Sygn. akt II Ca 835/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2017 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Karina Marczak (spr.

§ 1

k.c., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W świetle cytowanego przepisu nie powinno budzić zastrzeżeń stwierdzenie, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez komornika na skutek podjęcia przezeń bezprawnych czynności w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przy tym co należy mieć na uwadze, bieg przedawnienia terminu liczonego a tempore scientiae, jak to ma miejsce w wypadku art.

§ 1

k.c., rozpoczyna się od otrzymania przez poszkodowanego takich informacji, które - oceniając obiektywnie - pozwalają z wystarczająca dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo szkody konkretnemu podmiotowi ( por. wyroki SN z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CSK 442/15, Legalis nr 1450592, oraz z dnia 12 maja 2016 r., I CSK 396/15, Legalis nr 1488802). Nadto decydujące znaczenie dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia ma wiedza wierzyciela o zdarzeniu wywołującym skutek w postaci wystąpienia szkody, a nie potencjalna możliwość powzięcia o nim wiadomości ( vide wyrok SN z dnia 18 lutego 2015 r., I CSK 9/14, Legalis nr 1203276). Z okoliczności rozpatrywanej sprawy w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wynika, że będący dłużnikiem w sprawie egzekucyjnej o sygn. akt Km 497/07 powód, w dacie dokonywania zajęcia i egzekwowania objętych pozwem kwot, nie miał świadomość, że doszło do zmiany podmiotowej po stronie wierzyciela i że w związku z tym wbrew przepisom kodeksu postępowania cywilnego komornik po dniu 31 grudnia 2009 r. bezprawnie prowadził egzekucję nie dysponując wymaganym w tym celu tytułem wykonawczym, tj. bankowym tytułem egzekucyjnym z dnia 05 maja 2006 r. nr (...) zaopatrzonym w klauzulę wykonalności na rzecz Banku (...) S.A. z siedzibą w G. jako następcy prawnego wierzyciela pierwotnego (...) Bank S.A. w G.. Trudno zresztą czynić powodowi jakiekolwiek zarzuty odnośnie braku takiej świadomości, skoro sam organ egzekucyjnym nie dostrzegał potrzeby przedłożenia przez wierzyciela stosownego tytułu wykonawczego w którym zaznaczono by przejście nań uprawnień wynikających z przedmiotowego bankowego tytułu egzekucyjnego. Zdaniem Sądu odwoławczego, powód wiedzę odnośnie faktu zarówno bezprawnego działania komornika w zakresie prowadzenia po dniu 13 grudnia 2009 r. egzekucji bez wymaganego tytułu wykonawczego, a także faktu wystąpienia w związku z tym szkody po jego stronie, powziął dopiero w wyniku lektury uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II Cz 1004/12, gdzie wskazane zostały uchybienia popełnione przez komornika w sprawie Km 497/07 (vide k. 11-13). Wprawdzie na podstawie przedłożonego do akt sprawy materiału dowodowego nie jest możliwe dokładne ustalenie kiedy dłużnikowi doręczono odpis tego orzeczenia, niemiej biorąc pod uwagę datę jego wydania, przyjąć trzeba, iż najwcześniej w dniu 28 czerwca 2012 r. powód dowiedział o szkodzie i osobie, która szkodę tą wyrządziła. Trzyletni termin przedawnienia wyznaczony na gruncie art.

§ 1k.c.

upłynął zatem z dniem 28 czerwca 2015 r. Tymczasem powód z pozwem o zapłatę w niniejszej sprawie wystąpił dnia 14 listopada 2014 r. (vide data nadania przesyłki pocztowej k. 14), co w świetle art. 123 § 1 pkt 1 k.c. skutkowało przerwaniem biegu przedawnienia, zatem podniesiony przez pozwanego zarzut w tym zakresie ocenić należało jako niezasadny. Wprawdzie w świetle powyższego należałoby w zasadzie stwierdzić, iż roszczenie strony powodowej zgłoszone do rozpoznania w tym postępowaniu w stosunku do pozwanego komornika sądowego J. O.– wobec zaistnienia i wykazania przez powoda wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego komornika przewidzianych w art. 23 ust. 1 u.k.s.e. – co do zasady podlegałoby uwzględnieniu, z tym zastrzeżeniem, że powyższe nie dotyczyło by wyegzekwowanych od powoda kosztów egzekucji (kwoty 817,14 zł w sprawie Km 497/07 i kwoty 788,50 zł w sprawie Km 720/08). W tej bowiem części powodowi jako dłużnikowi przysługiwało nie powództwo o zapłatę, ale skargi na czynność komornika, w których powinien podnosić zarzut niezasadnego obciążenia go kosztami egzekucji w obu sprawach. W pozostałym zakresie (co do kwoty 8.017,39 zł) Sąd Okręgowy, mając na uwadze ogół okoliczności faktycznych tej konkretnej sprawy, doszedł do przekonania, iż roszczenie powoda zgłoszone w tym postępowaniu nie mogło zostać uwzględnione, bowiem pozostawałoby to w zasadniczej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i dlatego też z mocy art. 5 k.c. winno zostać oddalone. W myśl art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Uregulowanie zawarte w cytowanym wyżej przepisie przełamuje zasadę, że wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej ( tak SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2009 r., IV CSK 290/09, Lex nr 560607), a w związku z tym, jako wyjątek od ogólnie przyjętej reguły może mieć zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach. Nie może jednak prowadzić do zanegowania samego faktu istnienia prawa podmiotowego, ponieważ instytucja nadużycia prawa dotyczy praw istniejących, których byt jest od niej całkowicie niezależny, a tym bardziej nie może nigdy stanowić samodzielnej podstawy dochodzonego roszczenia ( tak SN w wyroku z dnia 2 grudnia 2009 r., I UK 174/09, Lex nr 585709). Zastosowanie normy wynikającej z przepisu art. 5 k.c., jak wynika z jego treści, może być uzasadnione względami teleologicznymi (społeczno - gospodarcze przeznaczenie prawa) lub aksjologicznymi (zasady współżycia społecznego). Dla jej zastosowania nie wystarczy jednakże jedynie niezgodność, ale konieczne jest wystąpienie sprzeczności, tj. taka sytuacja, gdy danego sposobu wykonywania prawa nie da się w żadnej mierze pogodzić z jego przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego. Tym samym konieczne jest wystąpienie trzech podstawowych przesłanek: istnienie prawa, które zostaje nadużyte, czynienie z niego użytku oraz sprzeczność tego użytku z kryteriami nadużycia prawa ( orzeczenie SN z dnia 26 listopada 2004 r., I CK 279/04, Lex nr 277859). Nadto zaznaczyć trzeba, iż przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć nieskodyfikowane powszechne normy postępowania, funkcjonujące aktualnie w społeczeństwie polskim i mające na celu ochronę społecznie akceptowanych wartości (czyli stanów rzeczy) lub dóbr niematerialnych. Zasady te mają silne zabarwienie aksjologiczne, co zbliża je do norm moralnych, maja charakter obiektywny oraz walor powszechności. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd Odwoławczy stanął na stanowisku, iż szczególne okoliczności faktyczne niniejszej sprawy przemawiały za zasadnością zastosowania względem pozwanego komornika dobrodziejstwa wynikającego z treści przepisu art. 5 k.c. i w związku z tym oddalenia powództwa względem tego pozwanego w całości. Za zasadnością takiego przyjęcia przemawiało nade wszystko to, a na co zwrócono już uwagę wyżej, że w dacie dokonywania przez komornika czynności w sprawach egzekucyjnych Km 497/07 i Km 720/08, w literaturze i orzecznictwie istniały rozbieżności co do interpretacji przepisu art. 788 k.p.c. pod kątem obowiązku legitymowania się przez wierzyciela klauzulą wykonalności nadaną na jego rzecz jako sukcesora uniwersalnego przejmowanego banku w celu dalszego prowadzenia egzekucji. Przy czym w zasadzie dominujący na ten czas był pogląd co do braku takiego obowiązku. Pogląd przeciwny został utrwalony ostatecznie dopiero mocą uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r. wydaną w sprawie III CZP 46/

1. W sytuacji zatem, gdy komornik prowadząc przedmiotowe postępowania egzekucyjne kierował się stanowiskiem powszechnie i większości aprobowanym w dotychczasowym orzecznictwie, w tym w orzecznictwie Sadu Najwyższego, nadto jego działanie było podyktowane dotychczasową praktyką sądową i egzekucyjną panującą w tym zakresie, to jako wysoce godzące w poczucie sprawiedliwości uznać należy sytuację, w której komornik miałby ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą względem dłużnika, pomimo że w dacie podejmowania działań egzekucyjnych nie mógł mieć uzasadnionych podstaw do przyjmowania, że jego działanie jest w jakiejkolwiek mierze nieprawidłowe. To wewnętrzne przekonanie komornika co do słuszności podejmowanych przezeń działań, znajdujące poparcie w stanowisku ówcześnie panującym w orzecznictwie i praktyce sądowej oraz egzekucyjnej, daje podstawy do przyjęcia, że działanie komornika związane z kontynuująca postępowanie egzekucyjnego było – choć bezprawne – to jednak usprawiedliwione. Zwłaszcza, że nawet sąd sprawujący nadzór nad komornikiem nieprawidłowości w tym zakresie dopatrzył się dopiero w listopadzie 2011 r., a jedyną przyczyną dla której wbrew zobowiązaniu sądu pozwany komornik nie wezwał wierzyciela do przedłożenia prawidłowego tytułu wykonawczego pod rygorem umorzenia postępowania egzekucyjnego, było to – na co zresztą już zwrócono wcześniej uwagę – że na ten czas postępowanie egzekucyjne zakończyło się już. Z tego względu postępowanie powoda, który z takich usprawiedliwionych działań komornika wywodzi obecnie korzystne dlań skutki prawne w postaci prawa do domagania się zwrotu kwoty odpowiadającej wartości świadczenia wyegzekwowanego od niego w postępowaniu egzekucyjnym Km 497/07 i Km 720/08, ocenić należało jako nadużycie prawa, co zaś w świetle art. 5 k.c. skutkować musiało oddaleniem żądania pozwu zgłoszonego w tym postępowaniu. Za takim rozstrzygnięciem przemawiał fakt, iż powództwo zostało oddalone w stosunku do będącego wierzycielem w przedmiotach postępowaniach egzekucyjnych pozwanego banku. W sytuacji zaś, gdy faktycznie to pozwany Bank na skutek bezprawnego prowadzenia po dniu 31 grudnia 2009 r. egzekucji w sprawach Km 497/07 i Km 720/08 uzyskał kosztem powoda określone świadczenie, a powództwo w stosunku do niego zostało oddalone, to w takiej sytuacji uwzględnienie żądania pozwu w stosunku do pozwanego komornika – który faktycznie nie skorzystał w żaden sposób na prowadzeniu takiej bezprawnej egzekucji – ocenić należało jako godzące w podstawowe poczucie sprawiedliwości, a zatem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Uznając zatem, że roszczenie zgłoszone przez stronę powodową do rozpoznania w tym postępowaniu, choć z innych względów aniżeli uznał Sąd I instancji, to jednak winno podlegać oddaleniu, brał było podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, w tym zwłaszcza w sposób postulowany przez apelującego. W konsekwencji apelację strony powodowej oddalono, o czym Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono w punkcie
2. wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie
3. wyroku na podstawie art. 102 k.p.c., gdzie kierując się wyrażoną w tym przepisie zasadą słuszności odstąpiono od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego obu pozwanych. W myśl art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Co prawda ustawodawca w treści cytowanego przepisu nie wskazał jakichkolwiek wskazówek odnośnie tego, co należy rozumieć pod pojęciem „wypadku szczególnie uzasadnionego”, to jednak w literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, iż przy ocenie wystąpienia przesłanek wynikających z w/w przepisu zwykle brane są pod uwagę zarówno takie okoliczności, które odnoszą się do faktów związanych z samym przebiegiem procesu, jak i takie, które dotyczą stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Przy czym przez fakty związane z samym przebiegiem procesu należy pojmować takie okoliczności jak np. podstawę oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie strony co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Co istotne, zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z art. 102 k.p.c. zależy od swobodnej decyzji sądu meriti i związane jest z dyskrecjonalną władzą sędziowską, który dokonując kwalifikacji "wypadków szczególnie uzasadnionych" - mając na względzie okoliczności konkretnej sprawy - winien kierować się przede wszystkim poczuciem własnej sprawiedliwości ( por. postanowienia SN: z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 87/09, niepubl.; z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 130/12, LEX nr 1341731). Zważając na powyższe Sąd Okręgowy uznał, iż w realiach rozpoznawanej sprawy wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, przesądzający o zasadności odstąpienia od obciążania powoda kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez przeciwników. Za takim przyjęcie przemawiał bowiem charakter roszczenia będącego przedmiotem niniejszego postępowania oraz subiektywne przeświadczenie powoda o zasadności powództwa usprawiedliwione jego wewnętrznym poczuciem krzywdy i wnioskami zawartymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II Cz 1004/12, nadto przyczyny leżące u podstaw oddalenia powództwa względem pozwanego komornika. Te wszystkie okoliczności uwzględniane i oceniane łącznie, w pełni wyczerpują znamiona szczególnie uzasadnionego wypadku w rozumieniu art. 102 k.p.c., wobec czego odstąpiono od obciążana powoda kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym poniesionymi przez obojga pozwanych. SSO Sławomir Krajewski SSO Karina Marczak SSO Tomasz Sobieraj