k.c., gdyż wywołuje nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron stosunku zobowiązaniowego, zdecydowanie korzystniej kształtuje sytuację pozwanego, kosztem sytuacji konsumenta. Strona wskazała, że do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wielokrotnie były wpisywane klauzule o treści tożsamej z klauzulą zakwestionowaną w pozwie, np. pod poz. 5385 lub 5189. ( pozew, k. 2-3). Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r. tutejszy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów odrzucił pozew (k. 10-12). Na skutek zażalenia powoda (k. 17-18), postanowieniem z 13 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił ww. postanowienie z 27 maja 2014 r., pozostawiając Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (k. 43-46). W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym również kosztów zastępstwa adwokackiego. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany podniósł, że podjął już czynności zmierzające do zmiany regulaminu swojego sklepu internetowego i ostatecznie w maju nowy regulamin został opublikowany na stronie internetowej. W tym stanie rzeczy, zdaniem pozwanego, skoro nie stosuje on treści regulaminu w brzmieniu wskazanym w pozwie, to powództwo winno zostać oddalone jako bezzasadne. ( pismo procesowe pełnomocnika pozwanego, k. 63). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. G. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w O. pod firmą: G. R. P.P.H.U. (...)- R. G., między innymi, w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy sprzedaży wysyłkowej lub internet ( dowód: wydruk z (...), k. 7). Działalność tę pozwany wykonuje za pośrednictwem sklepu internetowego, działającego pod adresem: (...), w którym prowadzi sprzedaż części do samochodów osobowych i dostawczych. W ramach przedmiotowej działalności, w dacie wniesienia pozwu, przedsiębiorca posługiwał się w obrocie z udziałem konsumentów, opublikowanym pod ww. adresem internetowym, wzorcem umowy o nazwie „Regulamin sklepu internetowego (...)”, który w § 8 „Postanowienia końcowe” w pkt 1 zawierał postanowienie o treści: „ Zastrzegamy sobie prawo do zmiany treści regulaminu i cen, bez wcześniejszego uprzedzenia.” ( dowód: wydruk „Regulaminu sklepu” ze strony internetowej sklepu z 29.12.2013 r., k. 5-6). Pozwany przyznał okoliczność prowadzenia sklepu internetowego oraz wykorzystywania wskazanego wzorca umowy w obrocie z udziałem konsumentów. Strona przyznała również, że „Regulamin sklepu” zawierał zakwestionowaną przez powoda klauzulę. Wobec tego, wskazane okoliczności zostały uznane przez Sąd za przyznane w oparciu o art. 229 k.p.c. Powyżej opisany stan faktyczny został ustalony w oparciu o ww. dowody i twierdzenia stron, które uznano za spójne, logiczne i wiarygodne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało uwzględnieniu. Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do twierdzenia pozwanego, iż dokonał on zmiany „Regulaminu sklepu” i nie stosuje już treści regulaminu w brzmieniu wskazanym w pozwie, należy zauważyć, że zgodnie z art. 479 40 k.p.c. - obowiązującym w dacie wytoczenia powództwa – zaniechanie przez pozwanego, po wytoczeniu powództwa, stosowania zaskarżonego postanowienia wzorca umownego nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania. Tym samym, powództwo podlegało rozpoznaniu. Przedmiotem postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone nie jest kontrola postanowień konkretnej, zawartej przez strony umowy, lecz kontrola abstrakcyjna wzorca umownego stosowanego przez pozwanego w obrocie z udziałem konsumentów, którego zapisy mogłyby kształtować treść stosunku prawnego w przypadku zawarcia umowy z pozwanym. Zgodnie z art.
k.c., niedozwolonymi są te postanowienia umowy, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, o ile nie zostały uzgodnione indywidualnie i nie są postanowieniami określającymi w sposób jednoznaczny główne świadczenia stron. Abstrakcyjność kontroli oznacza, że dokonuje się jej niezależnie od tego, czy kwestionowany wzorzec był, czy nie był, zastosowany w jakiejkolwiek konkretnej umowie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie bada zatem, czy powód był kiedykolwiek stroną umowy z pozwanym. Ocena in abstracto postanowienia wzorca umownego podejrzewanego o abuzywność przebiega w oderwaniu zarówno od konkretnego przedsiębiorcy, jak i konkretnego stosunku obligacyjnego. Skoro bowiem następstwem wyroku uwzględniającego powództwo jest zakaz stosowania danego postanowienia wzorca, koniecznym jest, by postanowienie to wykazywało obiektywne cechy potencjalnej abuzywności, tj. w oderwaniu od okoliczności sprawy (a ściślej - stosunku prawnego już istniejącego czy też potencjalnego), w której zostało zakwestionowane. Uznanie postanowienia wzorca umownego za niedozwolone wymaga oceny jego treści pod kątem następujących przesłanek:
oraz art. 385 3 pkt 10 k.c. Zgodnie z ostatnim z przywołanych przepisów, w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie. Wskazany przepis nawiązuje do szeroko rozumianego nadużycia umowy przez jedną ze stron (tutaj profesjonalnego kontrahenta konsumenta) w sferze kształtowania lub korygowania jej treści przy wykorzystaniu uprawnienia prawokształtującego. Stosowany przez stronę pozwaną wzorzec umowy określa treść stosunku prawnego łączącego ją z potencjalnymi kontrahentami. Regulamin kształtuje prawa i obowiązki stron umowy sprzedaży, dlatego też każda zmiana ich treści jest istotna z punktu widzenia kupującego, którym może być także konsument. W judykaturze przyjmuje się, że jednostronna zmiana umowy jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy strony uprzednio wprowadziły do tej umowy tzw. klauzulę modyfikacyjną i z góry sprecyzowały, co może stanowić „ważną przyczynę” dokonania takiej zmiany. Tymczasem, klauzula zaskarżona w niniejszym postępowaniu nie wskazuje żadnych (a nie tylko „ważnych”) powodów, dla których strona pozwana byłaby jednostronnie uprawniona do dokonania modyfikacji wzorca, a przez to także stosunku umownego. Zdaniem Sądu, samo przyznanie uprawnienia do modyfikacji treści stosunku umownego nie musi automatycznie oznaczać abuzywności. Jeżeli bowiem w nowych, zmienionych okolicznościach korekta danego stosunku jest pożądana, strony które spodziewały się tego, zamiast podejmować negocjacje albo odwoływać się do orzeczenia sądu, mogą a priori przewidzieć taką sytuację, przyznając jednocześnie jednej z nich określoną swobodę działania w zakresie modyfikacji treści łączącego je stosunku prawnego. Istotne jest jednak, by swoboda ta na etapie powoływania umowy konsumenckiej do życia była uzasadniona ściśle określonymi okolicznościami, w przeciwnym wypadku postanowienie umożliwiające korektę może naruszać równowagę stron, a przez to okazać się abuzywne (zob. M. Skory, Klauzule abuzywne w polskim prawie ochrony konsumenta, Kraków 2005). Dodatkowo należy zauważyć, że przyczyna, dla której strony dopuściły możliwość zmiany treści umowy tylko przez jedną z nich, powinna być istotna, ważna. W ocenie Sądu, zakwestionowany przez powoda zapis wzorca umownego w sposób sprzeczny z prawem uprawnia pozwanego do jednostronnej zmiany postanowień umowy, w tym dotyczących ceny towaru, w dowolnym czasie oraz z dowolnych przyczyn, bez wcześniejszego uprzedzenia o tym konsumenta, a w konsekwencji, bez możliwości skorzystania przez niego z uprawnień w zakresie akceptacji lub odmowy akceptacji zmodyfikowanych postanowień umowy. W analizowanym przypadku modyfikacja postanowień wzorca niewątpliwie ma charakter jednostronny, ponieważ nie jest przedmiotem negocjacji między stronami. Konsument nie uczestniczy w kształtowaniu treści postanowień wzorca – pozostawia mu się jedynie wybór pomiędzy akceptacją zmienionych warunków umowy lub odmową ich przyjęcia. Trudno w takiej sytuacji nie dostrzec elementu „narzucenia” warunków umowy. Według Sądu, zakwestionowana klauzula - nie wskazując ważnych powodów, dla których pozwany byłby jednostronnie uprawniony do dokonania zmiany wzorca, a tym samym umowy - wypełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej. Ponadto, analizowane postanowienie regulaminu może wywoływać u konsumenta mylne wyobrażenie o przysługujących mu prawach. Wątpliwości mogą powstać w tym zakresie w sytuacji, gdy po złożeniu przez konsumenta zamówienia, a przed przystąpieniem przez pozwanego do wykonania umowy lub przed dokonaniem zapłaty za towar przez konsumenta, pozwany sprzedawca zmieni dotychczasowy „Regulamin sklepu internetowego”, w szczególności w zakresie ceny sprzedaży. Należy zauważyć, że zarówno zakwestionowana klauzula, jak i żaden inny zapis analizowanego wzorca umowy nie rozstrzyga bowiem, czy w takiej sytuacji konsumenta wiąże nowy regulamin, czy ten, którego postanowienia zaaprobował przy składaniu zamówienia, jak również nie precyzują, od kiedy obowiązuje nowy regulamin. Nie można natomiast wykluczyć, iż z uwagi na brak jednoznacznego wskazania, który z regulaminów obowiązuje strony w opisanej sytuacji, przedsiębiorca będzie uprawniony do dokonania w tym zakresie arbitralnej oceny, zaś konsument zostanie postawiony przed faktem, iż jest związany postanowieniami, na które nie wyraził zgody, ani z którymi nie miał możliwości wcześniej się zapoznać. Zaskarżone postanowienie w sposób oczywisty narusza zatem zasadę słuszności kontraktowej, gdyż pozwala na realizację interesów przedsiębiorcy z naruszeniem interesów konsumentów. Przedmiotowy zapis należy uznać za godzący w dobre obyczaje (rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron) i rażąco naruszający interesy konsumenta (dysproporcja uprawnień kształtujących, nierówność partnerów). W oparciu o zakwestionowane postanowienie konsument może być zaskakiwany zmianą treści umowy bez ważnej przyczyny, wprowadzony w błąd, iż zmiany te wiążą go niezależnie od tego, czy wyraża na nie zgodę, czy nie, wreszcie – zobowiązany do bieżącego sprawdzania, czy aktualna treść wzorca umowy, udostępnionego na tronie internetowej sklepu, odpowiada treści regulaminu, w oparciu o który zawarto umowę sprzedaży, co z pewnością należy uznać za nadmierną i nieuzasadnioną uciążliwość. Nadto, zmiana przez sprzedawcę ceny już po zwarciu umowy z konsumentem może stanowić przyczynę, ze względu na którą konsument nie spełni swego świadczenia, co z kolei może stanowić podstawę jego odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu niewykonania umowy. Z całą pewnością za sprzeczną z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającą interesy konsumenta należy uznać sytuację, w której konsument pozbawiony jest możliwości przewidzenia ostatecznej ceny towaru. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że zakwestionowane postanowienie wzorca umowy stanowi klauzulę abuzywną, o której mowa w art.
oraz art. 385 3 pkt 10 k.c., zaś na podstawie art. 479 42 § 1 k.p.c., zakazał jego wykorzystywania w obrocie z udziałem konsumentów. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na przyznane powodowi koszty postępowania złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w wysokości 120 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1840). Natomiast na koszty postępowania zażaleniowego złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w wysokości 120 zł, ustalone na podstawie § 12 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 j.t.) w związku z § 21 ww. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Wobec, wynikającego z art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623 j.t.), zwolnienia powoda od kosztów sądowych, w związku z uwzględnieniem powództwa oraz zażalenia powoda, na podstawie art. 113 ust. 1 uksc, Sąd orzekł o obciążeniu pozwanego opłatą od pozwu w wysokości 600 zł oraz opłatą od zażalenia w wysokości 120 zł. O publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt strony pozwanej zarządzono na podstawie art. 479 44 k.p.c. SSO Ewa Malinowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.