jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, naprawienia szkody można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem tego orzeczenia. Uwzględnienie przez Sąd Najwyższy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 września 2006r. w ocenie Sądu pierwszej instancji przesądza o istnienie związku przyczynowego pomiędzy wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem a szkodą. Sąd Najwyższy wydając wyrok z dnia 11 grudnia 2008r stwierdził, że wystąpiły przesłanki określone w treści art. 424 1 § 1 k.p.c. , a tym samym prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 20 kwietnia 2006 r w części dotyczącej A. S. jest niezgodny z prawem. Uwzględniając skargę Sąd Najwyższy przesądził bowiem, że na skutek wydania prawomocnego wyroku z dnia 20 kwietnia 2006r. w majątku powódki powstała szkoda. W ocenie Sądu Okręgowego wszystkie przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa , a więc bezprawność działania, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem a szkodą został zatem przesądzony już na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym. Z tych względów Sąd Okręgowy uznał zarzuty pozwanego dotyczące braku adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a wydaniem prawomocnego orzeczenia za nieuzasadnione. W związku z powyższym za bezpodstawny uznał zarzut przyczynienia się powódki do powstania szkody na tej podstawie, że powódka w sprawie(...) nie wniosła zastrzeżenia dotyczącego wskazywanej wartości przedmiotu sporu, czym zamknęła sobie możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie. Skoro bowiem Sąd Najwyższy uwzględnił skargę powódki dotyczącą niezgodności z prawem tego orzeczenia, to przesądził również o braku przyczynienia się przez powódkę do powstania szkody w sposób zarzucany. Sąd Okręgowy wskazał ponadto, że gdyby Sąd Najwyższy, uznał że szkoda doznana przez powódkę jest szkodą w znikomym lub symbolicznym rozmiarze, nie doszło by do uwzględniłby skargi A. S.. Gdyby przyjął współodpowiedzialność powódki za powstanie szkody w jej majątku poprzez nieskuteczne wniesienie skargi kasacyjnej, również nie uwzględniłby skargi powódki o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu. Odnośnie zarzutu pozwanego dotyczącego niekwestionowania przez powódkę w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wartości przedmiotu sporu, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 25 § 1 k.p.c. wartość przedmiotu sporu oznaczona przez powoda podlega sprawdzeniu przez Sąd zarówno co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, jak i co do zgodności z przepisami art. 20-24 k.p.c. Jest to zatem obowiązek Sądu w razie powzięcia wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia wartości przedmiotu sporu. Sąd Rejonowy w P.nie miał wątpliwości, co do prawidłowego oznaczenia wartości przedmiotu sporu przez powodów. Ponadto strona występując do Sądu o ochronę swoich praw i roszczeń ma prawo być przekonana, że wydane przez Sąd orzeczenie, nawet gdy jest dla niej niekorzystne będzie zgodne z obowiązującymi przepisami prawem. Powódka wyczerpała wszystkie dostępne jej środki prawne zmierzające do zmiany wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy w Radomiu. Zatem dochowała należytej staranności w tym zakresie. Sąd stwierdził ponadto, że gdyby przyjąć w tej kwestii zarzut pozwanego za uzasadniony, to i tak nie skutkowałoby to automatycznego obniżenia odszkodowania, gdyż o ewentualnym obniżeniu szkody decydują okoliczności sprawy. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008 r, Sąd Okręgowy w Radomiu przy wydaniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r w sposób rażący naruszył przepisy prawa, które podlegały jednolitej wykładni zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie. Powódka na skutek tego wyroku utraciła prawo własności nieruchomości rolnych. Zatem konsekwencje tego wyroku były bardzo daleko idące w prawa przynależne powódce i skutkujące wymiernym, znacznym uszczerbkiem majątkowym. Zatem brak jest podstaw do obniżenia należnego powódce odszkodowania o ewentualny stopień przyczynienia się jej do powstania szkody. Jednocześnie Sąd wskazał, że nie znalazł także podstaw do nieuwzględnienia powództwa lub obniżenia wartości odszkodowania w oparciu o treść art. 5 k.c. Sąd Okręgowy przywołał uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2005 r., III BZP 1/05, w której wskazano, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia służy wyłącznie przesądzeniu jednej z przesłanek deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, a jej wniesienie nie może spowodować żadnych zmian w zaskarżonym orzeczeniu, ani jego uchylenia, poza wyjątkiem przewidzianym w art. 424 11 § 3 k.p.c. Wskazał także, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny stwierdzenie niezgodności z prawem określonego prawomocnego orzeczenia nie eliminuje go z obrotu prawnego, lecz jedynie otwiera - w sensie materialnoprawnym - drogę do procesu w celu dochodzenia roszczenia odszkodowawczego (T. Ereciński, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (w:) Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, Warszawa 2005, s. 1002). W oparciu o to stanowisko Sąd Okręgowy stwierdził, że całkowicie nieuzasadniony jest zarzut strony pozwanej o braku związku przyczynowego pomiędzy wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy w Radomiu a szkodą powódki. Sąd Okręgowy uznał - jak się wydaje, bo nie jest to precyzyjnie określone w uzasadnieniu, że istnienie związku przyczynowego pomiędzy deliktem, którego dopuścił się Skarb Państwa a szkodą powódki, zostało przesądzone uwzględnieniem przez Sąd Najwyższy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Dlatego twierdzenia pozwanego, że szkoda powódki jest następstwem niewniesienia przez nią powództwa przeciwko aktualnym właścicielom nieruchomości w trybie art. 189 k.p.c. lub art. 10 u.k.w.h., Sąd Okręgowy uznał za całkowicie nieuzasadnione. Powódka na skutek wydania orzeczenia przez Sąd Okręgowy w Radomiu utraciła własność gospodarstwa rolnego, które miało określoną wartość majątkową, a przy tym przynosiło stałe dochody. Powódka poniosła zatem określona szkodę. Potwierdza to treść utrwalonego orzecznictwa, w którym wskazano, iż osoba, która wskutek niezgodnego z prawem orzeczenia Sądu poniosła szkodę, może dochodzić rekompensaty od Skarbu Państwa. Warunkiem koniecznym do występowania z takim żądaniem jest istnienie rzeczywistego i adekwatnego związku przyczynowo-skutkowego między błędnym orzeczeniem Sądu a szkodą poniesioną przez skarżącego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2004 r. III CK 485/03, LEX nr 132217, M. Prawn. 2004/23/1063). Zgodnie z art. 361 § 2 k.c. naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Strata obejmuje zmniejszenie aktywów lub zwiększenie pasywów powoda, a więc rzeczywisty uszczerbek w majątku należącym do niego w chwili zdarzenia, za które odpowiedzialność została przypisana pozwanemu. Natomiast utracone korzyści obejmują tę część majątku poszkodowanego, o którą się jego aktywa nie powiększyły lub pasywa nie zmniejszyły, a skutek ten nastąpiłby, gdyby nie owe zdarzenie sprawcze, za które odpowiedzialność została przypisana pozwanemu (np. utrata korzyści z władania rzeczą). Wartość nieruchomości utraconych przez powódkę została ustalona przez biegłego sądowego na kwotę 310.000 zł. Przedmiotem wyceny nie była działka oznaczona nr(...), którą powódka darowała na rzecz swojego krewnego w czasie, gdy władała gospodarstwem rolnym. Biegła K. B. jednoznacznie stwierdziła, iż opinię sporządziła według stanu nieruchomości na dzień 20 kwietnia 2006 r, ale według cen z daty sporządzania opinii. Wątpliwe sformułowania w tym zakresie w treści opinii głównej zostały przez biegłą tym samym sprostowane. Sąd w toku niniejszej sprawy dopuścił dowód z opinii biegłego S. S.
Skoro tak to brak jest podstaw do formułowania wobec powódki zarzutów dotyczących zaniechania wniesienia powództwa w trybie art. 189 kpc lub art. 10 ust. o kwih przeciwko aktualnym właścicielom nieruchomości. Jak wynika z przytoczonego wyżej stanowiska Sądu Najwyższego, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008r. w sprawie (...), stwierdzający, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 20 kwietnia 2006r. w części dotyczącej A. S. jest niezgodny z prawem nie eliminował tego wadliwego wyroku z obrotu prawnego, a jedynie przesądzał o odszkodowawczej odpowiedzialności Państwa z tytułu popełnionego deliktu. Uzasadniony jest natomiast zarzut apelacji dotyczący uznania przez Sąd Okręgowy, że w wyniku uwzględnienia skargi przez Sąd Najwyższy w sprawie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 20 kwietnia 2006 roku w części dotyczącej A. S., został przesądzony związek przyczynowo - skutkowy o charakterze adekwatnym pomiędzy wydaniem tego wadliwego wyroku a szkodą jaką odniosła powódka. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i doktryna są zgodne, że orzeczenie uwzgledniające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stanowi jedynie przesłankę konieczną dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa z tytułu popełnionego deliktu w przyszłym procesie odszkodowawczym. W tym przyszłym procesie odszkodowawczym Sąd rozpoznający sprawę bada wszystkie pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, a więc wielkość szkody, która pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z deliktem polegającym na wydaniu orzeczenia sprzecznego z prawem. Nie bada natomiast bezprawności działania Państwa gdyż przesłanka ta przesądzona została właśnie w sprawie ze skargi na sprzeczność prawomocnego orzeczenia z prawem. Wprawdzie z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika również, że warunkiem formalnym skargi jest uprawdopodobnienie szkody wyrządzonej wskutek wydania orzeczenia sprzecznego z prawem, ale jest to wyłącznie wymóg formalny skargi. Warunek uprawdopodobnienia szkody zostaje spełniony gdy strona skarżąca złoży oświadczenie, że szkoda nastąpiła, wskazując jej rodzaj i rozmiar, a ponadto powoła lub przedstawi dowody lub inne środki uwiarygodniające jej twierdzenie (por. postanowienie SN z dnia 22 listopada 2005 r., l CNP 19/05, postanowienie SN z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05 oraz postanowienie SN z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16). Podnieść także należy, że skutkiem wydania orzeczenia sprzecznego z prawem może być również szkoda przyszła, która jeszcze nie zaistniała w dacie składania skargi (por. m. in. postanowienie SN z dnia 27 października 2005 r., V CNP 28/05). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy bowiem zapobieganiu wyrządzeniu szkody, mogącej powstać na skutek jego wydania, lecz jest środkiem prawnym, który w razie jego uwzględnienia będzie stanowić podstawę wystąpienia z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej tym orzeczeniem (art.
Skoro zatem rodzaj i wielkość szkody określanej przez poszkodowanego nie muszą i czasami nawet nie mogą być precyzyjnie określone już w momencie składania skargi na niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem, niesposób uznać aby orzeczenie stwierdzające niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem przesądzało o adekwatnym związku przyczynowym pomiędzy deliktem Państwa, a każdym rodzajem szkody definiowanym przez poszkodowanego w procesie odszkodowawczym. Dopiero ostateczne zdefiniowanie szkody przez poszkodowanego powoda w sprawie o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa pozwala badać czy pomiędzy deliktem Państwa a szkodą określoną przez powoda, zachodzi adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc. W ocenie Sądu Apelacyjnego, który jest Sądem merytorycznym, pomiędzy wydaniem przez Sąd Okręgowy w Radomiu w dniu 20 kwietnia 2006r., który uznany został za sprzeczny z prawem, a szkodą polegającą na utracie gospodarstwa i utracie dochodów z tego gospodarstwa przez A. S., zachodzi adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc. Szkoda w postaci utraty dochodów z gospodarstwa jest szkodą pozostająca w adekwatnym związku przyczynowym z deliktem Państwa dopóty dopóki A. S. nie zostanie naprawiona szkoda polegająca na utracie gospodarstwa rolnego, czyli dopóty dopóki nie zostanie jej wypłacone odszkodowanie odpowiadające wartości gospodarstwa, które utraciła. Dopiero w momencie uzyskania odszkodowania stanowiącego ekwiwalent pieniężny za gospodarstwo, które prowadziła powódka i które przynosiło jej stały dochód, przerwany będzie związek przyczynowy pomiędzy deliktem Państwa a szkodą w postaci corocznych dochodów za okres po wypłaceniu ekwiwalentu gospodarstwa w formie odszkodowania. Wypłata odszkodowania przez Państwa odpowiadającego wartości gospodarstwa skutkować musi bowiem przyjęciem, że od tego momentu, powódka nie mogłaby osiągać dochodów z gospodarstwa, a w konsekwencji nie może dochodzić odszkodowania z tytułu utraconych dochodów, po dacie wypłacenia jej odszkodowania za gospodarstwo. Wypłata odszkodowania za utracone nieruchomości jest bowiem ekwiwalentem nieruchomości, które wchodziły w skład gospodarstwa, na których powódka prowadziła działalność gospodarczą. Z tych względów w ocenie Sądu Apelacyjnego uzasadnione jest żądanie odszkodowania za utracone przez powódkę dochody za cały okres uwzględniony w wyroku, gdyż powódka do chwili obecnej nie uzyskała ekwiwalentu odszkodowawczego za utracone nieruchomości. Nie pozostaje natomiast w adekwatnym związku przyczynowym z wydaniem sprzecznego z prawem wyroku przez Sąd Okręgowy w Radomiu szkoda polegająca na utracie maszyn rolniczych. Wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu zapadł w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i ze swej istoty mógł dotyczyć wyłącznie nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa. W żadnym razie nie dotyczył ruchomości znajdujących się w gospodarstwie i nie przesądzał o ich własności. Nie nakazywał również powódce wydania komukolwiek ruchomości, w których posiadaniu była. Natomiast umowa, na podstawie której nabyła gospodarstwo rolne oceniona została za nieważną jedynie przesłankowo w sprawie, w której zapadł wyrok sprzeczny z prawem. W następstwie wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Radomiu z dnia 20 kwietnia 2006r. powódka wykreślona została z ksiąg wieczystych jako właścicielka i w konsekwencji utraciła własność nieruchomości. Jeżeli zatem powódka wydała maszyny rolnicze osobom wpisanym w jej miejsce w księgach wieczystych, to wydanie to nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z wyrokiem Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 20 kwietnia 2006r., gdyż wyrok ten nie nakładał na powódkę takiego obowiązku. Nie jest uzasadniony zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 455 w zw. z art. 481 § 1 k.c. i art. 363 § 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż w przypadku zasądzenia odszkodowania, w wysokości ustalonej według cen z daty ustalenia odszkodowania, poszkodowanemu należą się odsetki od daty doręczenia odpisu pozwu pozwanemu, a nie od daty wyrokowania. W wyroku z dnia 8 lutego 2012r., sygn. sprawy V CSK57/11 [Lex 1147804] Sąd Najwyższy stwierdził, że odsetki od zasądzonej kwoty odszkodowania należą się poszkodowanemu już od chwili zgłoszenia roszczenia o zapłatę odszkodowania. W dacie zgłoszenia roszczenia obowiązek spełnienia świadczenia odszkodowawczego zgodnie z art. 455 k.c., staje się wymagalny. Rozmiar szkody, a tym samym wysokość zgłoszonego żądania podlega weryfikacji w toku procesu, nie zmienia to jednak faktu, że chodzi o weryfikację roszczenia wymagalnego już w dacie zgłoszenia, a nie dopiero w dacie sprecyzowania kwoty i przedstawienia dowodów. Jeżeli po weryfikacji okaże się, że ustalona kwota odszkodowania nie przekracza wysokości kwoty żądanej już wcześniej, nie ma przeszkód do zasądzenia odsetek od tej wcześniejszej daty. Powódka po wydaniu w sprawie opinii przez biegłych szacujących wartość szkody, ostatecznie sprecyzowała roszczenie dokonując jego obniżenia w stosunku do pierwotnie dochodzonego. Zatem zarzut wadliwie zasądzonych odsetek nie jest uzasadniony. Nie jest również uzasadniony zarzut wadliwego rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny w całości przyjmuje za własną argumentację Sądu Okręgowego polegającą na uznaniu, że obciążenie powódki kosztami procesu w zakresie w jakim cofnęła powództwo byłoby niesłuszne z tego względu, że dla ustalenia wartości szkody koniecznym było wydanie opinii przez biegłych, a powódka przed sprawą nie mogła mieć pełnej wiedzy w tym przedmiocie. Ponadto odpowiedzialność pozwanego wynika z deliktu polegającego na pozbawieniu powódki własności nieruchomości, co ostatecznie skutkowało pozbawieniem jej gospodarstwa rolnego i dochodów z tego gospodarstwa. Z tych względów obciążanie powódki kosztami procesu na rzecz powoda w zakresie cofniętego powództwa byłoby niesprawiedliwe i niesłuszne. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok w pkt I przez obniżenie zasądzonej kwoty odszkodowania z 397 923,60zł do kwoty 394 840,60zł, czyli o kwotę stanowiącą równowartość maszyn rolniczych. W tym bowiem zakresie nie ma związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 kc pomiędzy wydaniem przez Sąd Okręgowy wyroku sprzecznego z prawem, a szkodą powódki polegającą na utracie maszyn. W konsekwencji Sąd obniżył także kwotę 366 536,05zł, od której Sąd pierwszej instancji zasądził odsetki od dnia 4 stycznia 2011r. o kwotę odpowiadającą wartości maszyn, czyli do kwoty 363 453,05zł. W pozostałej części Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną. Z uwagi na to, że wyrok Sądu pierwszej instancji został zmieniony w niewielkim zakresie [ mniej niż 1%] zasądzonej kwoty, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz powódki koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym odpowiadające wynagrodzeniu jej pełnomocnika w kwocie 10800zł, zgodnie ze stawką wynikająca z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 i w zw. z § 23 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.