Sygn. akt III AUa 1368/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Maciej Piankowski (spr.) Sędziowie: SSA Małgorzata Gerszewska SSA Jerzy Andrzejewski Protokolant: sekr.sądowy Sylwia Gruba po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. w Gdańsku sprawy A. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie kapitału początkowego na skutek apelacji A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2016 r., sygn. akt VI U 3341/15 oddala apelację. SSA Małgorzata Gerszewska SSA Maciej Piankowski SSA Jerzy Andrzejewski Sygn. akt III AUa 1368/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 01.10.2015 r. pozwany organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. ponownie ustalił wysokości kapitału początkowego ubezpieczonego A. K. na dzień 01.01.1999 r. Przy ustalaniu wartości kapitału początkowego nie uwzględniono okresu od 20.11.1981 r. do 15.01.1984 r., gdyż w tym czasie ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym, a brak jest świadectwa potwierdzającego zatrudnienie na kontrakcie zagranicznym. Ubezpieczony A. K. wniósł o zmianę powyższej decyzji i zaliczenie wskazanego okresu przy ustalaniu jego kapitału początkowego. Argumentował, że pracodawca potwierdził, iż za okres od 20.11.1981 r. do 15.01.1984 r. składki na ZUS były odprowadzane na konto (...) Ubezpieczony twierdził, że udzielony mu urlop bezpłatny nie miał prywatnego celu, tylko podniesienie kwalifikacji, co daje mu prawo do zachowania ciągłości okresu pracy jak i związanych z tym świadczeń pracowniczych. Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i wskazał, że wystawione przez pracodawcę ubezpieczonego zaświadczenie nie potwierdza zatrudnienia u zagranicznego pracodawcy, a jedynie pobyt za granicą mający na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Wyrokiem z dnia 20.06.2016 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach. Ubezpieczony A. K. pozostawał zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w B. od 12.01.1978 r. do 31.12.1987 r., przy czym w okresach od 03.09.1979 r. do 03.12.1979 r. oraz od 20.11.1981 r. do 31.12.1987 r. korzystał z udzielonego mu przez pracodawcę urlopu bezpłatnego. W maju 1981 r. ubezpieczony zwrócił się do pracodawcy o udzielenie mu urlopu bezpłatnego w okresie od 17 lipca do 11 września 1981 r. w związku z zamierzonym wyjazdem turystycznym do Holandii i Francji, motywując swą prośbę chęcią odwiedzenia holenderskiej firmy (...). W dniu 03.08.1981 r. ubezpieczony zwrócił się do pracodawcy o wyrażenie zgody na odbycie stażu zawodowego we wskazanej wyżej holenderskiej firmie fotogrametrycznej ( (...)) w okresie 3 miesięcy. W związku ze zmianą terminu wyjazdu ubezpieczony wniósł o udzielenie urlopu bezpłatnego od 20.11.1981 r., a pracodawca wyraził zgodę na udzielenie tegoż urlopu. W piśmie z 12.01.1982 r. ubezpieczony w związku z otrzymaniem możliwości odbycia stażu w wydziale fotogrametrii holenderskiego biura katastralnego w A. wniósł o udzielenie mu dalszego urlopu bezpłatnego na okres od 18.01.1982 r. do 17.07.1982 r. na realizację przedmiotowego stażu. Pracodawca ponownie wyraził zgodę. W oparciu o kolejne pisma ubezpieczonego urlop bezpłatny przedłużano ubezpieczonemu najpierw do 05.10.1982 r., następnie do 30.08.1983 r. i dalej do 31.12.1983 r. W trakcie pobytu w Holandii ubezpieczony dowiedział się o wprowadzeniu stanu wojennego w kraju. Z uwagi na to, że nie był członkiem partii, uznał, iż najlepiej będzie okres ten „przeczekać” w Holandii. Dzięki holenderskiej znajomej i kontaktom pozyskanym wcześniej (podczas udziału w konferencjach) w Holandii udało mu się od stycznia 1982 r. zatrudnić w holenderskiej agencji rządowej. Pracę na stanowisku inżyniera badawczego – stażysty świadczył do stycznia 1984 r. Wynagrodzenie otrzymywał w walucie holenderskiej, w pełni wystarczało na utrzymanie podczas pobytu w Holandii. W dniu 21.11.1983 r. pracodawca ubezpieczonego zwrócił się do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii o wyrażenie zgody na podjęcie przez ubezpieczonego pracy na terenie Holandii w ramach indywidualnego kontraktu z PHU (...). Od 16.01.1984 r. ubezpieczony pracował w Holandii na podstawie umowy u kontrahenta P. (...) w A.. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie zeznań ubezpieczonego, które uznał co do zasady za wiarygodne oraz przedłożonej dokumentacji (oświadczeń pracowników byłego holenderskiego pracodawcy ubezpieczonego oraz jego akt osobowych w (...)), których autentyczności i wiarygodności nie ma podstaw kwestionować. Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast stanowiska ubezpieczonego, jakoby zaświadczenia wystawione przez pracodawcę ubezpieczonego w dniu 23.03.2011 r. oraz 18.02.2004 r. stanowiły miarodajny dowód potwierdzający odprowadzenie (za okres od stycznia 1982 r. do stycznia 1984 r.) za ubezpieczonego składek na ubezpieczenie społeczne. Po pierwsze, nie było ku temu podstaw z uwagi na przebywanie ubezpieczonego na urlopie bezpłatnym, po drugie - nie był to okres realizowania przezeń kontraktu zagranicznego (ubezpieczony zatrudnił się w Holandii na własną rękę, za przyzwoleniem pracodawcy), po trzecie - na wskazane konto zakład odprowadzał składki bezimiennie i co najważniejsze, brak potwierdzenia odprowadzenia składek (jakichkolwiek, nawet przyjętych od wynagrodzenia zastępczego) na karcie płacy ubezpieczonego za 1982 r. Sąd Okręgowy zważył, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 6 ust. 2 pkt 1c ustawy z dnia 17.12.1999 r. o emeryturach i rentach z FUS (którego zastosowanie w przypadku ubezpieczonego należałoby w pierwszym rzędzie rozważyć) za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15.11.1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnienia po ukończeniu 15 roku życia obywateli polskich za granicą - w organizacjach międzynarodowych, zagranicznych instytucjach i w zakładach, do których zostali skierowani w ramach współpracy międzynarodowej lub w których byli zatrudnieni za zgodą właściwych władz polskich; zgoda nie jest wymagana w stosunku do pracowników, którzy wyjechali za granicę przed dniem 09.05.1945 r. W świetle zebranego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że ubezpieczony nie został skierowany do pracy w zagranicznej instytucji (w holenderskiej agencji rządowej - wydziale katastrów Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej Holandii) w ramach współpracy narodowej czy też za zgodą władz polskich. Pracę w tej instytucji zapewnił sobie własnym sumptem, wykorzystując dotychczas nawiązane kontakty i pomoc holenderskiej znajomej. Pozwolenia na pozostanie w Holandii udzielił mu jedynie macierzysty zakład pracy, najprawdopodobniej na zasadzie nieoficjalnej, najpewniej mając na uwadze krytyczny okres stanu wojennego wprowadzonego w tym czasie kraju. Nieprawdziwą była również informacja udzielona przez zakład pracy ubezpieczonego organowi rentowemu w 2004 r. o rzekomym realizowaniu przezeń kontraktu indywidualnego w okresie od 20.11.1980 r. do 31.12.1987 r. w sytuacji w której na takiej zasadzie ubezpieczony przebywał w Holandii dopiero od 1984 r. Rozważenia wymagało zatem, czy ubezpieczony spełnia warunek określony w punkcie d przywołanego wyżej przepisu, który nakazuje traktować jako okresy składkowe okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą, którzy pracowali u innych pracodawców zagranicznych, jeżeli w okresie pracy za granicą były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne w Polsce. W ocenie Sądu Okręgowego, ubezpieczony nie spełnia powyższego warunku, to jest warunku odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Wbrew twierdzeniom ubezpieczonego wydane zaświadczenie (wskazujące na przyjęcie w jego przypadku wynagrodzenia zastępczego – innego pracownika zatrudnionego na podobnym czy takim samym jak ubezpieczony w Polsce stanowisku) nie stanowi dowodu na opłacenie za ten okres składek również za ubezpieczonego (jak wspomniano wcześniej składki były odprowadzane na wskazane konto bezimiennie), a niewątpliwym jest, co słusznie podnosi organ rentowy, iż ani takiego obowiązku (z uwagi na to, iż ubezpieczony pozostawał na urlopie bezpłatnym) ani takiej praktyki (opłacania składek w Polsce za osoby pozostające za granicą na takiej zasadzie jak ubezpieczony - przy braku oficjalnego kontraktu, czy zgody władz) nie było. Jak wskazał organ rentowy, odprowadzenie składek od wynagrodzenia pracownika pozostającego za granicą było obowiązkiem pracodawcy, natomiast w przypadku ubezpieczonego obowiązek taki nie istniał, albowiem przebywał on w Holandii niejako na własny rachunek, uzyskując bliżej nieustalone wynagrodzenie od holenderskiego pracodawcy, jak należy wnosić w walucie holenderskiej. Stosownie do treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13.12.1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnymi do zasad określających składniki funduszu płac (w brzmieniu obowiązującym do 31.12.1983 r.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne stanowią w uspołecznionych zakładach pracy wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze zaliczone do osobowego funduszu płac. W załączniku nr 1 uchwały RM nr 158 w sprawie składników funduszów płac określającym wykaz składników wynagrodzenia i świadczeń zaliczanych do osobowego funduszu płac pod poz. I 1 31 wskazuje się wynagrodzenia wypłacane w złotych pracownikom zatrudnionym za granicą. Tym samym wśród elementów wynagrodzenia podlegających oskładkowaniu nie wymieniało się wynagrodzenia w obcej walucie uzyskiwanego przez obywateli polskich poza granicami kraju zatrudnionych za granicą na podstawie umów zawartych przez nich samych z zagranicznym pracodawcą. Okoliczność, iż za ubezpieczonego nie były opłacane w tym okresie składki potwierdza jego karta płacy w aktach osobowych na której nie wskazuje się jakichkolwiek kwot składek odprowadzanych za ten okres - figurują w tym miejscu puste rubryki i adnotacja: „urlop bezpłatny” (karta płac za 1982 r. w aktach osobowych ubezpieczonego). Powyższe koresponduje z faktem, iż ubezpieczony w spornym okresie nie uzyskiwał wynagrodzenia w Polsce. Tym samym, z uwagi na nieodprowadzenie składek na ubezpieczenie społeczne za wskazany okres nie ma możliwości doliczenia tegoż okresu (listopad 1981 r. – styczeń 1984 r.) jako okresu składkowego do stażu pracy ubezpieczonego. Nie ma również mowy o tym, aby uznać przedmiotowy pobyt ubezpieczonego (i urlop bezpłatny w kraju) za okres szkolenia. Przedmiotowy urlop bezpłatny nie miał - jak twierdził początkowo ubezpieczony - na celu szkolenia, lecz został udzielony na zasadzie postawienia pracodawcy przed „faktem dokonanym” (ubezpieczony, jak zeznał, zdecydował się przeczekać okres stanu wojennego w Holandii, a pracodawca wyraził na to zgodę, przedłużając mu sukcesywnie udzielony wcześniej urlop bezpłatny), a ubezpieczony jedynie dla uzasadnienia pozostawania w Holandii wskazywał możliwość rozwoju tak jego jak i korzyści dla macierzystego zakładu w Polsce związane z tym pobytem (w czasie którego mógł poznać nowe trendy jakie w tym czasie pojawiały się w zakresie objętym jego specjalizacją na zachodzie). Regulacje na które powołuje się ubezpieczony (art. 174 k.p.) dotyczą relacji pracodawca - pracownik oraz możliwości przyjęcia fikcji uznania danego okresu za okres równoważny z okresem zatrudnienia jedynie w tych relacjach, a nie kwestii ubezpieczeniowych (i traktowania określonych okresów jako składkowych). Jedynymi okresami urlopu bezpłatnego i to traktowanymi jedynie jako okresy bezskładkowe (a nie składkowe) są przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad dzieckiem (art. 7 pkt 5 przywołanej na wstępie ustawy). Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. uznając odwołanie za bezzasadne, orzekł jak w sentencji. Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł ubezpieczony A. K., który zaskarżył w całości wyrok Sądu Okręgowego zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na wadliwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. zaświadczenia z dnia 04.05.1984 r., zaświadczenia z dnia 26.10.2004 r., zaświadczenia z dnia 12.10.2009 r. i zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 18.02.2004 r., i błędne przyjęcie, że w spornym okresie nie były opłacone składki na ubezpieczenie społeczne, gdy wyżej wskazane dokumenty potwierdzają odprowadzenie składek na ubezpieczenie. Ponadto apelujący zarzucił naruszenie art. 6 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że sporny okres nie jest okresem składkowym w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że w spornym okresie odprowadzone zostały składki na ubezpieczenie społeczne w Polsce, co powoduje konieczność uwzględnienia tego okresu jako składkowego; naruszenie art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez brak przyjęcia do obliczenia wartości kapitału, jako składkowego okresu od 20.11.1981 r. do 15.01.1984 r. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania i stwierdzenie, że do ustalenia wartości kapitału początkowego zaliczeniu podlega okres od 20.11.1981 r. do 15.01.1984 r., jako składkowy. Ponadto apelujący wniósł o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając apelację ubezpieczony podał, że dokonana przez Sąd ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, jest wadliwa w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Sąd bezpodstawnie przyjął, że z zaświadczenia z dnia 18.02.2004 r. nie wynika fakt odprowadzenia składek w spornym okresie. Z tabeli na stronie 1, wynika, jaka była łączna kwota wynagrodzenia (ustalona rzeczywiście w oparciu o wynagrodzenie pracownika zajmującego rów-norzędne stanowisko w kraju) w latach 1982 do
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.