IV Ca 466/13

Sygn. akt IV Ca 466/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Radomiu IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Irena Koś Sędziowie: SO Alicja Dąbrowska SO Joanna Kaczmarek-Kęsik (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Magdalena Żuchowska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 roku w Radomiu na rozprawie sprawy z powództwa M. K. , J. K. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w R. (poprzednio (...) S. Biuro (...) spółce jawnej z siedzibą w R.) o zapłatę na skutek apelacji powodów i pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 12 marca 2013 roku sygn. akt I C 384/11

1. zmienia zaskarżony wyrok w punktach: I (pierwszym) i II (drugim) w ten sposób, że zasądza na rzecz M. K. i J. K. kwoty po 5 121 (pięć tysięcy sto dwadzieścia jeden) złotych 50 (pięćdziesiąt) groszy zamiast po 2 219,32 złotych oraz w punkcie IV (czwartym) w ten sposób, że zasądza kwotę 2 930 (dwa tysiące dziewięćset trzydzieści) złotych zamiast 930,91 złotych i uchyla punkt III (trzeci) zaskarżonego wyroku,
2. oddala apelację pozwanej;
3. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. na rzecz M. K., J. K. kwotę 891 (osiemset dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za instancję odwoławczą. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2013 roku Sąd Rejonowy w Radomiu zasądził od (...) Biura (...), (...) Spółki Jawnej z siedzibą w R. na rzecz M. K. oraz J. K. kwoty po 2.219,32 złote wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 marca 2011 roku do dnia zapłaty, oddalając dalej idące powództwo M. K. i J. K. oraz zasądził od (...) Biura (...), (...) Spółki Jawnej z siedzibą w R. na rzecz M. i J. małżonków K. kwotę 930,91 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W październiku 2010 roku A. K. zawarł za pośrednictwem biura (...) z (...) S. Biurem (...), (...) Spółką Jawną z siedzibą w R. umowę nr (...) o imprezę turystyczną w D. w Egipcie (zgłoszenie grupowe) dla grupy siedemnastu osób w okresie od dnia 10 listopada 2010 roku do dnia 17 listopada 2010 roku. Cena imprezy od całej grupy wyniosła 30.563 złote. Umowa przewidywała zakwaterowanie w hotelu (...) z wyżywieniem HB, przelot, ubezpieczenie oraz transport z lotniska i na lotnisko. W grupie siedemnastu osób znajdowali się M. K. oraz J. K.. Na poczet zapłaty za imprezę dokonali przelewu kwoty 3.980 złotych na konto klubu nurków, w ramach którego A. K. zawierał umowę. Wykupili również polisę ubezpieczeniową na sporty wysokiego ryzyka za 263 złote. Głównym celem wyjazdu grupy było nurkowanie. Zgodnie z umową M. i J. małżonkowie K., jak również pozostali uczestnicy imprezy, mieli być zakwaterowani w hotelu (...). Po dotarciu na miejsce okazało się, że z uwagi na brak miejsc zachodzi konieczność zmiany miejsca zakwaterowania. Uczestnicy imprezy zostali przewiezieni do hotelu (...) o niższym standardzie. W hotelu tym był brud, kurz i nieład, nie tylko w pokojach, ale także na stołówce, panował fetor, w pokojach znajdowały się stare, brudne meble. Uczestnicy wyjazdu zażądali powrotu do kraju, gdyż nie zgadzali się na pobyt we wskazanym hotelu. Rezydent stwierdził, że jest to niemożliwe, ponieważ miejsca w samolotach są wykupione na konkretne dni. Na skutek żądań uczestników imprezy, w tym małżonków K., zostali oni przewiezieni do hotelu (...), gdzie zostały im zaproponowane małe pokoje kategorii C w bungalowach, gdzie był tylko stolik i łóżko we wnęce, na co część uczestników, w tym M. i J. K. nie wyrazili zgody. W rezultacie oczekiwali na inny pokój od godziny 11.00 do godziny 24.00, przy czym zmuszeni byli podpisać oświadczenie, iż przyznany pokój opuszczą do godziny 12.00 dnia następnego, w przeciwnym wypadku ich bagaże zostaną usunięte. Takie samo oświadczenie zmuszeni byli napisać inni uczestnicy imprezy B. K. i W. K.. W hotelu tym małżonkowie K. przebywali do 13 listopada. Każdego dnia musieli pakować swój bagaż i opuszczać pokój, oczekując na innym pokój, który był akurat wolny. Chodzili po terenie hotelu, oczekując na informację od rezydenta, który obiecywał, że załatwi tę sprawę. Wraz z kilkoma uczestnikami imprezy postanowili udać się do hotelu (...), w którym grupa miała być zgodnie z umową zakwaterowana, aby wyjaśnić zaistniałą sytuację. Menadżer hotelu poinformował ich, że pozwane biuro podróży nie dokonało rezerwacji miejsc w tym obiekcie. W dniu 13 listopada 2010 roku rezydent pozwanego zaproponował powodom zakwaterowanie w hotelu (...) w S. E. S. odległym o 100 km pod warunkiem złożenia przez nich oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń związanych z zaistniałą sytuacją wobec biura podróży. Małżonkowie K. nie wyrazili zgody na takie zrzeczenie się roszczeń. Następnie w dniu 14 listopada 2010 roku M. i J. K. oraz dwa inne małżeństwa z grupy zostali przewiezieni do hotelu (...) w D.. Rezydent poinformował małżonków K., że mogą w tym hotelu pozostać do końca pobytu, czyli do 17 listopada 2010 roku. Na miejscu okazało się jednak, że mogą w tym hotelu pozostać tylko jedną noc. Małżonkowie K. spędzili noc w pomieszczeniu przygotowanym do remontu. Nie mogli się umyć w tym pokoju, ponieważ nie było wody, a ubikacja była zapchana. Korzystali z łazienki innych uczestników imprezy – B. K. i W. K.. Dopiero ostatni nocleg, tj. z 16 na 17 listopada 2010 roku, na skutek osobistych starań powoda i uprzejmości menagera hotelu powodowie spędzili w godziwych warunkach. Z uwagi na konieczność zmiany pokoi, hoteli, małżonkowie K. nie mieli możliwości skorzystania w pełni z zakupionych w ramach wycieczki posiłków. Warunki, w których powodowie nocowali, spowodowały u nich wystąpienie wysypki i problemów żołądkowych. Ani razu nie mieli możliwości nurkowania. Tylko raz byli nad morzem i pływali w maskach, nie byli na żadnej wycieczce. W dniu 29 listopada 2010 roku M. i J. K. złożyli pozwanemu reklamację domagając się całkowitego zwrotu poniesionych kosztów związanych z wyjazdem oraz zadośćuczynienia za straty niematerialne w kwocie 5.000 złotych wobec niewywiązania się przez biuro podróży z warunków zawartej umowy. W odpowiedzi na reklamację, pismem z dnia 7 grudnia 2010 roku pozwana wskazała, że istotnie miały miejsce niedogodności w czasie pobytu powodów w Egipcie, bowiem z powodu święta muzułmańskiego oraz świąt w Rosji, hotele dokonały nadsprzedaży swoich miejsc i wywołało to olbrzymie zamieszanie. W związku z tym za opisane niedogodności Biuro (...) zaproponowało obniżenie ceny imprezy turystycznej o kwotę 790 złotych względem każdego uczestnika imprezy, łącznie 1.580 złotych. W dniu 10 stycznia 2011 roku M. i J. K. wezwali pozwaną do zapłaty na ich rzecz kwoty: 3.908 złotych tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, 263 złote tytułem zwrotu kwoty za wykupioną polisę ubezpieczeniową na sporty wysokiego ryzyka, 5.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikającą z nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych - łącznie kwoty 9.243 złote do dnia 24 stycznia 2011 roku. W ocenie Sądu Rejonowego, nie budzi wątpliwości fakt, że pozwana nie wykonała usługi turystycznej zgodnie z umową, gdyż powodowie zostali zakwaterowani w innym hotelu niż zamówiony. Hotel (...) dokonał nadsprzedaży miejsc ze względu na święta. Biuro podróży nie może zasłaniać się faktem, że powierzyło wykonanie umowy osobom trzecim, zajmującym się tego rodzaju czynnościami i tylko dlatego starać się uwolnić od odpowiedzialności. Za działanie tych osób biuro podróży odpowiada jak za swoje własne, niezależnie, czy ponosi winę, czy też nie. Zakwaterowanie było istotną częścią programu imprezy turystycznej i stanowiło jeden z głównych elementów tej imprezy. W związku z brakiem wolnych miejsc w zamówionym hotelu, powodowie otrzymali zakwaterowanie w innym hotelu. Jednak powodowie nie przyjęli świadczenia zastępczego w hotelu (...), podobnie jak cała grupa, z powodu bardzo złych warunków sanitarnych i odstąpili od umowy o usługi turystyczne żądając powrotu do Polski, co potwierdzają również pozostali uczestnicy tej samej imprezy. W takim wypadku pozwana jako organizator imprezy turystycznej była zobowiązana, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca. Jednak rezydent poinformował powodów, że powrót do Polski jest niemożliwy, ponieważ bilety na samolot są wykupione na konkretne dni. W hotelu (...) powodom nie proponowano normalnych pokoi, w których mogliby się rozpakować i odpocząć, lecz pokoje, które musieli opuścić rano wraz z bagażami. W hotelu (...) spędzili noc w pomieszczeniu przygotowanym do remontu. Zdaniem Sądu I instancji, brak jest podstaw, aby w okolicznościach niniejszej sprawy uznać hotele, w których przebywali powodowie w związku z niedokonaniem rezerwacji w hotelu (...), za świadczenie zastępcze, tym bardziej, że z zeznań powodów i świadków – uczestników imprezy turystycznej, jak również z załączonych zdjęć wynika, że zaproponowane im pokoje w kolejnych hotelach znacznie odbiegały od standardów ogólnie przyjętych i zaoferowanych przez pozwaną w ramach wskazanego w umowie hotelu (...). Pozwana sama przyznała, że umowa nie została należycie wykonana, proponując obniżenie ceny imprezy turystycznej, na skutek reklamacji złożonej przez powodów o kwotę 790 złotych względem każdego uczestnika imprezy, łącznie 1.580 złotych. Według pkt 3.2 ogólnych warunków uczestnictwa obowiązujących u pozwanej cena imprezy obejmuje: przelot, zakwaterowanie, ubezpieczenie, opiekę pilota/rezydenta, opłaty lotniskowe według cennika lotniska, transfery, wyżywienie zgodnie z ofertą. Zdaniem Sądu Rejonowego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można traktować tych składników imprezy turystycznej oddzielnie, lecz jako całość. Powodowie, wyjeżdżając do Egiptu, zamierzali skorzystać z nurkowania i wycieczek fakultatywnych. Zamiast tego przez cały okres pobytu przenosili się z winy pozwanej do różnych hoteli, na każdą noc, a w ciągu dnia pilnowali swoich bagaży. Nie skorzystali w pełni z posiłków, za które zapłacili w ramach zawartej umowy. Nienależyte wykonanie umowy przez pozwaną spowodowało szkodę majątkową po ich stronie odpowiadającą wartości zapłaconej ceny za imprezę turystyczną. Szkodę tę Sąd Rejonowy obliczył dzieląc kwotę 30.563 złote zapłaconą przez całą grupę przez liczbę 17 osób co dało 1.797,82 złote od osoby (30.563 zł : 17= 1.797,82 zł). Zdaniem Sądu Rejonowego, z uwagi na fakt, iż z powodu zaniedbań biura turystycznego powodowie nie mieli możliwości uprawiania sportów wysokiego ryzyka, zasadnym jest zwrócenie kosztów ubezpieczenia na sporty wysokiego ryzyka w kwotach po 131,50 złotych od osoby. Powodowie wykazali także, że w czasie realizowania umowy o świadczenie usług turystycznych, na skutek nienależytego wykonania zobowiązania przez organizatora turystyki doszło do sytuacji powodującej „zmarnowanie urlopu" klienta wyrażające się w utracie przez niego możliwości właściwego odpoczynku. Powodowie zostali narażeni na niedogodności związane z zakwaterowaniem, nie spełniającym standardów sanitarnych. Każdy z sześciu noclegów spędzili w innym pokoju, codziennie wyprowadzając się i wprowadzając, odczuwali lęk i obawę przed przeniesieniem do innego ośrodka, dyskomfort z tym związany. Jak wynika z ich zeznań oraz zeznań B. K. byli nawet nakłaniani do zakwaterowania w pokoju, w którym mieszkali inni turyści. Na skutek zaistniałej sytuacji nie mogli zrealizować zaplanowanej formy wypoczynku, a przez panujący chaos zmarnowali czas przeznaczony na wypoczynek. Niewątpliwe powodowie ponieśli krzywdę niemajątkową. Korzystając z usług świadczonych przez podmiot zajmujący się profesjonalnie danym rodzajem działalności, oczekiwali świadczenia w pełni adekwatnego do zapłaconej ceny. W ocenie Sądu Rejonowego, kwota po 3.000 złotych żądana przez każdego z powodów tytułem zadośćuczynienia była kwotą wygórowaną. Biorąc pod uwagę długość trwania imprezy turystycznej (7 dni), zakres poniesionej krzywdy, jej nasilenie i charakter, Sąd uznał za zasadne roszczenie o zadośćuczynienie w kwotach po 300 zł na każdego z powodów. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy wskazał przepis art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych (Dz. U. nr 133, poz. 884 ze zm.). Sąd I instancji uznał za zasadne żądanie powodów zasądzenia odsetek ustawowych od dnia 14 marca 2011 roku, czyli od dnia wniesienia pozwu, o czym orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosły obie strony procesu. Pozwana zaskarżyła wyrok w części zasądzającej od niej na rzecz powodów kwoty po 2.219,32 złote zarzucając: - rażące naruszenie art. 11a ustawy o usługach turystycznych w związku z jej art. 16a poprzez dokonanie nieprawidłowej rozszerzającej wykładni, co skutkowało zasądzeniem na rzecz powodów kwot za wykorzystane świadczenie, mimo ustalenia, iż zamówiony pierwotnie hotel był hotelem trzygwiazdkowym, a zapewnione dwa jako świadczenie zastępcze były hotelami czterogwiazdkowymi wg kategorii miejscowej, a więc zapewniono świadczenie zastępcze zgodnie z art. 16a ustawy o usługach turystycznych; - naruszenie art. 445 k.c. w związku z art. 11 ustawy o usługach turystycznych poprzez przyznanie zadośćuczynienia, mimo niezaktualizowania się przesłanek ustawowych do jego zasądzenia, bowiem art. 11a nie może być podstawą do odpowiedzialności pozwanej za zadośćuczynienie z tytułu tzw. zmarnowanego urlopu, którą to odpowiedzialność bez żadnej podstawy prawnej nałożył na pozwaną Sąd Rejonowy zaskarżonego wyroku, precyzując i nazywając zasądzoną kwotę zadośćuczynieniem, co wyraźnie wykluczył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały w sprawie III CZP 79/10; - naruszenie art. 5 Dyrektywy Rady 90/314 poprzez jej antywspólnotową wykładnię dokonaną contra lege i niezgodną z tezami orzeczenia w sprawie S. L. versus TUI C 168/00 jak i uchwały SN III CZP 79/10 poprzez wydanie wyroku wbrew żądaniu pozwu; - naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego zebrania oraz wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w ten sposób, że miało to wpływ na wynik sprawy, w tym szczególności poprzez sprzeczność dokonanych ustaleń z treścią umowy, treścią opinii biegłego wreszcie z treścią maila – informacji w tłumaczeniu przysięgłym otrzymanej przez pozwaną od kontrahenta zagranicznego, a niekwestionowanej przez pełnomocnika powodów, z której wynika iż powodowie otrzymali hotel wyższej kategorii niż zamówiona; - rażące naruszenie art. 471 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania w kwocie równej cenie imprezy, mimo nie wykazania przez powodów ani zaistnienia samej szkody ani jej wysokości ani tym bardziej związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy szkodą a działaniem lub zaniechaniem pozwanej w ten sposób, że miało to wpływ na wynik sprawy; - naruszenie art. 322 k.p.c. poprzez zasądzenie kwot wg uznania Sądu mimo wyraźnego wyłączenia takiej możliwości w tego rodzaju sprawach uchwałą SN w sprawie III CZP 79/10; - naruszenie art. 321 k.p.c. poprzez łączne zasądzenie kwoty odszkodowania równego cenie imprezy i kwoty po 300 tytułem zadośćuczynienia, mimo iż powodowie żądali zadośćuczynienia oraz odszkodowania oddzielnie, w toku postępowania nie wykazując ani jednego ani drugiego; - naruszenie art. 328 k.p.c. poprzez wydanie wyroku bez jego rzeczywistego uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem nie zdającym testu wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Samo bowiem uznanie, iż opinia biegłego jest niewygodna, bo Sąd nie podziela metodyki jego pracy, jest nielogiczne i narusza zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, czyniąc ją dowolną. Ustalenia biegłego są bowiem zbieżne z treścią pozostałego w sprawie materiału dowodowego, a pominiętego przy dokonywaniu oceny przez Sąd I instancji, w tym zeznaniami A. K. jak i informacją od kontrahenta zagranicznego dołączoną do pisma pozwanego z 22 listopada 2012 roku. Oznacza to, iż Sąd I instancji uchybił zasadom swobodnej oceny dowodów. Dokonana w tej sprawie ocena nie jest bowiem oceną wszechstronną a jednostronną – skoro Sąd I instancji wyciąga wnioski z jednych dowodów, a pomija inne to zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. jest uzasadniony. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie i oddalenie żądania pozwu o zapłatę w całości oraz o rozstrzygnięcie o kosztach sądowych za obie instancje według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia Sądowi I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za pierwszą i drugą instancję. Powodowie zaskarżyli powyższy wyrok w części oddalającej powództwo dalej idące i zarzucając naruszenie: ⚫ art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie niewszechstronnej oceny materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, prowadzącej do: - ustalenia, iż wartość imprezy turystycznej, w której wzięli udział powodowie wyraża się kwotą 1.797,82 złote przypadającą na każdego z powodów oraz ustalenia, iż w skutek niewykonania umowy przez pozwaną każdy z powodów poniósł szkodę w tej właśnie wysokości, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna ocena materiału dowodowego, tj. zeznań świadka A. K., powodów oraz dokumentu w postaci potwierdzenia przelewu kwoty 3.980 złotych załączonego do pozwu prowadzi do wniosku, iż każdy z powodów zapłacił za imprezę turystyczną po 1.990 złotych i taka właśnie kwota odpowiada szkodzie każdego z powodów powstałej wskutek niewykonania umowy przez pozwaną; - ustalenia wysokości zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz każdego z powodów z pominięciem okoliczności faktycznych ustalonych przez Sąd I instancji, a zwłaszcza stopnia dyskomfortu powodów oraz niebezpieczeństwa dla ich życia i zdrowia, które miały miejsce w czasie urlopu powodów i w konsekwencji przyjęcie, iż kwota 300 złotych na rzecz każdego z nich jest odpowiednia, podczas gdy okoliczności sprawy, a przede wszystkim rozmiar dyskomfortu powodów w czasie trwania całej imprezy turystycznej oraz stopień zawinienia pozwanej uzasadniał przyznanie każdemu z powodów kwoty po 3.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za zmarnowany urlop; ⚫ art. 328 § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w wadliwym sporządzeniu uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia poprzez wskazanie jako ustalonych wewnętrznie sprzecznych faktów, tj. ustaleniu z jednej strony, iż powodowie za imprezę turystyczną organizowaną przez pozwaną spółkę zapłacili łącznie kwotę 3.980 złotych (tj. po 1.990 złotych) i jednoczesne ustalenie, że wartość imprezy przypadająca na każdego z powodów wyrażała się kwotą 1.797,82 złote; ⚫ naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. lla ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż kwota po 300 złotych na rzecz każdego z powodów stanowi wystarczające zadośćuczynienie dla powodów za szkodę niemajątkową w postaci zmarnowanego urlop i w całości pokrywa tak rozumiany uszczerbek powodów, podczas gdy uwzględniając stopień zawinienia pozwanej, a przede wszystkim rozmiar dyskomfortu powodów, uzasadnione było przyjęcie, iż niemajątkowa szkoda powodów może zostać naprawiona poprzez zapłatę kwoty po 3.000 złotych na rzecz każdego z powodów. Wskazując na powyższe wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez zasądzenie od pozwanej (...) S. Biura (...), S. S.