uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26.09.2002 r., III CZP 58/02, OSNC 2003/9/117 oraz N. w glosie do w/w uchwały: Monitor Prawniczy z 2003 r., nr 11, str. 518). Zgodnie z treścią art.
k.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, Sąd może, po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Powyższe uregulowanie stanowi wyjątek od powszechnie przyjętej zasady nominalizmu przewidzianej w § 1 art.
k.c.. Istota waloryzacji świadczeń pieniężnych opiera się na założeniu, że ma ona na celu dostarczenie wierzycielowi takiej samej wartości ekonomicznej, jaką prezentowała wierzytelność pieniężna w chwili jej powstania. Celem waloryzacji jest więc przywrócenie jej – przynajmniej z pewnym przybliżeniem - początkowej wartości wierzytelności w zmienionych istotnie warunkach ekonomicznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5.12.2000 r., IV CKN 181/00). W niniejszej sprawie w ocenie Sądu nie może budzić wątpliwości, że po powstaniu zobowiązania pieniężnego wynikającego z wpłacenia w 1963 r. przez rodziców pozwanych kaucji mieszkaniowej, nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza wynikająca ze zjawisk inflacyjnych. Spełniły się również pozostałe przesłanki waloryzacji tj. świadczenie (roszczenie o zwrot wpłaconych kaucji) miało charakter pieniężny i nie zostało spełnione. W podobny sposób sąd odniósł się do wpłaty dodatkowej kwoty kaucji w 1986r. w związku z zamianą lokalu. Art.
zawiera w sobie tzw. klauzulę generalną. Natura klauzul generalnych każe uwzględniać, że przyjmowane w ich ramach regulacje mają charakter ogólnych reguł umożliwiających stanowienie prawa w sposób na tyle elastyczny, na ile celowe jest, ze względu na konkretny stan faktyczny, odstąpienie od rygorystycznego, sztywnego uwzględniania obowiązujących unormowań (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1995 roku III CZP 96/95, OSN 1995/12/173). Z tego względu ustawodawca nie zawarł w treści art.
konkretnych mierników ani wskazań konkretyzujących przesłanki upoważniające do zmiany wysokości ustalonego w umowie świadczenia pieniężnego, nakazując sądowi każdorazowo rozważenie interesów obu stron przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. Kwestię tę pozostawiono uznaniu sędziego, opartemu na wszechstronnym rozważeniu okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu ogólnych kierunkowych wskazań zawartych w ustawie. Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w judykaturze, waloryzacja sądowa nie może być bowiem dokonywana mechanicznie, a winna być natomiast oparta na rozważeniu okoliczności konkretnej sprawy, co wyklucza możliwość posługiwania się wyłącznie arytmetycznymi wyliczeniami ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1999 roku, II CKN 202/98, OSNC 1999/6/121; wyrok SN z dnia 2 grudnia 1999 roku- III CKN 489/98, OSNC 2000/7-8/130). Art.
ma na celu ochronę interesów obydwu stron stosunku zobowiązaniowego, nakazując sądowi nie tylko ich wszechstronne rozważenie stron, ale również, kierowanie się zasadami współżycia społecznego. Podzielić należy również pogląd, zgodnie z którym ujemne skutki spadku wartości pieniądza nie mogą obciążać tylko jednej strony zawartej umowy (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 maja 2000 roku, I CKN 720/98). Dokonując waloryzacji świadczenia oprócz wskazanych powyżej interesów stron oraz zasad współżycia społecznego, sąd winien również zastosować określone i obiektywne kryteria miarkowania. Dokonując wyboru wskaźnika waloryzacji, należało przy tym uwzględnić interesy obu stron. W ocenie Sądu najodpowiedniejszym wskaźnikiem w niniejszej sprawie jest wskaźnik przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia jako najbardziej obiektywny miernik siły nabywczej pieniądza. W tym celu koniecznym stało się porównanie wysokości wpłaconej kaucji mieszkaniowej do obowiązującego w tym okresie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia i przetransponowanie tak określonego wskaźnika na grunt przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w chwili orzekania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należał, iż w 1963 r. wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosiła 1.763 zł. Wpłacona zatem przez poprzedników prawnych powodów kwota w wysokości 5.424 zł stanowiła 3,08 krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, co dało współczynnik 3,08. W 1986 r. wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosiła 24.095 zł. Wpłacona zatem przez poprzedników prawnych powodów kwota w wysokości 6.396 zł (jako różnica pomiędzy wymaganą wysokością kaucji 11.820zł a uprzednio wpłaconą 5.424zł) stanowiła 0,26% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, co dało współczynnik 0,26. Zsumowanie obu współczynników daje rezultat 3,34. Zestawiając tak wyliczony współczynnik ze średnią płacą netto z chwili orzekania, otrzymamy kwotę zwaloryzowanego świadczenia. Przeciętne wynagrodzenie brutto w trzecim kwartale 2013 r. wynosiło 3.651,72 zł tj. 2.892,17 zł netto (ostatnia znane w chwili wyrokowania - art. 316 § 1 k.p.c.). Zatem zwaloryzowana wartość kaucji na dzień wyrokowania opiewa na kwotę 9.659,85 zł. Ostateczna wysokość zwaloryzowanego świadczenia musi jednak zostać ustalona zgodnie z art.
po rozważeniu interesu obu stron i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Zasądzenie bowiem całej kwoty - wyliczonej w wyżej przedstawiony sposób - na rzecz powoda oznaczałoby przerzucenie skutków zmiany wartości świadczenia wyłącznie na pozwanego. Określając interesy stron postępowania, należało wziąć pod uwagę stan rzeczy obejmujący istniejące stosunki majątkowe, rodzinne osobiste oraz korzyści możliwe do osiągnięcia w przyszłości, a następnie wyważyć te interesy w granicach zasługujących na ochronę przy utrzymaniu właściwego między nimi stosunku. Oznacza to, że słuszny interes powoda może i powinien być uwzględniony, lecz tylko do granic kolizji z interesem pozwanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1995 roku II CRN 145/95, OSN 1996/2/30). Nie ulega wątpliwości, że żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności ani za wystąpienie inflacji ani za jej rozmiary. Sąd jednak ma obowiązek rozstrzygnąć, który z przeciwstawnych interesów uwzględnić w większym stopniu i „rozdzielić” między strony ryzyko inflacji, które muszą ponieść. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ryzyko inflacji odnośnie roszczenia o zwrot kaucji wpłaconej częściowo w 1963r . i w 1986r. powinno obciążać strony po połowie. W odniesieniu do powyższych rozważań, wyliczona zwaloryzowana wartość wpłaconej kaucji mieszkaniowej winna zostać wypłacona wszystkim następcom prawnym zmarłej M. G. w części odpowiadającej 50% tej sumy tj. w kwocie 4.829,92 zł. Z uwagi na sytuację prawną zmarłego spadkobiercy Pana J. G., sąd uznał, iż w sprawie nie zachodzi sytuacja związana z dochodzeniem wspólnego prawa w trybie art. 209 kc i stąd kwota ta podlega podziałowi na trzech spadkobierców M. G., zaś świadczenia należna na rzecz powodów wynosiły ostatecznie po 1.609,97zł. Sąd uznał za usprawiedliwione żądanie zasądzenia odsetek na podstawie art. 481 § 1 i § 2 k.c. od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Orzeczenie w niniejszej sprawie ma bowiem charakter konstytutywny, gdyż waloryzacja świadczenia nie następuje z mocy samego prawa, lecz na podstawie kształtującego prawo orzeczenia sadowego. Dopiero zatem z chwilą uprawomocnienia się wyroku zasądzona kwota staje się wymagalna; z tym też momentem dochodzi do przekształcenia się bliżej nieoznaczonego przedmiotowo stosunku na całkowicie oznaczony (por. orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 4.11.1992 r., I ACZ 392/92, publ. OSA 1994/1). O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. Mimo, iż powodowie w dużej mierze przegrali proces, w ocenie Sądu wygenerowanymi w jego toku kosztami należało obciążyć w całości stronę pozwaną. Konieczność przeprowadzenia niniejszego postępowania stanowi bowiem wyłączną konsekwencję zaniechania ze strony pozwanego odnośnie przedstawienia powodom jakiejkolwiek propozycji wypłaty zwaloryzowanego świadczenia. Pozwany jednoznacznie wskazał powodowi, że jedyną szansą na uzyskanie zwaloryzowanej wartości wpłaconej kaucji jest wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym, podczas gdy od wielu lat znana jest powszechnie metodyka waloryzacji kaucji mieszkaniowych na (...) rynku. Z uwagi na taką postawę to pozwany winien zatem ponieść konsekwencje skierowania niniejszej sprawy na drogę sądową. SSR Anna Mikołajczak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.