Pozwany (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. zarzucał natomiast, że powód nie wskazał, które konkretnie postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia miałyby zostać uznane za niewiążące w stosunku do powoda oraz nie wykazał abuzywności tych postanowień. Wobec powyższych stanowisk stron, rzeczą Sądu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy sporne postanowienia umowy łączącej strony dotyczące wysokości i sposobu ustalania kwoty stanowiącej wartość wykupu, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w art.
k.c., a zatem, czy postanowienia te nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodem, czy kształtują one prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz czy postanowienia te nie odnoszą się do określonych jednoznacznie głównych świadczeń stron. Wskazać w tym miejscu należy, że mimo niewskazania przez powoda P. G. konkretnych postanowień umowy, które miałyby zostać poddane ocenie Sądu, oczywistym jest, że kwestionowane przez powoda zapisy dotyczące sposobu ustalania wartości wykupu i wysokości opłat za wykup polisy zawarte są w § 25 oraz w ust. 10 załącznika numer 1 do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (M. Spektrum/M. M.) o indeksie (...) - (...). Niewskazanie przez powoda konkretnych postanowień umowy, które uważa za abuzywne, przy jednoczesnym wyraźnym ich oznaczeniu jako postanowienia dotyczące wysokości i sposobu ustalania kwoty stanowiącej opłatę za wykup polisy, nie stanowi w ocenie Sądu naruszenia przez powoda jakichkolwiek przepisów skutkujących oddaleniem powództwa. Zgodnie z treścią w art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Do uznania badanego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowania go z praktyki stosowania konieczne jest łączne stwierdzenie występowania czterech przesłanek. Umowa musi zostać zawarta z konsumentami (co w niniejszej sprawie pozostawało bezsporne), a nadto kwestionowane postanowienie nie mogło zostać uzgodnione indywidualnie, postanowienie to musiało kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz nie dotyczyć sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron. Zgodnie z treścią z § 1 punkt 30 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (M. Spektrum/M. M.) o indeksie (...) - (...) wartość wykupu to wartość polisy pomniejszona o opłatę likwidacyjną zgodnie z § 25. Ubezpieczający od drugiej rocznicy polisy, ma prawo wystąpić o wypłatę wartości wykupu, pod warunkiem, że opłacił wszystkie składki regularne w należnej wysokości, wymagane do dnia złożenia wniosku o wypłatę wartości wykupu. Wysokość kwoty do wypłaty, powstałej w wyniku naliczenia wartości wykupu, jest równa wartości polisy obliczonej według cen jednostek funduszy z najbliższego dnia wyceny danego ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego, następującego najpóźniej po drugim dniu roboczym od dnia rozwiązania umowy, pomniejszonej o opłatę likwidacyjną, pobraną od wartości tej części środków wypłaconych z rachunku jednostek funduszy, która stanowi wartość jednostek funduszy zakupionych z opłaconej składki regularnej, należnej w okresie pierwszych pięciu lat polisy, po uwzględnieniu umorzeń jednostek funduszy (ust. 3 § 25). Stawka opłaty likwidacyjnej wskazana jest w załączniku numer 1 do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (M. Spektrum/M. M.) o indeksie (...) - (...). Stosownie do treści ust. 10 powyższego załącznika, stawka opłaty likwidacyjnej w pierwszych dwóch latach polisy wynosi 100%, od trzeciego roku polisy jest zaś ustalana według wzoru 100% - (96,7%) (K-T), gdzie: K – okres ubezpieczenia, T – mniejsza z dwóch wielkości: a) liczba pełnych lat polisy, za które została zapłacona składka regularna, b) liczba pełnych lat polisy licząc od dnia zawarcia umowy do dnia wystąpienia o wypłatę wartości wykupu. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek wskazanych w treści art.
kwestii indywidualnego uzgodnienia z powodem jako konsumentem treści spornych postanowień umownych, wskazać należy jednocześnie na treść § 3 powyższego przepisu, zgodnie z którym nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu i w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W ocenie Sądu nie ulega żadnej wątpliwości, iż sporne postanowienia dotyczące wysokości i sposobu ustalania kwoty stanowiącej wartość wykupu nie podlegały indywidualnym uzgodnieniom z powodem P. G. i powód nie miał żadnego wpływu na ich treść, zostały one bowiem powodowi narzucone w ramach stosowanego przez pozwanego wzorca umowy – jak wskazywał powód P. G. w swoich zeznaniach „ moja rola skończyła się na tym, że miałem zaakceptować umowę” (protokół rozprawy z dnia 28 czerwca 2016 roku” – zapis cyfrowy 00:11:25, k. 102 akt). Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umowy nie może w żadnym wypadku świadczyć to, że na kwestionowane postanowienia dotyczące wysokości i sposobu ustalania kwoty wartości wykupu, powód wyraził zgodę składając stosowne oświadczenie, tj. podpisując umowę ubezpieczenia, jak również podpisując oświadczenie o otrzymaniu i zapoznaniu się z dokumentami zawierającymi te postanowienia. Również możliwość zapoznania się przez powoda z treścią tych dokumentów przed ich podpisaniem oraz idąca za tym możliwość rozważenia przez powoda wszystkich konsekwencji wynikających z zawarcia umowy, w tym skutków związanych z rozwiązaniem umowy przed końcem okresu jej obowiązywania, także nie świadczy jeszcze o tym, że postanowienia uprawniające pozwanego do zatrzymania części środków zgromadzonych przez powoda zostały uzgodnione z powodem indywidualnie. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika więc, aby powód P. G. zawierając z pozwanym umowę w oparciu o przedmiotowy wzorzec umowy miał rzeczywisty wpływ na kształtowanie treści tej umowy i aby treść ta w zakresie wysokości i sposobu ustalania kwoty stanowiącej wartość wykupu podlegała indywidualnym negocjacjom między stronami. Wskazać przy tym należy, iż ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
k.c.), a zatem w niniejszej sprawie ciężar ten spoczywał na pozwanym, który jednakże, w ocenie Sądu, obowiązkowi temu nie sprostał. Zważyć również należy, że sporne postanowienia umowne dotyczące wysokości i sposobu ustalania kwoty świadczenia podlegającego wypłacie na rzecz ubezpieczonego w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie dotyczą, wbrew twierdzeniom strony pozwanej, głównych świadczeń stron umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Za postanowienia określające główne świadczenia stron jakiejkolwiek umowy uznać należy, zdaniem Sądu, takie jej elementy konstrukcyjne, bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy, a więc tzw. essentialia negotii. W przypadku przedmiotowej umowy ubezpieczenia są to: udzielenie ochrony ubezpieczeniowej i spełnienie świadczenia ubezpieczeniowego przez pozwanego w przypadku zajścia wypadku ubezpieczeniowego (zgonu ubezpieczonego lub dożycia) oraz ciążąca na powodzie zapłata składki ubezpieczeniowej. Natomiast postanowienia określające wysokość świadczeń wypłacanych przez pozwanego w sytuacji wcześniejszego rozwiązania umowy nie mogą zostać uznane za postanowienia określające główne świadczenia stron, gdyż nie warunkują one bytu umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, jako że nie mają związku z zajściem któregokolwiek z wypadków ubezpieczeniowych objętych zakresem tej umowy. Z treści łączącej strony umowy wynika, że przedmiotem ubezpieczenia jest życie ubezpieczonego, a zakres ubezpieczenia obejmuje dwa zdarzenia ubezpieczeniowe: dożycie ubezpieczonego do określonej daty, ewentualnie – śmierć ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia. Na podstawie tej umowy powód był zatem zobowiązany przez cały okres trwania umowy do uiszczania składki regularnej, a strona pozwana – do wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego wynikającego z umowy w przypadku śmierci ubezpieczonego lub dożycia przez niego określonego wieku. I tylko te powyższe obowiązki, mając również na względzie treść art. 805 k.c., stanowią zatem główne świadczenia stron. Nie ma zaś takiego charakteru świadczenie w postaci opłaty likwidacyjnej, czy nawet ściśle z nią powiązany wykup polisy, jako, że nie jest on zwykłym sposobem zakończenia umowy, strony przy zawieraniu umowy nie planowały takiego zakończenia, miało ono charakter wyjątkowy (tak Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z dnia 18 września 2015 roku, sygn. akt II Ca 1137/15). Jednocześnie mieć należy na uwadze, że umowa – oprócz opłaty likwidacyjnej – przewidywała także opłatę wstępną, opłatę za udzielenie tymczasowej ochrony ubezpieczeniowej, opłatę za ryzyko, opłatę administracyjną, opłatę za zarządzanie aktywami Rachunku Jednostek Funduszy i opłatę za konwersję, a zatem opłaty, którym nie sposób przecież nadać waloru świadczenia głównego, stąd też i brak podstaw do przypisania takiego charakteru opłacie likwidacyjnej, a zatem postanowienia umowy jej dotyczące mogą zostać uznane za klauzule abuzywne w oparciu o art.
Odnosząc się do kwestii kształtowania przez sporne postanowienia umowne praw i obowiązków powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, zgodzić należy się z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, zwłaszcza Sądu Najwyższego, iż rażące naruszenie interesów konsumentów polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na ich niekorzyść, zaś ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w zakresie treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu klauzul godzących w równowagę kontraktową stron (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lipca 2005 roku w sprawie o sygn. akt I CK 832/04, Lex nr 159111). Określona w badanych postanowieniach umownych wysokość opłaty likwidacyjnej została wskazana procentowo jedynie w przypadku rezygnacji z umowy w ciągu pierwszych dwóch lat i ustalona na poziomie 100%, od trzeciego roku polisy jest zaś ustalana według wzoru 100% - (96,7%) (K-T), gdzie: K – okres ubezpieczenia, T – mniejsza z dwóch wielkości:
Powód jest więc uprawniony do żądania od pozwanego zwrotu zatrzymanej części zgromadzonych przez niego środków, gdyż wysokość wypłaconego powodowi świadczenia została ustalona według zasad nieskutecznych w stosunku do powoda. Roszczenie powoda dochodzone w niniejszej sprawie zasługiwało więc na uwzględnienie. Odnośnie roszczenia o odsetki, to wskazać należy, iż § 25 ust. 7 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (M. Spektrum/M. M.) o indeksie (...) - (...) przewidywał czternastodniowy termin do wypłaty wartości wykupu. Skoro zaś umowa została rozwiązana z dniem 01 sierpnia 2014 roku, pozwany popadł w opóźnienie w spełnieniu świadczenia dopiero z dniem 17 sierpnia 2014 roku, stąd też na podstawie art. 481 k.c. powodowi należały się odsetki ustawowe (za opóźnienie) liczone od kwoty 7 082,68 złotych za okres od dnia 17 sierpnia 2014 roku do dnia 03 maja 2016 roku, co stanowi kwotę 1 071,91 złotych. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie § 25 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (M. Spektrum/M. M.) o indeksie (...) - (...) oraz ust. 10 załącznika numer 1 do powyższych ogólnych warunków ubezpieczenia w zw. z art.
w zw. z art. 481 k.c. w zw. z art. 482 k.c. uwzględnił powództwo w przeważającej części, wobec czego w punkcie I wyroku zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda P. G. kwotę 8 154,59 złotych tytułem zwrotu części zgromadzonych przez powoda środków zatrzymanych przez pozwanego w związku z rozwiązaniem umowy przed końcem okresu jej obowiązywania w formie tzw. opłaty likwidacyjnej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za okres od dnia 04 maja 2016 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił (odnośnie żądania odsetek za opóźnienie za okres od dnia 01 sierpnia 2014 roku do dnia 16 sierpnia 2014 roku, punkt II wyroku). O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804) zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2 717 złotych, tj. obciążając nimi pozwanego w całości z uwagi na fakt, iż powód uległ swojemu żądaniu jedynie w nieznacznej części. Zarządzenie do uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt I 1 C 618/16 1. odnotować w kontrolce uzasadnień, 2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda, 3. akta przedłożyć z wpływem lub za 30 dni. SSR Justyna Supińska G., dnia 05 września 2016 roku
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.