Sygn. akt V ACa 996/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zbigniew Koźma Sędziowie: SA Katarzyna Przybylska SO del. Hanna Rucińska (spr.) Protokolant: stażysta Anna Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w T. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w N., A. S. i D. B. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt I C 2384/14 I. prostuje oczywistą omyłkę pisarską w nakazie zapłaty Sądu Okręgowego w T. z dnia 10 stycznia 2014r., (...) poprzez ujęcie (...)w cudzysłów oraz w zaskarżonym wyroku poprzez ujęcie (...)w cudzysłów i dopisanie po słowach „z o.o.” „z siedzibą w N.”; II. oddala apelację; III. zasądza od pozwanych na rzecz powódki kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; IV. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w T. na rzecz adwokat I. K. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanym z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 996/15 UZASADNIENIE Powódka (...) S.A. w T. domagała się wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i nakazania pozwanym (...) sp. z o.o. w K. i A. S. oraz D. B., aby zapłacili solidarnie z weksla kwotę 407.715,29 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 05.02.2013r. oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu powódka podała, że pozwana Spółka zakupiła u niej towar z odroczonym terminem płatności. W celu zabezpieczenia ewentualnych roszczeń pozwani wystawili weksel in blanco. Powódka wykonała swoje zobowiązanie -dostarczyła towar i wystawiła faktury, ale pozwana spółka nie wywiązała się z płatności w ustalonych terminach. W stosunku do części należności zapłata dokonywana była w opóźnieniu. Pozwana Spółka dnia 11.07.2012 roku złożyła oświadczenie o uznaniu długu i przedstawiła propozycję spłaty należności. Wobec braku zapłaty, powódka 24.01.2013r. dokonała wypełnienia weksla na kwotę 498.796,29 zł. Zgodnie z deklaracją wekslową weksel został wypełniony na łączną wartość zobowiązań powstałych z tytułu umów sprzedaży zawartych przez strony. Po otrzymaniu wezwań do zapłaty pozwani dokonali wpłat na kwotę 69.326,49 zł. Dalszych wpłat nie było. W dniu 10.01.2014r. Sąd Okręgowy w T. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym uwzględniający żądanie pozwu. Pozwani wnieśli zarzuty od nakazu zapłaty, domagając się jego uchylenia i oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazali, że dołączone do pozwu faktury dotyczą firmy (...), która nie jest stroną postępowania. Podali, że spór między firmą (...), a (...) toczy się od 2012r. i dotyczy nie wypłaconych rabatów. Dodali, iż weksel został wypełniony nieprawidłowo, albowiem nie zawiera daty wystawienia oraz, że do weksla nie dołączono deklaracji wekslowej. Nadto pozwani zakwestionowali wysokość roszczenia wskazując, iż do zapłaty na rzecz powoda pozostaje jedynie kwota 41.722,94 zł. Kwoty z faktur o nr: (...) - nie powinny być zaksięgowane przez powódkę, albowiem pozwana nie potwierdziła ich odbioru. Nadto faktura VAT nr (...) opiewa na kwotę 29.506,69 zł, a nie na kwotę 224.291,48 zł. Powódka wniosła o oddalenie zarzutów, utrzymanie nakaz zapłaty w mocy w całości i zasądzenie kosztów procesu. Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia 29 września 2015r. w punkcie 1 (pierwszym) utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty z dnia 10.01.2014r. wydany (...)i w punkcie 2 (drugim) opłatą od zarzutów, od ponoszenia których zwolnieni byli pozwani obciążył Skarb Państwa. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: Pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. od 2011 roku prowadziła z powódką (...) Spółka Akcyjna w T., reprezentowaną przez jej przedstawiciela handlowego (...) Spółka Akcyjna (...)w G., współpracę handlową, na podstawie której pozwana spółka zobowiązała się dokonywać zakupu u powódki towaru na zasadach określonych w porozumieniu. Nie było umowy pisemnej. Strony ustaliły, że termin zapłaty za dostarczony towar wynosił 30 dni od daty wystawienia faktury. Z tytułu dostawy towaru za pośrednictwem (...) S.A. i zapłaty należności w umówionym terminie, pozwana spółka miała otrzymywać rabat na określonych zasadach. Kwota faktury VAT do zapłaty była pomniejszana o rabat. W celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z niewywiązywania się z umów pozwana spółka (...) w dniu 24.01.2013r. wystawiła powódce weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową, poręczony przez pozwanych: D. B. i A. S. jako osoby fizyczne. Zgodnie z deklaracją wekslową, podpisany przez pozwanych weksel zabezpieczał wszelkie zobowiązania powódki, wynikające z umów łączących ją z pozwaną spółką (...) wraz z przysługującymi odsetkami i powiększonymi o ewentualne koszty. Deklaracja wekslowa została podpisana przez A. S. dwukrotnie : jako prezesa spółki z o.o. (...) - w tym miejscu została też umieszczona pieczęć pozwanej spółki oraz w miejscu dla poręczyciela, gdzie swój podpis umieścił też D. B.. Faktury VAT za dostarczane pozwanej przez powódkę towary były wystawiane przez (...) S.A. (...)w G.. Sprzedawcą towaru, uwidocznionym na fakturach, była powódka (...) S.A., a nabywcą pozwana (...) spółka z o. o. Na fakturach nr: (...), (...), (...), (...), (...), (...) - brak jest pieczątki i podpisu pozwanej spółki (...), jako odbiorcy. W 2012 roku pozwana spółka nie dokonywała płatności za dostarczony towar w ustalonych terminach. Pismem z 11.07.2012r. pozwana spółka (...) złożyła powódce oświadczenie o uznaniu długu w wysokości 512.051,03 zł wynikającego z zawartych umów sprzedaży, zgodnie z zestawianiem, które było załączone do pisma wraz z odsetkami od powyższych należności. Jednocześnie przedstawiła propozycję spłaty należności w ratach do 16 dnia każdego miesiąca w kwocie po 85.000 zł każda rata , pierwsza rata płatna do 31.07.2012r. a termin spłaty długu do 16.12.2012r. Sąd Okręgowy ustalił, iż zapłata nie została jednak dokonana. Od 2013 roku pozwana spółka z o.o. (...) płaciła powódce wyłącznie gotówką. Wobec braku zapłaty za dostarczony towar powódka 24 stycznia 2013r. wypełniła weksel in blanco na kwotę 498.796,29 zł i wezwała pozwanych do wykupu weksla. Zgodnie z deklaracją wekslową termin płatności został ustalony na 04.02.2013r. Po otrzymaniu wezwania pozwani nie dokonali żadnej wpłaty. Po bezskutecznym upływie terminu do wykupu weksla pismem z dnia 05.02.2013r. powódka wezwała pozwanych do zapłaty kwoty 498.796,29 zł w terminie do 15.02.2013r., pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową. Po otrzymaniu wezwań do zapłaty pozwani dokonali wpłaty kwoty 69.326,49 zł. Strony prowadziły negocjacje dotyczące spłaty należności przez (...) Sp. z o.o. Pismem z 10 lipca 2013r. pozwana spółka złożyła powódce oświadczenie o uznaniu długu w wysokości 381.424,78 zł i przedstawiła propozycję spłaty należności poprzez : zwrot zakupionego towaru w wysokości 15.000 zł, cesję refundacji zgodnie z umową, zaliczenie na poczet zobowiązania kwoty 9.299,04 zł • pochodzącej z wezwania do zapłaty z 28.03.2013r., zaliczenie na poczet zobowiązania kwoty 12.398,77 zł pochodzącej z wezwania do zapłaty z 02.04.2013r., comiesięczne wpłaty od 31.08.2013r. w wysokości 10.000 zł. Sąd I instancji ustalił, iż powódka nie wyraziła zgody na zaproponowane przez pozwanych warunki. Z wykazu zaległości sporządzonego przez powódkę dla spółki (...) z dnia 26.09.2013r. wynika, iż saldo pozwanej za okres od grudnia 201 lr. do grudnia 2013r. wynosiło 457.955,17 zł. Z wykazu zaległości z dnia 23.01.2014r. wynikało, iż wysokość długu pozwanej wynosiła 380.435,39 zł. Faktury VAT nr: , (...), (...), (...), (...), (...) , bez pieczątki i podpisu pozwanej zostały objęte oświadczeniem pozwanej o uznaniu długu. Należność z faktury VAT nr (...), jak ustalił Sąd Okręgowy, wynosiła 29.306,69 zł. Prezes pozwanej spółki i spółka nigdy nie informowali powódki, że towar nie dotarł do pozwanej Spółki. Sąd Okręgowy wskazał, iż okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wynikające z dokumentów w postaci: weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową oraz zestawienia wykazu zaległości i faktur VAT - były pomiędzy stronami bezsporne. Faktury VAT kwestionowane przez pozwaną, na których nie było pieczęci Spółki (...), znalazły się oświadczeniu o uznaniu długu sporządzonym przez Spółkę (...). Jeśli chodzi o wartość faktury nr (...) powódka przyznała, iż wynosi 29.306,69 zł. Sąd 1 instancji dał wiarę zeznaniom przesłuchanych w sprawie świadków, gdyż były logiczne i wzajemnie się uzupełniały. Zeznania złożone przez świadków uzupełniły także zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów, ale nie wpłynęły w istotny sposób na treść końcowego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy stwierdził, że spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy powódka w oparciu o posiadany weksel, wobec zarzutów zgłoszonych przez pozwanych, mogła skutecznie dochodzić od pozwanych zapłaty kwoty dochodzonej pozwem. Przechodząc do oceny prawnej dochodzonego w niniejszym postępowaniu roszczenia, Sąd Okręgowy zważył, iż koniecznym jest wskazanie, że spór należy rozpatrywać na dwóch płaszczyznach - stosunku wekslowego, którego podstawą był weksel wręczony powódce przez pozwanych a także tzw. stosunku podstawowego, który był przyczyną, causae wystawiania weksla. Pozwani podnieśli zarzuty ze stosunku podstawowego, że zobowiązanie wekslowe nie istnieje, bo nie doszło do powstania wierzytelności po stronie powódki, gdyż weksel został wypełniony w nieprawidłowy sposób i brak jest deklaracji wekslowej. Pozwani nadto wskazywali, że dołączone do pozwu faktury dotyczą firmy (...), która nie jest stroną postępowania i że kwota, na którą został wystawiony weksel jest zawyżona. W ocenie Sądu Okręgowego, w procesie wekslowym dowód nieistnienia wierzytelności, zostaje przerzucony na dłużnika, a to w związku z domniemaniem istnienia wierzytelności, które powstało na skutek wystawienia i wydania weksla in blanco (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 7 stycznia 1967 r. III CZP 19/66 OSNCP 1968/5 poz. 79). Zdaniem Sądu I instancji, powyższe zarzuty pozwanych były niezasadne. Należało uznać, że weksel został wypełniony w taki sposób, że spełnia wymagane przez prawo warunki ważności, albowiem zawiera wszystkie określone ustawowo rekwizyty wekslowe (art. 101 ustawy Prawo wekslowe). Mógł więc z formalnego punktu widzenia stanowić podstawę zgłoszonego w pozwie żądania. Weksel, który stanowi podstawę niniejszego powództwa stanowił zabezpieczenie wierzytelności wynikających ze współpracy gospodarczej powódki z pozwaną spółką (...). Zgodnie z deklaracją wekslową, podpisany przez pozwanych weksel zabezpieczał wszelkie zobowiązania powódki, wynikające z umów łączących ją z pozwaną spółką (...) wraz z przysługującymi odsetkami i powiększonymi o ewentualne koszty. Przedmiotowa deklaracja wekslowa nie określiła ani ram czasowych dla zobowiązań zabezpieczonych wekslem, ani też nie była ograniczona do konkretnych umów. W ocenie Sądu meriti, należy uznać, iż była aktualna również co do przyszłych transakcji w ramach stałych stosunków gospodarczych między wystawcą weksla oraz powodem, co jest zresztą powszechną praktyką w obrocie gospodarczym. Zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją wekslową pozwani opierają na twierdzeniu, że z deklaracji nie wynika jaką umowę zabezpiecza , a jej treść wskazuje, że podpisano ją przed zawarciem umowy. Brak wskazania w deklaracji wekslowej daty zawarcia umowy, którą ma zabezpieczać weksel, nie oznacza, że weksel jest nieważny. W orzecznictwie przyjmuje się, że gdyby stronom chodziło o zabezpieczenie wyłącznie wykonania jednej umowy, to powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści deklaracji wekslowej. Zdaniem Sądu Okręgowego, deklaracja pochodzi z tej samej daty, co weksel. W treści deklaracji wekslowej zawarto zapis „składamy do dyspozycji podpisany przez nas weksel”, co oznacza, że weksel i deklaracja zostały podpisane w tym samym dniu, tj. 24.01.2013r. Wbrew temu, co twierdzi strona pozwana, stroną umowy była powódka, a nie firma (...). Umowa o współpracy została wprawdzie zawarta przez reprezentanta powódki firmę (...), ale nie zmienia to faktu, iż jej stroną była powódka. Faktury VAT były wystawiane przez firmę (...), która była dostawcą towaru i przedstawicielem handlowym powódki, ale sprzedawcą była powódka, co wprost wynika z faktur. Z tych wszystkich powodów, w ocenie Sądu I instancji, powódka jako remitent weksla, była uprawniona do wypełnienia go do sumy zobowiązań pozwanej spółki (...). Wedle Sądu Okręgowego, z uwagi na zgłoszone przez pozwanych zarzuty należało odnieść się również do płaszczyzny stosunku podstawowego, który leżał u podstaw wystawienia spornego weksla. Przyjmuje się, że po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla, spór z płaszczyzny stosunku prawa wekslowego przenosi się na ogólną płaszczyznę stosunku prawa cywilnego. Strony mogą zatem powoływać się na podstawy faktyczne i prawne wynikające z łączącego je stosunku prawnego, który jest źródłem dochodzonego przez powoda roszczenia cywilnoprawnego, nawet jeśli okaże się, że roszczenie wekslowe nie istnieje (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97, OSNC nr 9/1997, poz. 124, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1962 r., 4 CR 751/610SNCP nr 12/1963, poz. 260). Jak wskazał Sąd I instancji, w rozpatrywanej sprawie w rachubę wchodzi stosunek między bezpośrednimi stronami czynności będącej podstawą wystawienia weksla, więc podnoszenie takich zarzutów było dopuszczalne. To na dłużniku wekslowym ciąży obowiązek udowodnienia, że weksel został wypełniony niezgodnie z treścią stosunku podstawowego (art. 6 k.c.). Powódkę i pozwaną spółkę (...) łączyła umowa o współpracy handlowej. Nie było umowy na piśmie. Dostawa towarów odbywała się na podstawie zamówień ustnych albo elektronicznych składnych na bieżąco. Dochodzona pozwem kwota dotyczy niezapłaconych faktur za okres od 2011 roku do 2013 roku. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pozwana spółka nie podnosiła, że pomimo wystawienia faktury sprzedany towar do niej nie dotarł. W toku prowadzonych negocjacji z powódką, pozwana spółka (...) nie kwestionowała wysokości zadłużenia, wnosiła tylko o rozłożenie płatności na raty, ewentualnie proponowała inne rozwiązania. W oświadczeniu z dnia 11.07.2012 roku uznała wobec powódki dług wynikający z umów sprzedaży w kwocie 512.051,03 zł. Uznanie obejmowało także należności wynikające z faktur, które pozwana spółka kwestionuje w niniejszym procesie. Skoro pozwana spółka dnia 11.07.2012r. potwierdziła istnienie zadłużenia w ww. kwocie to oznacza, iż otrzymała towar zaksięgowany fakturami, wymienionymi w załączniku do pisma o uznaniu długu. Przyjęcie innego rozumowania byłoby, w ocenie Sądu Okręgowego, nielogiczne. Jeśli chodzi o wartość faktury nr (...) powódka przyznała, iż wynosi 29.306,69 zł. Nie było więc sporu co do tej faktury. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd meriti uznał, iż wystawiony przez pozwaną spółkę (...) weksel został wypełnionym przez powódkę w sposób prawidłowy, albowiem weksel miał zabezpieczać wszelkie zobowiązania wobec pozwanej Spółki - łącznie z odsetkami i kosztami. Pozwani nie wykazali, że kwota weksla nie odpowiada wysokości wierzytelności, na której zabezpieczenie weksel został wystawiony. Z wyżej przytoczonych względów na podstawie art. 496 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach w pkt 2 wyroku Sąd I instancji orzekł na podst. art. 103 k.p.c. w zw. z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (a contrario). Apelację od powyższego wyroku wnieśli pozwani. Na podstawie art. 367 § 1 k.p.c. zaskarżyli wyrok w punkcie 1 w całości. Wyrokowi zarzucili:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.