą”. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny: Pozwany – (...) S.A., zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem (...) prowadzi działalność gospodarczą, przedmiotem której są m.in. pozostałe formy udzielania kredytów. Pozwany posługiwał się w obrocie z konsumentami wzorcem umownym o nazwie „Umowa pożyczki”, który zawierał zakwestionowane przez powoda postanowienie o następującej treści: „Pożyczkobiorca może spłacić całość Łącznego zobowiązania przed terminem ustalonym w Umowie pożyczki. W takim przypadku Pożyczkobiorcy przysługuje prawo do pomniejszenia jego niespłaconego Łącznego zobowiązania wobec Pożyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie pożyczki. Pożyczkodawca rozliczy się z tego tytułu z Pożyczkobiorcą w terminie 14 dni od dnia dokonania spłaty przez Pożyczkobiorcę. Obniżenie dotyczy wyłącznie oprocentowania, nie dotyczy Składki ubezpieczeniowej oraz Opłaty za obsługę pożyczki w domu”.( k. 17-18 akt sąd.). W odpowiedzi na pozew pozwany podnosząc, iż kwestionowane postanowienie zawarte było we wzorcu nie używanym przez (...) S.A. od marca 2009 r. nie zaprzeczył jednak, aby stosował wymienione w pozwie postanowienie do wskazanego terminu, w związku z czym okoliczność tą należało uznać za przyznaną w oparciu o przepis art. 230 k.p.c. Wobec nie zakwestionowania wiarygodności wzorca umownego, ani niezgodności kwestionowanego postanowienia z treścią postanowienia zawartego we wzorcu ,,Umowa pożyczki’’ należało uznać za udowodnione stosowanie wzorca przez pozwanego. Sąd oddalił wniosek pozwanego o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Prezesa UOKIK, albowiem okoliczności, w związku z którymi dowód ten miał być przeprowadzony tj. na okoliczność charakteru i zakresu usług dodatkowych oferowanych przez pozwanego obok umowy pożyczki i zasad kalkulacji wynagrodzenia pobieranego za te usługi oraz na temat postanowień wzorców umownych stosowanych przez pozwanego w relacjach z konsumentami, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest postanowienie zawarte w ,,Umowie pożyczki’’. Sąd oddalił wniosek pozwanego o przesłuchanie świadka A. S.
k.c. Niedozwolone postanowienia umowne określają przepisy art.
– 385 3 k.c., mające na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. W myśl art.
k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom; 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami; 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta; 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje tym, iż Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Analizując zakwestionowane przez powoda postanowienie w oparciu o w/w kryteria, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci generalnie nie mają wpływu na jego treść, a zatem należało uznać, że postanowienie nie jest z nimi uzgadniane indywidualnie. Przedmiotowe postanowienie nie dotyczy także świadczenia głównego wynikającego z umowy. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem jedynie kwestia, czy zakwestionowane przez powoda postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Należy wskazać, że „dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu wejść w grę także inne aspekty: zdrowia konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe. Pojęcie „dobrych obyczajów” (w szczególności w stosunkach umownych między profesjonalistą a konsumentem) zdefiniowała judykatura - w orzeczeniu SN z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, IC Biul. SN 2006, nr 2, s. 86 wskazano, iż za „sprzeczne z dobrymi obyczajami” należy uznać wprowadzenie klauzul godzących w równowagę kontraktową, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym. W świetle powyższego Sąd uznał, że kwestionowana przez powoda klauzula o treści „Pożyczkobiorca może spłacić całość Łącznego zobowiązania przed terminem ustalonym w Umowie pożyczki. W takim przypadku Pożyczkobiorcy przysługuje prawo do pomniejszenia jego niespłaconego Łącznego zobowiązania wobec Pożyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie pożyczki. Pożyczkodawca rozliczy się z tego tytułu z Pożyczkobiorcą w terminie 14 dni od dnia dokonania spłaty przez Pożyczkobiorcę. Obniżenie dotyczy wyłącznie oprocentowania, nie dotyczy Składki ubezpieczeniowej oraz Opłaty za obsługę pożyczki w domu”. stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art.
Kwestionowane postanowienie przewiduje uprawnienie dla pożyczkobiorcy w przypadku przedterminowej spłaty zobowiązania do pomniejszenia niespłaconego łącznego zobowiązania jedynie o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie pożyczki. Oznacza to, że konsumentowi spłacającemu pożyczkę przed terminem określonym w umowie nie przysługuje analogiczne obniżenie zobowiązania o stosowną część opłaty za obsługę pożyczki w domu oraz składki ubezpieczeniowej, które konsument musi uiścić w pełnej wysokości. W ocenie Sądu zastrzeżenie, iż składka ubezpieczeniowa oraz opłata za obsługę pożyczki w domu pobierane są w całości niezależnie od okresu świadczenia ochrony ubezpieczeniowej oraz wykonywania przez pozwanego obsługi pożyczki w domu rażąco narusza interesy konsumenta, jak też jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Jeśli chodzi o składkę ubezpieczeniową należy uznać za dalece nieprawidłowe pobieranie jej w pełnej wysokości, tj. liczonej tak jak gdyby umowa uległa wygaśnięciu z terminem w niej wskazanym, nie zaś proporcjonalnie do okresu trwania umowy, czyli do momentu wcześniejszej spłaty pożyczki. Postanowienie zastrzegające brak zwrotu składki ubezpieczeniowej prowadzi zatem do sytuacji, w której konsument ponosi określone koszty nie otrzymując ekwiwalentnego świadczenia w postaci udzielanej ochrony ubezpieczeniowej, bowiem odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń kończy się z chwilą rozwiązania umowy pożyczki. W tym miejscu celowym jest powołanie się na przepis art. 813 § 1 k.c., który stanowi, że składkę oblicza się za czas trwania odpowiedzialności ubezpieczyciela. W przypadku wygaśnięcia stosunku ubezpieczenia przed upływem okresu na jaki została zawarta umowa, ubezpieczającemu przysługuje zwrot składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Sąd uznał za nietrafne stanowisko pozwanego, iż przepis ten nie będzie miał zastosowania w niniejszym przypadku, w związku z tym, iż ochrona ubezpieczeniowa oparta jest na umowie ubezpieczenia grupowego zawartej przez pozwanego z A. L. w dniu 14 listopada 2005r., tj. w czasie kiedy przepis art. 813 § 1 k.c. w takim kształcie jak powyżej przytoczony nie obowiązywał. Sąd zgodził się w tym zakresie z poglądem powoda, iż nawet jeśli pozwany prezentuje stanowisko, iż na gruncie poprzedniego stanu prawnego (sprzed nowelizacji zmieniającej ustawę - Kodeks cywilny z dniem 10 sierpnia 2007r.) niemożliwym było żądanie zwrotu składki za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej, to z chwilą zmiany przepisów powinien on renegocjować umowę z zakładem ubezpieczeń, tak aby dostosować ją do obecnie bezwzględnie obowiązujących przepisów. Ponadto istotnym jest, iż do wskazanego ubezpieczenia przystępują także konsumenci już po nowelizacji przepisu art. 813 k.c., a zatem jako ubezpieczający, uprawnieni z mocy tego przepisu do otrzymania części składki ubezpieczeniowej z tytułu zwrotu za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Odnośnie opłaty za obsługę pożyczki w domu, mając na uwadze całokształt materiału dowodowego Sąd uznał, iż strona pozwana nie wykazała zasadności pobierania tej opłaty przez pożyczkodawcę (...) S.A. w pełnej wysokości, pomimo nie świadczenia tej usługi wobec wcześniejszej, przedterminowej spłaty pożyczki. Wprawdzie pozwany twierdził, że opłata za obsługę pożyczki w domu jest zryczałtowana i stała co do kwoty, bez względu na ilość wizyt przedstawiciela P. w domu klienta w celu odbioru rat pożyczki oraz niezależna od czasookresu wykonywania usługi, a przez to nie ma podstaw do redukcji opłaty przy przedterminowej spłacie pożyczki, jednakże dowodów na tę okoliczność nie przedstawił. Przesłuchiwany w charakterze świadka A. S.
i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c. O wysokości wpisu od pozwu i obciążeniu nim pozwanego na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na podstawie art. 26 ust. 1 pkt. 6 w zw. z art. 113 ust. 1 oraz art. 96 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010r. Nr 90, poz. 594 ze zm.). O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono stosownie do wyniku sporu na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. Publikację prawomocnego wyroku na koszt pozwanego zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c. /-/ SSO Maria Witkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.