III AUa 67/13

Sygn. akt III AUa 67/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Zofia Rybicka - Szkibiel Sędziowie: SSA Urszula Iwanowska SSO del. Beata Górska (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. w Szczecinie sprawy R. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W.. o przyznanie emerytury na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt VI U 789/12

1. zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,
2. zasądza od R. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. W.. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSO del. Beata Górska SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSA Urszula Iwanowska Sygn. akt III A Ua 67/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13 czerwca 2012 roku organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonemu – R. B. prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy powołując się na ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. Ust. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późniejszymi zmianami), zwaną dalej ustawą emerytalną, stwierdził, że ubezpieczony nie spełnia wymienionych w niej przesłanek do nabycia prawa do emerytury, bowiem nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W odwołaniu od decyzji, ubezpieczony, domagał się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury. Podnosił, iż organ rentowy przy ustalaniu prawa do emerytury pominął okres pracy w warunkach szczególnych na stanowisku kierownika laboratorium w Zakładach (...) od dnia 01.09.1977 roku do dnia 31.12.1998 roku tj. okres ponad 20 lat. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko. Powołując się na przepisy ustawy emerytalnej wskazał, iż ubezpieczony nie udokumentował niezbędnego dla nabycia uprawnień emerytalnych okresu pracy w szczególnych warunkach. W ocenie pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczony przedłożył dokumenty wskazujące na jego prace na różnych stanowiskach i nie wszystkie one były stanowiskami na których praca jest wykonywana w szczególnych warunkach. Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 12 czerwca 2012 roku w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu R. B. prawo do emerytury od dnia 01 czerwca 2012 roku. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił i zważył, co następuje: Ubezpieczony R. B. (ur. (...)) legitymuje się okresem ubezpieczenia w wysokości 27 lat i 1 m-ca i 1 dnia. Ubezpieczony pracował jako osoba dozorująca pracowników laboratorium badań materiałowych wykonujących prace związane z kontrola jakości technicznej produktów metalowych. W laboratorium obsługiwano piec silitowy w którym dokonywano obróbki cieplnej sprawdzanych detali, trawiono detale na zimno i gorąco, przecinano metalowe detale tarczą ścierną, do badań wykorzystywano mikroskopy metalograficzne i stereoskopowe, wykorzystywano aparaturę rentgenowską. Dozór inżynieryjno - techniczny nad pracownikami ubezpieczony sprawował w Zakładach (...) w G. od dnia 01.09.1980 roku do dnia 31.12.1998 roku . Wniosek o emeryturę złożył w dniu 05 czerwca 2012 roku nie pozostając w zatrudnieniu i nie będąc członkiem OFE. Sąd Okręgowy wskazał, że wymogi, których spełnienie warunkuje przyznanie prawa do emerytury osobie urodzonej po 31 grudnia 1948 roku określa art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. Ust. z 1998 r. nr 162 poz. 1118 z późn. zmianami). W świetle tego przepisu : Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
4. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. W myśl art. 32 cytowanej ustawy :
5. Ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt
6. 1a. Przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się: 1) okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
7. Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Sąd pierwszej instancji podał, że za prace w szczególnych warunkach uznaje się prace wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze ( DzU nr 8 poz 43 ze zmianami ). W jego § 4 – 8a oraz w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia znajduje się zamknięty katalog prac należących do kategorii szczególnych. W myśl § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W § 4 rozporządzenia wskazano, że: pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zdaniem Sądu Okręgowego istota sporu sprowadzała się do oceny, czy ubezpieczony spełniał wskazane wyżej przesłanki do uzyskania świadczenia emerytalnego, w szczególności czy w powołanym przez ubezpieczonego okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów. W dalszej części swych rozważań podkreślił, iż art. 32 ( a tym bardziej art. 184 ) ustawy emerytalnej jest przepisem szczególnym, który przyznając określonej grupie adresatów zawartej w nim normy prawnej korzystniejsze przywileje emerytalne poprzez obniżenie wieku emerytalnego, nie powinien być poddawany wykładni rozszerzającej. Podobne stanowisko w odniesieniu do analogicznego art. 29 cytowanej ustawy zajął Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 18.11.2004 r. III AUa 1595/03 (LEX nr 151760), który wskazywał na konieczność jego ścisłej, a nie rozszerzającej interpretacji, podnosząc iż ustawa nie stwarza po temu podstaw. Z zebranego materiału dowodowego w ocenie Sądu Okręgowego, wynika jednoznacznie, że ubezpieczony w okresie od dnia 01.09.1980 roku do 31.12.1998 roku czyli przez ponad 18 lat był zatrudniony na stanowisku związanym z dozorem inżynieryjno- technicznym przy wykonywaniu prac w szczególnych warunkach. Wynika to z dokumentów w postaci świadectwa pracy w szczególnych warunkach i dokumentów z akt osobowych wnioskodawcy. W świadectwie pracy w szczególnych warunkach z dnia 30.06.2000 roku wykazano, że ubezpieczony pracował w Zakładach (...) w G. od dnia 06.09.1976 do dnia 31.12.1998 roku jako referent do spraw technicznych, od dnia 01.09.1980 roku jako Kierownik sekcji i Kierownik laboratorium badań materiałowych. Organ rentowy zarzucił, że takie zapisy w świadectwach pracy nie wyjaśniają w jakich okresach pracował w szczególnych warunkach oraz wskazał na nieadekwatność nazw stanowisk, z przepisami rozporządzenia i zarządzeń resortowych. Zastrzeżenia te Sąd meriti uznał za uzasadnione odnośnie stanowiska referenta do spraw technicznych. Wskazane w związku z tą pracą pozycja 4 działu XIV wykazu A rozporządzenia, jak również zarządzenia resortowego: prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia, nie były adekwatne do czynności które wykonywał ubezpieczony będąc referentem. R. B. zeznał bowiem, że jako referent pracował na stacji badań jakości detali produkowanych w firmie, wykonując różne prace z których nie wszystkie takie badania były wykonywane w szczególnych warunkach. Stanowisko organu rentowego odnośnie pracy ubezpieczonego jako kierownika sekcji i kierownika laboratorium według Sądu Okręgowego nie było uzasadnione w świetle innych dowodów w postaci angaży z akt osobowych wnioskodawcy, zeznań świadków i wyjaśnień ubezpieczonego . Wynikało z nich, że skarżący pracował jako kierownik laboratorium sekcji badań materiałowych czyli komórki organizacyjnej, w której jako podstawowe były wykonywane prace w szczególnych warunkach. Badania materiałowe dzieliły się na niszczące i nieniszczące. Niszczącymi były badania mechaniczne wytrzymałość na rozciąganie, próby zginania, metalograficzne, analiza chemiczna spektrofotometrem, trawienie materiałów w obróbce cieplnej, wyprażanie w piecu. Nieniszczące to badania mikroskopowe i z użyciem aparatury rentgenowskiej. Z zeznań świadków T. W., R. K., S. K. oraz wyjaśnień ubezpieczonego w ocenie Sądu pierwszej instancji, wynikało w sposób jednoznaczny, że praca kierownika sekcji i laboratorium polegały na nadzorze inżynieryjnym nad wykonywaniem różnych prac uznawanych za prace w warunkach szczególnych. Były to prace w warunkach promieniowania ultrafioletowego, w kontakcie z odczynnikami chemicznymi ( kwasy nieorganiczne i organiczne, rozpuszczalniki, sole metali ), w warunkach wibracji ogólnej, w warunkach narażenia na hałas, w niskich temperaturach ( - 40 stopni ) oraz z zastosowaniem żywic epoksydowych i manometrów metakrylenu metylu. Do badań materiałowych wykorzystywano: maszynę wytrzymałościową, spektrofotometr absorpcji atomowej, przecinarki, polerki, szlifierki, obrabiarki, piec silitowy, mikroskopy, aparaturę rentgenowską, lampy ksenonowe. Świadek K. który przez cały okres pracował z ubezpieczonym zeznał, że w laboratorium pracowały cztery osoby o statusie specjalistów które wykonywały badania detali. Była wykonywana analiza chemiczna detali spektrofotometrem i analizatorem zawartości siarki. Spektrofotometr posiadał palnik wolframowy rozpuszczający detale do roztworów w kwasach azotowym i solnym. Analizator rozpuszczał elementy metalowe w kwasach w temperaturze powyżej 1480 stopni C. Sprawdzano materiały wytrzymałościowo na zrywarce, co odbywało się w dużym hałasie. Sprawdzano powłoki ochronne detali niklem i fosforem w komorze hermetycznej. Badano gumy w ten sposób, że zanurzano je w olejach i sprawdzano ich odporność. Ubezpieczony wykonywał takie same prace jak inni specjaliści. Czynności biurowe zajmowały ubezpieczonemu ok. 30 minut dziennie. Wnioskodawca wykonywał je w swoim biurze. Świadek K. pracował od 1984 roku do 1998 roku jako technolog jakości. Zeznał, że laboratorium badało jakość materiałów kierowanych do produkcji w Zakładach (...). Wnioskodawca wykonywał taką sama pracę jak specjaliści, a nadto prowadził dokumentacje laboratorium. Sporadycznie udawał się na inne wydziały Zakładów w celu pobrania próbek do badań. Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom w/w świadków oraz ubezpieczonego, albowiem potwierdzały je dokumenty w aktach osobowych skarżącego. Wynikało z nich, że praca kierownika sekcji i laboratorium polegała na bezpośrednim nadzorze pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych, a sprawy biurowe były sporadyczne i nie wpływały na zakres obowiązków wnioskodawcy. Jeśli chodzi o świadectwa pracy oraz dokumenty z akt osobowych i akt sprawy, to Sąd w całości dał im wiarę jako dowodowi z dokumentów, których autentyczności strony nie kwestionowały. Następnie Sąd meriti podał, że w wykazie A dziale XIV pkt. 24 wskazano na kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Prace te należało zakwalifikować do działu III poz. 44 obsługa pieców do podgrzewania i obróbki cieplnej; poz. 46 obsługa urządzeń do trawienia; poz. 78 szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne. W dziale IV wykazu A znalazły się produkcja i przetwórstwo żywic i tworzyw sztucznych oraz produkcja surowców, półproduktów i środków pomocniczych stosowanych do ich produkcji i przetwórstwa, produkcja wosków i woskoli( poz. 17 ), a w dziale XIV prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia ( poz. 4 ) oraz prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych ( poz. 5 ). W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro ubezpieczony taką pracę wykonywał od dnia 01.09.1980 roku do dnia 31.12.1998 roku, a pozwany nie wykazał okoliczności przeciwnej, to nie ulegało wątpliwości, iż przesłanka pracy w szczególnych warunkach w wymiarze przekraczającym 15 lat została przez wnioskodawcę wykazana. Zdaniem Sądu Okręgowego ubezpieczony wykazał swoje uprawnienia do emerytury poprzez świadectwo pracy w szczególnych warunkach. Tymczasem pozwany nie zaoferował dowodów które podważałyby zapisy w nim zawarte ( z wyjątkiem okresu od września 1977 do sierpnia 1980 roku, co nie miało wpływu na uznanie co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w całości nie zgodził się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu:
8. naruszenie art. 32 ust. 1,2 i 184 ust.1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U z 2009 nr 153 poz.1227 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. zastosowanie w nniejszej sprawie w wyniku przyjęcia, że ubezpieczony spełnił warunki do nabycia prawa do emerytury, w tym warunek, dotyczący osiągnięcia przez ubezpieczonego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat podczas gdy ubezpieczony na dzień wydania spornej decyzji i zaskarżonego wyroku takiego warunku nie spełniał;
9. naruszenie przepisów postępowania – art. 227 kpc, polegające na pominięciu przez Sąd Okręgowy wyjaśnienia i ustalenia okoliczności, polegającej na pozostawaniu przez ubezpieczonego spornym okresie, tj. od dnia 8 listopada 1982r. do 30 czerwca 1987r. w stosunku pracy i zatrudnieniu w Wojewódzkiej (...), potwierdzającego zatrudnienie ubezpieczonego w w/w spornym okresie, ponadto nie podanie przyczyn dla których Sąd odmówił w/w środkom dowodowym wiarygodności i mocy dowodowej, a więc nie rozpoznanie istoty sporu i pominięcie przez Sąd Okręgowy istotnej dla sprawy okoliczności, czyli nie przeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego i nierozważenie w sposób bezstronny i wszechstronny, a zupełnie dowolny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co stanowi ponadto naruszenie przez ten Sąd przepisów postępowania , tj. art. 233§1 kpc i 328§2 kpc, które to wyżej wymienione uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty apelujący wniósł o: - zamianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie od ubezpieczonego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący między innymi podniósł, że sąd pierwszej instancji pominął okoliczność, że ubezpieczony świadczył prace w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej w G. w wymiarze ½ etatu, co jego zdaniem świadczy, że nie mógł świadczyć pracy w pełnym wymiarze w Zakładach (...) w G.. W ocenie apelującego uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i powinno skutkować zmianą wyroku bowiem ubezpieczony nie wykazał, że świadczył prace w warunkach szczególnych przez okres 15 lat. W odpowiedzi na apelację R. B. wniósł o jej oddalenie w całości. Ubezpieczony podniósł, że zgodnie ze świadectwem pracy wystawionym przez Zakłady (...) był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach tam wymienionych w okresie od 1 września 1977r. do 30 czerwca 2000r. Odnośnie zaś pracy w Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w G. podał, że wykonywał tam pracę poza podstawowym wymiarem czasu pracy w zakładzie macierzystym. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny uzupełnił materiał dowodowy poprzez dopuszczenie dowodu z akt osobowych E. K.