Sygn. akt VIII U 2113/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Patrycja Bogacińska-Piątek Protokolant: Iwona Sławińska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. w Gliwicach sprawy P. C. (C.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o wysokość emerytury na skutek odwołania P. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 21 września 2015 r. nr (...)- (...)- (...)
- zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu P. C. prawo do przeliczenia emerytury z zastosowaniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 104,62 % (sto cztery procent 62/100) od 1 sierpnia 2015 roku;
- zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na rzecz ubezpieczonego kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) SSO Patrycja Bogacińska-Piątek Sygn. akt VIII U 2113/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 21 września 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu P. C. przeliczenia wysokości emerytury wskazując, iż dokumentem potwierdzającym wysokość osiąganego wynagrodzenia jest zaświadczenie wystawione przez pracodawcę na druku Rp-7 lub legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca stosowane wpisy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i przeliczenie emerytury przy uwzględnieniu rzeczywistych zarobków z KWK (...) w B. z lat 1964 –
- Odwołujący wskazywał, że przyjęcie za ten okres wynagrodzenia minimalnego powoduje obniżenie jego emerytury, gdyż w tym czasie otrzymywał dużo wyższe wynagrodzenie, które może wykazać zeznaniami świadków oraz na podstawie treści układu zbiorowego pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. ZUS wskazał, że do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto wynagrodzenie z 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu zatrudnienia 1978-1988, 1993-1998, 2000-2002 ze wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru 78,18%. Organ rentowy wyjaśnił, iż ubezpieczony nie przedłożył żadnych dowodów dokumentujących jego zarobki w okresie spornym. Zarobek za 1978r. został uwzględniony na podstawie wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej, nadto uwzględniono okres odbywania zasadniczej służby wojskowej. Sąd ustalił, co następuje: Ubezpieczony P. C. urodzony (...), od 8 maja 2008r. jest uprawniony do emerytury. Do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia przyjęto wynagrodzenie z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu ze wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru 70,90%. Ostatecznie decyzją z dnia 2 stycznia 2014r. ZUS przeliczył wysokość świadczenia przy uwzględnieniu wynagrodzenia z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu 1978-1988, 1993-1998, 2000-2002 ze wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru 78,18%. Wynagrodzenie za rok 1978 uwzględniono na podstawie wpisu w legitymacji ubezpieczeniowej. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił odwołującemu 38 lat i 6 miesięcy okresów składkowych oraz 4 lata i 11 miesięcy okresów nieskładkowych. W dniu 31 sierpnia 2015r. ubezpieczony złożył wniosek o przeliczenie wysokości emerytury z uwzględnieniem rzeczywistych zarobków uzyskiwanych w latach 1964 – 1978 w okresie zatrudnienia w KWK (...). Zaskarżoną decyzją z dnia 21 września 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu przeliczenia emerytury. Sąd ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 1964r. do 31 grudnia 1978r. P. C. był zatrudniony w Kopalni (...) w B. (wcześniej KWK (...)). W czasie zatrudnienia, w okresie od 27 kwietnia 1966r. i od 12 kwietnia 1968r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Do pracy powrócił z dniem 1 maja 1968r. W powyższym okresie zatrudnienia wykonywał pracę: - od 1 sierpnia 1964r. do 14 listopada 1964r. jako praktykant na powierzchni, - od 15 listopada 1964r. do 31 grudnia 1965r. jako rachmistrz na powierzchni, - od 1 stycznia 1966r. do 25 kwietnia 1966r. jako starszy rachmistrz na powierzchni, - od 1 maja 1968r. do 31 lipca 1968r. jako starszy rachmistrz na powierzchni, - od 1 sierpnia 1968r. do 30 kwietnia 1970r. jako starszy referent techniczny na powierzchni, - od 1 maja 1970r. do 31 stycznia 1977r. jako referent techniczny pod ziemią, - od 1 lutego 1977r. do 31 grudnia 1978r. jako starszy specjalista planowania na powierzchni. Akta osobowe ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w Kopalni (...) w B. są przechowywane przez Spółkę (...) S.A. w B. Oddział w D.. Nie zachowała się dokumentacja płacowa sprzed roku
- Ubezpieczony posiada w legitymacji ubezpieczeniowej wpis o zarobkach za rok
- Ubezpieczony przedłożył w organie rentowym zarobki na druku Rp-7 za okres od 22 stycznia 1979r. do 30 listopada 1989r. z (...) w B. oraz legitymację ubezpieczeniową. Sąd ustalił, że w okresie zatrudnienia w Kopalni (...) w B. w latach 1964-1969 ubezpieczony pracował na powierzchni w księgowości. Otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze, premię oraz dodatki z karty górnika. Wynagrodzenie składało się z płacy podstawowej i akordu. Do 15-stego każdego miesiąca pracownicy księgowości otrzymywali pensję w akordzie, a po 15-stym wynagrodzenie zasadnicze. Akord zależał od ilości obliczanych pracowników. Od 1970r. ubezpieczony pracował jako referent techniczny dołowy a następnie jako planista. Zajmował się prowadzeniem dowodów zarobkowych, zjazdów, rozliczeniem prac dołowych. Praca ta wiązała się ze zjazdami pod ziemię. Zjazdów musiało być minimum
- Otrzymywał wynagrodzenie miesięczne. Premia uzależniona była od wydobycia. W spornym okresie zatrudnienia wraz z ubezpieczonym pracowali świadkowie O. M., D. M., G. G., H. N.. W toku postępowania, Sąd zwrócił się do biegłego z zakresu wyliczenia rent i emerytur, celem ustalenia wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego P. C. z lat 1964-1977 uzyskanych w KWK (...) i KWK (...) oraz celem obliczenia wysokości emerytury w najkorzystniejszym wariancie z uwzględnieniem rzeczywistych zarobków z lat 1964-
- Na podstawie opinii biegłej sądowej z zakresu emerytur i rent H. P. z dnia 25 kwietnia 2016r. (k.110-124) oraz opinii uzupełniającej z dnia 7 września 2016r. (k.145-147) Sąd ustalił, iż dla obliczenia emerytury ubezpieczonego korzystniejsze jest przyjęcie wynagrodzenia z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu zatrudnienia tj. lat 1965, 1969 – 1988, 1993 – 1998 i 2000-2001, gdzie wskaźnik podstawy wymiaru świadczenia wynosi 104,62%. Ustalona w oparciu o ten wskaźnik podstawa wymiaru emerytury wynosi 2.380,49 zł, zaś emerytura wynosi 1.819,42 zł. Po dokonaniu kolejnych waloryzacji, od dnia 1 marca 2015r. 2.311,15 zł i jest wyższa od ustalonej przez ZUS. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o akta organu rentowego, akta osobowe ubezpieczonego z KWK (...) w B., zeznania świadków: O. M. (zapis rozprawy z dnia 1 marca 2016r. min. 6.58 i n. k.103), D. M. (zapis rozprawy z dnia 1 marca 2016r. min. 16.43 i n. k.103), G. G. (zapis rozprawy z dnia 1 marca 2016r. min. 23.41 i n. k.103), H. N. (zapis rozprawy z dnia 1 marca 2016r. min. 32.51 i n. k.103), przesłuchania ubezpieczonego (zapis rozprawy z dnia 1 marca 2016r. min. 41.51 i n. k.103) oraz opinię biegłej ds. emerytur i rent H. P. z dnia 25 kwietnia 2016r. (k.110-124) wraz z opinią uzupełniającą z dnia 7 września 2016r. (k.145-147). Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych. W zakresie dokonanych obliczeń Sąd dał wiarę opinii biegłej, która w sposób czytelny i precyzyjny dokonała obliczeń, wskazując przy tym dokładnie na jakiej podstawie dokonała poszczególnych założeń. Biegła dokonała odtworzenia wynagrodzenia ubezpieczonego za lata 1964 – 1977 w oparciu o akta osobowe ubezpieczonego, akta organu rentowego, nadto w oparciu o postanowienia Układu Zbiorowego Pracy z dnia 15 grudnia 1957r. i postanowienia Układu Zbiorowego Pracy z dnia 1 stycznia 1975r. wraz z protokołami dodatkowymi oraz z uwzględnieniem zasad wynagradzania pracowników sekcji płac kopalń węgla kamiennego. Biegła wzięła pod uwagę stanowisko zajmowane przez ubezpieczonego, przysługującą ubezpieczonemu stawkę wynagrodzenia zasadniczego wynikającą z angaży, uwzględniając jednocześnie fakt pracy w akordzie do połowy miesiąca (za okres pracy w akordzie) oraz zasady obliczania wynagrodzenia akordowego. Biegła uwzględniła wartość deputatu węglowego przysługującego na podstawie Karty Górnika w poszczególnych latach uwzględniając fakt zwiększenia deputatu w 1968r. z uwagi na zawarcie małżeństwa w październiku 1968r. Biegła wzięła pod uwagę fakt przeszeregowania od 1 maja 1970r. na stanowisko referenta technicznego dołowego, związanego z obowiązkiem posiadania co najmniej 8 zjazdów kontrolnych w ciągu miesiąca. Od 1 maja 1971r. tj. po roku pracy na stanowisku referenta technicznego dołowego uwzględniła wysokość miesięcznego wynagrodzenia specjalnego z Karty Górnika. Biegła przyjęła, że odwołujący wykonywał minimalną ilość zjazdów w ciągu miesiąca, wskazując że z akt osobowych wynika iż był pracownikiem zdyscyplinowanym i sumiennym zaś w legitymacji ubezpieczeniowej brak wpisów o okresach niezdolności do pracy z powodu choroby. W opinii uzupełniającej biegła odniosła się do poszczególnych zarzutów stron. W szczególności wyjaśniła, że ubezpieczonemu w 1964r. przysługiwało wynagrodzenie ryczałtowe a nie ryczałt do wynagrodzenia, oraz że z akt osobowych wynika, że odwołującemu nie przysługiwał dodatek funkcyjny. Nadto wskazała, że w dokumentacji osobowej ani płacowej za sporny okres nie została udokumentowała wysokość otrzymywanej premii, przez co nie ma możliwości jej uwzględnienia. Wyjaśniła również za jakie miesiące przyjęła podwyższone wynagrodzenie z Karty Górnika, wskazując dlaczego brak podstaw do uznania, że ubezpieczony nie realizował obowiązku posiadania 8 zjazdów pod ziemię. Biegła podtrzymała wnioski z opinii podstawowej. Ostatecznie też ubezpieczony nie kwestionował opinii uzupełniającej biegłej. Strony nie składały dalszych wniosków dowodowych. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie, prawo do emerytury ubezpieczonego jest bezsporne. Ubezpieczony jest uprawniony do emerytury obliczonej w oparciu o art. 53 ustawy emerytalno-rentowej. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wysokość emerytury. Ubezpieczony domaga się bowiem przeliczenia świadczenia z uwzględnieniem najkorzystniejszych zarobków z lat 1964 – 1977, nie kwestionując przy tym zarobków przyjętych przez ZUS za pozostałe lata. Odwołujący domagał się ustalenia zarobków za lata 1964-1977 z uwzględnieniem faktycznie osiąganych dochodów tj. nie tylko wynagrodzenia zasadniczego ale także dodatków z karty górnika i premii. Zgodnie z art. 15 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 887) podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art.
- W myśl ust. 6 na wniosek ubezpieczonego, podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Z kolei zgodnie z ust. 2a jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Natomiast zgodnie z art. 111 ust. 1 ustawy wysokość emerytury lub renty oblicza się ponownie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, od podstawy wymiaru ustalonej w myśl art. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa polskiego: 1)z liczby kolejnych lat kalendarzowych i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia, 2) z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o przyznanie emerytury lub renty albo o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniem art. 176, 3) z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty, - a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że – wbrew wyliczeniom organu rentowego – wariantem dla ubezpieczonego korzystniejszym jest obliczenie świadczenia w oparciu o zarobki z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu zatrudnienia tj. lat 1965, 1969 – 1988, 1993 – 1998 i 2000-2001, gdzie wskaźnik podstawy wymiaru świadczenia wynosi 104,62% i jest wyższy od przyjętego przez ZUS. Ustalona w oparciu o ten wskaźnik wysokość emerytury wyniosła 1.819,42 zł, zaś po dokonaniu kolejnych waloryzacji, od dnia 1 marca 2015r. wynosi 2.311,15 zł i jest wyższa od ustalonej przez ZUS. Wprawdzie ubezpieczony nie przedłożył w organie rentowym zarobków za lata 1964 – 1977, z powodu braku dokumentów płacowych, jednak w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie wysokość zarobków ubezpieczonego za ten okres mogła zostać ustalona na podstawie opinii biegłej ds. rent i emerytur. Sąd uznał bowiem, że zachowana dokumentacja z akt osobowych ubezpieczonego, jak też przepisy układów zbiorowych pracy dają możliwość ich odtworzenia za okres sporny. Sąd zwraca uwagę, iż w postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym. Postępowanie sądowe oparte jest o zasadę swobodnej oceny dowodów. Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia czy wysokość osiąganych dochodów, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2006r., I UK 115/06, OSNP 2007/17-18/257, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997r., II UKN 186/97, OSNP 1998/11/34, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239). W wyroku z dnia 14 czerwca 2006r. (I UK 115/06, OSNP 2007/17-18/257), Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że „wysokość zarobków, której pochodną jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, jest faktem mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), który w postępowaniu przed sądem może być udowadniany wszelkimi środkami dowodowymi. Nie obowiązuje wówczas ograniczenie wynikające z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.)”. Nadto trzeba zauważyć, że pracownik nie może ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z faktu, że jego dokumenty płacowe za określony okres zaginęły, bądź zostały zniszczone. Ma on prawo dowodzić wysokości osiąganego wynagrodzenia wszelkimi środkami dowodowymi. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, oparł orzeczenie na rzetelnych i wiarygodnych ustaleniach biegłej, która odtworzyła wynagrodzenie odwołującego za lata 1964 – 1977, przyjmując za podstawę obliczeń informacje wynikające z dokumentów zawartych w aktach osobowych odwołującego oraz w treści obowiązujących u pracodawcy układów zbiorowych pracy. W oparciu o poczynione założenia ustalono najkorzystniejszy wariant obliczenia emerytury odwołującego tj. z 20 lat w oparciu o wynagrodzenie za lata 1965, 1969 – 1988, 1993 – 1998 i 2000-2001, przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru w wysokości 104,62 %. Zasady dokonywania obliczeń przedstawione w treści opinii biegłej zostały omówione w sposób szczegółowy, czytelny i nie budzący wątpliwości Sądu, co czyni w pełni wiarygodnymi przedstawione wnioski. Biegła w sposób szczegółowy wyjaśniła na jakich założeniach oparła poszczególne wyliczenia i dlaczego takie założenia przyjęła. Nadto biegła szczegółowo ustosunkowała się do zarzutów obu stron. Mając powyższe względy na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku i na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do przeliczenia wysokości emerytury z zastosowaniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru w wysokości 104,62 % od 1 sierpnia 2015r. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w punkcie drugim orzeczenia, po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 11 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490). (-) SSO Patrycja Bogacińska – Piątek