Sygn. akt V Ca 764/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Magdalena Majewska Sędzio
§ 2k.c.
- poprzez stwierdzenie, że dla przyjęcia odpowiedzialności inwestora konieczne jest wyrażenie zgody na wykonywanie prac przez podwykonawcę w sposób sformalizowany, zaś niewystarczająca jest wiedza o wykonywanych pracach podwykonawcy, a tym samym wyrażenie zgody w sposób dorozumiany; - art.
§ 2
k.c- przez uznanie, że dla przyjęcia odpowiedzialności inwestora nie są wystarczające (jak w przedmiotowej sprawie) udział przedstawiciela podwykonawcy w naradach, sprawowanie przez inwestora kontroli stanu płatności generalnego wykonawcy wobec podwykonawców i sukcesywne żądanie przez inwestora oświadczeń podwykonawców o braku zaległych płatności generalnego wykonawcy;
- naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie: - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegające na dokonaniu oceny dowodów w sposób dowolny i uchybiający zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, skutkującego przyjęciem, iż pozwany nie wyraził w sposób konkludentny zgody na umowę powoda jako podwykonawcy z generalnym wykonawcą - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 k.p.c. - przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego sprawy i wadliwe przyjęcie, że sprawowanie przez inwestora kontroli stanu płatności generalnego wykonawcy wobec podwykonawców i sukcesywne żądanie przez inwestora oświadczeń podwykonawców o braku zaległych płatności generalnego wykonawcy nie świadczą o znajomości istotnych postanowień umowy łączącej generalnego wykonawcę z podwykonawcą, - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 k.p.c. - poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku i niewyjaśnienia w nim w sposób jasny i logiczny motywów przyjętego rozstrzygnięcia, co w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy rozstrzygnięcia i jego podważenia w ramach dwuinstancyjnego postępowania; - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego sprawy, co doprowadziło do przyjęcia, że wiedza o osobie podwykonawcy, pracach przez niego wykonywanych oraz udział przedstawiciela podwykonawcy w naradach nie świadczą o wyrażeniu przez inwestora dorozumianej zgody na wykonywanie prac przez podwykonawcę; - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. - przez brak rozważenia przy wydawaniu zaskarżonego wyroku, iż pozwany inwestor miał wiedzę o okolicznościach pozwalających na skonkretyzowanie podwykonawcy, zakresu powierzonych mu prac oraz należnego wynagrodzenia, które to okoliczności wynikały z przedkładanych mu oświadczeń podwykonawców o braku zaległych płatności generalnego wykonawcy.
- błędy w zakresie ustaleń faktycznych mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, że: - inwestor nie wyraził w sposób dorozumiany zgody na wykonywanie prac przez podwykonawcę; - udział przedstawiciela podwykonawcy w naradach, sprawowanie przez inwestora kontroli stanu płatności generalnego wykonawcy wobec podwykonawców i sukcesywne żądanie przez inwestora oświadczeń podwykonawców o braku zaległych płatności generalnego wykonawcy nie świadczą o znajomości istotnych postanowień umowy łączącej generalnego wykonawcę z podwykonawca; - inwestor nie znał przedmiotowo i podmiotowo istotnych warunków umowy łączącej wykonawcę z powodem jako podwykonawcą a tym samym uznanie, że pozwany inwestor nie ponosi odpowiedzialności solidarnej wraz z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez powoda; - inwestor nie znał istotnych postanowień umowy łączącej podwykonawcę z wykonawcą a w szczególności tych dotyczących wynagrodzenia, pomimo ustalenia, że oświadczenia o niezaleganiu przez wykonawcę z dokonywaniem płatności na rzecz powoda stanowiły wewnętrzną procedurę ustaloną między Instytutem a (...) S.A. i były jednym z dokumentów składanych przez wykonawcę do zapłaty za fakturę przez Instytut. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od pozwanego Instytutu (...) z siedzibą w W. na rzecz powoda D. P. kwoty 29 520,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2013 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania od strony pozwanej w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I-szej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na wywiedzioną apelację powoda pozwany wniósł o jej oddalenie w całości, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Wywiedziona apelacja przez stronę powodową musiała skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia. Przede wszystkim wskazać należy, iż Sąd Okręgowy w niniejszym składzie nie podziela stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w uchwale z dnia 17 lutego 2016 roku III CZP 108/15, na które to powołuje się pozwany w odpowiedzi na wniesioną apelację powoda. Bowiem w ocenie Sądu Okręgowego takie stanowisko pozbawia możliwości dochodzenia świadczenia podmiot, który wykonał wszystkie prace wynikające z umowy zawartej pomiędzy powodem a głównym wykonawcą robót na rzecz Inwestora. Zakres tych prac nie był w niniejszej sprawie przez żadną ze stron kwestionowany. Ponadto Inwestor zgadzał się na obecność powoda jako podwykonawcę na terenie wykonywania robót budowlanych. Wskazać należy, iż materiał dowodowy dawał podstawy ażeby ustalić, iż Inwestor znał zakres prac wykonywanych przez powoda. Prowadził z nim również negocjacje. Powód uczestniczył w różnych zebraniach, spotkaniach czy też w rozmowach indywidulanych z pracownikami pozwanego- Inwestora w procesie budowalnym, w czasie których negocjowane były zarówno zakres jak i sposób wykonywania przedmiotowych prac. Jeżeli zatem inwestor wyraża zgodę na zawarcie odpowiedniej umowy o roboty budowlane pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą, podstawowe znaczenie ma wówczas indywidualizacja tej zgody w sensie podmiotowym (w odniesieniu do jej podmiotów) i przedmiotowym (w odniesieniu do jej treści). Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 roku III CSK 287/07, iż nie ma znaczenia, czy umowa bądź jej projekt z częścią dokumentacji technicznej zostały w ogóle "przedstawione" inwestorowi w sposób określony w art.
§ 2KC.
Wystarczy wiedza o ich treści wynikająca także z innych źródeł, jeżeli na taką wiedzę wskazują okoliczności trwającego przez dłuższy czas procesu inwestycyjnego, a z zachowania się inwestora w toku inwestycji wynika, że wykonywanie określonego fragmentu robót przez zindywidualizowanego podwykonawcę było przez niego bezsprzecznie akceptowane ( Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 roku III CSK 287/07). Przy tym wskazać należy, iż przy zgodzie czynnej, choć dorozumianej wystarczającym zabezpieczeniem inwestora jest jego wiedza o podmiocie i przedmiocie oraz potrzebach realizacyjnych zadania inwestycyjnego. Wiedza inwestora o zakresie rzeczowo-finansowym robót budowlanych wykonywanych przez podwykonawcę może wynikać z takich źródeł jak udział w naradach, czy udział w negocjacjach mających na celu prawidłowe rozliczenie podwykonawcy (tak też Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 23 stycznia 2013 roku, I ACa 1165/12). Jak zgodnie przyjmuje judykatura, forma pisemna pod rygorem nieważności zastrzeżona jest tylko dla umowy zawieranej przez wykonawcę z podwykonawcą, a do zgody inwestora, wykonawcy lub podwykonawcy wymaganej przez art.
§ 2i 3 KC nie stosuje się art. 63 § 2 KC i może być ona wyrażona przez każde zachowanie, które ujawnia ją, w myśl art. 60 KC, w sposób dostateczny (por. uchwałę
(7)Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 6/08, OSNC 2008, nr 11, poz. 121, nie publikowane wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r., III CSK 152/10, z dnia 24 stycznia 2014 r., V CSK 124/13, z dnia 16 kwietnia 2014 r., V CSK 296/13). Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, iż składane były, co nie było również negowane przez każdą ze stron w toku postępowania przez sądem pierwszej instancji, Inwestorowi oświadczenia przez podmioty, które zawarły umowę z generalnym wykonawcą o niezaleganiu przez Głównego wykonawcę z płatnościami za poszczególne etapy wykonywanych robót na rzecz podwykonawców, w których to oświadczeniach powód określany był jako podwykonawca. Zatem należy wskazać, iż materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie pozwala na przyjęcie, iż pozwany miał wiedzę o podmiocie i przedmiocie oraz potrzebach realizacyjnych powoda jako podwykonawcy w tym procesie inwestycyjnym. Stwierdzić należy , iż zgoda inwestora na wykonanie robót budowlanych przez wykonawcę (generalnego wykonawcę) z udziałem podwykonawcy może być wyrażona w trzech różnych formach: w pisemnej, milczącej (tzw. zgoda bierna), uregulowanej szczegółowo przepisem art. 647[1] § 2 KC i w sposób dorozumiany, przez każde zachowanie inwestora, które ujawnia ją w sposób dostateczny (tzw. zgoda czynna inwestora). Forma pisemna wyrażenia zgody inwestora, w której strony wyrażają oświadczenie woli, stanowi najbardziej przekonywujące źródło dowodowe, zarówno dla badania konsensusu stron, jak i wyrażenia zgody inwestora na wykonanie robót przez wykonawcę z udziałem podwykonawcy. Skuteczność zgody milczącej inwestora (biernej) na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą normuje przepis art. 647 [1] § 2 zdanie drugie KC. Zgoda milcząca inwestora, o której mowa w art. 647 [1] § 2 KC, jest specyficzną konstrukcją prawną, zbudowaną na potrzeby umowy o roboty budowlane i nie stosuje się do niej art. 63 KC. Przy tzw. zgodzie dorozumianej (czynnej) wystarczającym zabezpieczeniem inwestora jest jego wiedza o podmiocie i przedmiocie oraz potrzebach realizacyjnych zadania inwestycyjnego. Wiedza inwestora o zakresie rzeczowo-finansowym robót budowlanych wykonywanych przez podwykonawcę może wynikać z takich źródeł jak udział w naradach, czy udział w negocjacjach, mających na celu prawidłowe rozliczenie podwykonawcy. W przypadku udzielenia zgody czynnej w odróżnieniu od zgody milczącej - nie istnieje konieczność przedstawienia inwestorowi umowy z podwykonawcą lub jej projektu z odpowiednią dokumentacją (tak też Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 23 stycznia 2013 roku, I ACa 1165/12). Wobec powyższego Sąd Okręgowy wskazuje, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zgodą dorozumianą, gdzie wystarczającym zabezpieczeniem inwestora jest jego wiedza o podmiocie i przedmiocie oraz potrzebach realizacyjnych zadania inwestycyjnego. Zatem brak jest wymogu, ażeby tę zgodę dorozumianą musiała poprzedzać wcześniejsza możliwość zapoznania się przez inwestora z samą treścią umowy. Wobec skutecznie podniesionych zarzutów przez stronę powodową Sąd odwoławczy zmienił na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok w ten sposób, iż zasądził na rzecz powoda żądaną kwotę określoną w pozwie oraz nakazał pobrać od Instytutu (...) z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie kwotę 1.107 złotych tytułem brakującej opłaty od pozwu. W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy o kosztach procesu orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zgodnie z art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z §2 pkt.5 w zw. z § 10 ust.1. pkt.1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz zasądził na rzecz powoda kwotę 1476 złotych tytułem pobranej opłaty od wywiedzionej apelacji.