Sygnatura akt II AKa 251/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący:SSA Marian Baliński Sędziowie:SA Krzysztof Eichstaedt (spr.) SA Sławomir Wlazło Protokolant:st. sekr. sąd. Łukasz Szymczyk przy udziale prokuratora Jarosława Anioła po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy K. Ł. oskarżonego z art. 286 § 1 kk i in. na skutek apelacji wniesionych przez obrońców, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego i prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt IV K 52/12 1) uchyla zaskarżony wyrok odnośnie czynów, o których mowa w pkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 10 komparycji wyroku sądu I instancji i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi; 2) utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy w pozostałym zakresie. SSA Marian Baliński SSA Krzysztof Eichstaedt SSA Sławomir Wlazło Sygn. akt II AKa 251/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Łodzi skazał oskarżonego K. Ł. za przestępstwo wyczerpujące dyspozycję art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k., natomiast uniewinnił oskarżonego od pozostałych zarzucanych mu czynów. Za przypisane przestępstwo sąd meriti wymierzył oskarżonemu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat. Wyrok sądu I instancji zaskarżyli w ustawowym terminie: na niekorzyść oskarżonego prokurator i oskarżyciel posiłkowy, natomiast obrońcy oskarżonego zaskarżyli niniejszy wyrok na jego korzyść. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Odnośnie apelacji obrońców oskarżonego Apelacje obrońców oskarżonego nie zasługiwały na uwzględnienie. Odnosząc się do apelacji obrońców oskarżonego w pierwszej kolejności należy odnotować, iż adw. T. L. podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, nie wskazał przepisów prawa procesowego, których naruszenia miał dopuść się sąd meriti, skazując oskarżonego K. Ł. za przestępstwo wyczerpujące dyspozycję przepisu art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k., co należy uznać za istotny brak apelacji. Z treści zarzutów i ich uzasadnienia można wyciągnąć wniosek, iż w ocenie obrońcy oskarżonego sąd meriti dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, a więc naruszył przepis art. 7 k.p.k., co w istocie doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych. Wbrew sugestiom obrońcy oskarżonego sąd meriti prawidłowo przyjął, iż oskarżony winny jest przypisanego mu przestępstwa, albowiem chociażby z zeznań T. G. jednoznacznie wynika, iż była świadkiem, że T. M. na polecenie oskarżonego K. Ł. przepisywał faktury RP, zmieniając na nich cenę i wartość towaru oraz podpisywał się za dostawców. Zachowanie takie niewątpliwie wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k. (zobacz zeznania T. G. k. 319). W ocenie sądu apelacyjnego sąd meriti prawidłowo jako wiarygodne ocenił zeznania świadka T. G., wskazując jednocześnie, iż depozycje jej były zbieżne z zabezpieczonymi fakturami, które były przepisywane, co jednocześnie przemawia za wiarygodnością ich zeznań. Odnosząc się do powyższej kwestii warto także wskazać na depozycje R. M. i R. D., z których m. in. wynika rola jaką w procederze dotyczącym przepisywania faktur miał do odegrania oskarżony K. Ł.. W kontekście przypisanego oskarżonemu przestępstwa znamienne są także zeznania R. S., który zeznał, iż T. M. przepisywał dokumenty na polecenie oskarżonego, a przepisane dokumenty przedstawiały fikcyjny obraz (zobacz zeznania R. S. k. 887). Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest art. 271§1 k.k. oraz art. 270 k.k. przede wszystkim odnotować należy, iż przepis art. 270 § 1 k.k. określa przestępstwo materialnego fałszerstwa dokumentu, którego istotą jest karalne fałszowanie (podrabianie lub przerabianie) dokumentu lub używanie tak sfałszowanego dokumentu jako autentycznego, natomiast przestępstwo z art. 271 k.k. jest określane jako poświadczenie nieprawdy lub fałszerstwo intelektualne dokumentu. W odróżnieniu od fałszerstwa materialnego z art. 270§1 k.k. jego istotą jest poświadczenie nieprawdy przez osobę, która wystawiła autentyczny dokument we własnym imieniu. Przedmiotem przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. jest dokument, a czynnością sprawczą czynu zabronionego z art. 271 k.k. jest „poświadczenie nieprawdy”. Polega ono na wystawieniu dokumentu stwierdzającego okoliczności nieistniejące lub przeinaczające, lub też na zatajeniu prawdy, którą należało stwierdzić. Wbrew sugestii obrońcy oskarżonego, mając powyższe rozważania na uwadze oraz poczynione przez sąd meriti ustalenia i przekonywujące rozważania w tym zakresie oraz trafną ocenę zgromadzonego w tej części materiału dowodowego, zasadnie przyjął sąd okręgowy, iż w sytuacji, gdy T. M. rozpoczął przepisywanie faktur na polecenie K. Ł. i R. D., które polegało na wystawianiu nowych dokumentów w miejsce już istniejących, zmieniając jednocześnie rodzaj sprzedanego towaru, ilość oraz cenę sprzedaży, zachowanie oskarżonego K. Ł. należało ocenić jako działanie wspólnie i w porozumieniu z osobami wskazanymi z zarzucie przypisanego czynu, które jednocześnie wyczerpywało dyspozycję przepisu art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k. W ocenie sądu apelacyjnego nie ma także żadnych wątpliwości co do tego, iż dokumenty, o których mowa powyżej stanowiły dokumenty w rozumieniu art. 270§1 k.k. oraz art. 271§1 k.k. (zobacz art. 115§14 k.k.). Faktura VAT jest dokumentem, o jakim mowa w art. 271 § 1 k.k. W orzecznictwie podnosi się, iż użyte w art. 270 § 1 k.k. znamię czasownikowe tego przestępstwa „podrabia” może polegać na podrobieniu cudzego tekstu dokumentu wraz z podpisem, jak i podrobienia samego podpisu. Oczywistym przy tym jest, iż faktury VAT są w rozumieniu art. 115 § 14 k.k. „dokumentami”, gdyż zawarte w nich informacje stanowią dowód prawa, skutku prawnego lub okoliczności mających znaczenie prawne. Faktury te przecież stwierdzają wykonanie określonego rodzaju robót i usług, sprzedaży rzeczy oraz ich wartość (zobacz wyrok SA w Białymstoku z dnia 17 lipca 2012r., II AKa 128/12, opubl. Legalis). Warte podkreślenia jest także to, iż względy logiki wskazują na to, iż w sytuacji gdyby oskarżony nie miał zamiaru popełnienia przypisanego mu przestępstwa z art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k., to niewydałby polecenia wystawienia nierzetelnych faktur w miejsce faktur już wystawionych, lecz wystawienia korekt do odpowiednich faktur. Jako nieznajdujący racjonalnego uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy należy także uznać podnoszony przez drugiego z obrońców oskarżonego zarzut naruszenia art. 7 k.p.k. poprzez błędną ocenę dowodów z zeznań T. M., R. D., T. G., T. K., a także wyjaśnień oskarżonego K. Ł. i w konsekwencji przyjęcie, że oskarżony polecał wypisywanie nierzetelnych faktur VAT wymienionych w pkt 9 aktu oskarżenia. Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszej kolejności odnotować należy, iż zasada swobodnej oceny dowodów, jaka przyjęta została przez polski model postępowania karnego nie oznacza jednak, iż ocena ta ma charakter dowolny, albowiem sąd meriti powinien wyjaśnić, w jaki sposób dowody ocenił i dlaczego wyciągnął z nich takie, a nie inne wnioski dotyczące konkretnych ustaleń faktycznych. Sąd przy ustaleniach faktycznych związany jest: a) całokształtem przeprowadzonego postępowania dowodowego; b) zasadami prawidłowego (logicznego) rozumowania; c) wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Sąd odwoławczy rozpoznający apelację dokonuje natomiast kontroli swobodnej oceny dowodów dokonanej przez sąd I instancji (zobacz szerzej: T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003r., s.90 – 94; S. Waltoś, Proces karny – zarys systemu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003r., s. 255 - 259). Warto także nadmienić, iż jak wynika z ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa, przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodność innych pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie następujące przesłanki: 1) jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art.410 k.p.k.) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art.2 §2 k.p.k.); 2) stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności, przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4 k.p.k.); 3) jest wyczerpująco i logicznie, z jednoczesnym uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego uargumentowane w uzasadnieniu wyroku (art.424§1 pkt 1 k.p.k.) – zobacz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1990r., OSNKW 1991r., nr 7-9, poz. 41 oraz wyrok Sąd Najwyższy z dnia 3 września 1998r., Prok. i Pr. 1999r., nr 2, poz. 6. Dokładna lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi nieodparcie do wniosku, iż sąd meriti, w zakresie dotyczącym czynu przypisanego oskarżonemu w pkt I sentencji zaskarżonego wyroku, w sposób bardzo dokładny wskazał, jakim dowodom dał wiarę, a jakim odmówił waloru wiarygodności i dlaczego, kierując się przy tym zasadami omówionymi powyżej. Skutkować to zatem musi przyjęciem, iż taki tok rozumowania sądu okręgowego zasługiwać będzie na pełną ochronę przewidzianą przez treść art.7 k.p.k., zwłaszcza iż sąd I instancji dokładnie rozważył zarówno dowody obciążające oskarżonego, jak i odciążające. Rolą obrony jest szerzenie wątpliwości mających skutkować wnikliwszą analizą materiału dowodowego i doprowadzenie do jak najpełniejszego wyeliminowania występujących w nim niezgodności. W przedmiotowej sprawie dokonując obiektywnej oceny zarzutów apelacyjnych nie można w żadnym wypadku stwierdzić aby były one zasadne. Skoro sąd apelacyjny aprobuje rozważania oraz ocenę materiału dowodowego dokonaną przez sąd I instancji, w zakresie przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 270§1 k.k. i art. 271§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. i w zw. z art. 12 k.k., to za zbyteczne należy uznać ponowne ich przytaczanie w treści niniejszego uzasadnienia. Tytułem uzupełnienia rozważań sądu meriti warto nadmienić, iż sąd I instancji ustalając stan faktyczny, kierując się względami logiki oraz doświadczenia życiowego, w sposób swobodny, a nie dowolny, umiejętnie powiązał zeznania T. G. z zabezpieczonymi fakturami, a nadto przede wszystkim z zeznaniami R. S., tworząc w rezultacie logiczny i zasługujący na uwzględnienie obraz zdarzenia. Warte podkreślenia jest także to, iż obrońcy oskarżonego w pisemnych apelacjach nie dostarczyli żadnych przekonywujących argumentów, które skutecznie byłyby w stanie podważyć ten obraz. Kolejny z zarzutów dotyczył naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 270§1 k.k., poprzez błędne jego zastosowanie wobec braku ustalenia, że oskarżony polecał podrabianie, przerabianie dokumentów, czy też posługiwanie się takimi dokumentami. Odnosząc się do tej kwestii nadmienić należy, iż uważna lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku przeczy tej tezie. Ze znajdujących się bowiem na s. 26 uzasadnienia wyroku ustaleń faktycznych wynika, iż T. M. na polecenie oskarżonego K. Ł. przepisywał faktury, zmieniając w nich cenę i wartość towaru oraz podpisywał się za dostawców. W ocenie sądu apelacyjnego nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 271§1 k.k. oraz art. 62§2 k.k.s., poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż zachowanie polegające na wystawieniu nierzetelnej faktury, stanowi przestępstwo z art. 271§1 k.k., a nie zaś z art. 62§2 k.k.s. Odnosząc się do tego zarzutu odnotować należy, iż zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie wiele kontrowersji wzbudziła prawna ocena czynu polegającego na wystawieniu faktury VAT, zawierającej nieprawdziwe dane. Wyrażano początkowo poglądy, że znamiona art. 271 k.k. wyczerpuje wystawienie takiej faktury, jeśli nie godzi w obowiązek podatkowy. W przeciwnym razie stanowić może jedynie przestępstwo skarbowe z art. 62 § 2 lub 5 k.k.s., stanowiące lex specialis. Orzecznictwo SN w ostatnim okresie słusznie wskazuje jednak w zdecydowany sposób na konieczność jednoczesnego stosowania każdego z tych przepisów na podstawie art. 8 k.k.s., czyli idealnego zbiegu czynów (por. uchw. SN
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.