kc w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny). Zapis windykacyjny został skonstruowany jako instytucja alternatywna w stosunku do dziedziczenia. Ustanowienie w testamencie spadkobierców nie pozwala spadkodawcy na przesądzenie o tym, jakie konkretnie przedmioty przypadną poszczególnym spadkobiercom, może on jedynie określić wielkość korzyści przypadających spadkobiercom ze spadku (wielkość udziału w całym spadku). Zapis windykacyjny natomiast pozwala testatorowi na uczynienie ściśle określonych przysporzeń na rzecz wskazanych osób, a więc następstwo prawne po osobie zmarłej zostaje ukształtowane zgodnie z wolą testatora. Zapisobierca windykacyjny otrzyma zawsze i wyłącznie przedmiot wskazany w testamencie. Tym samym instytucja zapisu windykacyjnego daje osobie fizycznej możliwość decydowania, po jej śmierci, o losach poszczególnych przedmiotów spadkowych (M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1153). Należy również zaznaczyć, że wymogi ważnego ustanowienia zapisu windykacyjnego są dwojakie. Pierwszym z nich jest umieszczenie go w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, drugim – uczynienie przedmiotem zapisu windykacyjnego przedmiotu wskazanego w art.
W tym miejscu należy wskazać uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 46/12, OSNC 2013/3/29, Biul. SN 2012/7/9, LEX 1211870, w której jednoznacznie stwierdzono, iż zapisem windykacyjnym mogą być objęte przedmioty majątkowe wymienione w art.
należące do majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności ustawowej. Dokonując zatem oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd zważył, że spadkodawca pozostawił testament notarialny, jednak obejmuje on wyłącznie zapis windykacyjny. Treść aktu notarialnego Rep. A nr (...) z dnia 05.10.2010 r. nie nasuwa wątpliwości co do rzeczywistej woli spadkodawcy dokonania zapisu na rzecz wymienionych w nim uczestniczek postępowania. Z aktu notarialnego jednoznacznie wynika, że jego wolą było uczynienie zapisu windykacyjnego zgodnie z art.
k.c., nie zaś powołanie spadkobierców testamentowych, o czym świadczą zawarte w nim (§ 1) sformułowana „zapisuje swojej córce”, „nie chciała lub nie mogła być zapisobiercą”. W związku z powyższym, do dziedziczenia po J. M. dochodzą spadkobiercy ustawowi. Zgodnie zatem z treścią art. 931 k.c. w pierwszej kolejności do spadku powołane są z ustawy dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta części (§ 1). Natomiast z treści art. 1015 k.c. wynika, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, w przypadku zaś braku oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie uważa się, że doszło do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W dacie śmierci J. M. jego żona H. M. już nie żyła, a zatem spadkobiercami ustawowymi pozostawały córki: E. S. i D. G.. Wobec faktu, że żadna z nich nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku, bądź o przyjęciu spadku wprost, zgodnie z dyspozycją art. 931 § 1 k.c. dziedziczyły one spadek po zmarłym J. M. po ½ części każda z nich z dobrodziejstwem inwentarza, o czym orzeczono w punkcie I postanowienia. Sąd w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie wskazuje kto jest zapisobiercą, w jakiej części i jakich przedmiotów, albowiem postępowanie spadkowe temu nie służy. Wyłącznym celem tego postępowania jest ustalenie osób powołanych do spadku i ustalenie podstawy ich powołania do dziedziczenia ( testament czy ustawa). Skoro dziedzice testamentowi nie zostali wskazani, to sąd stwierdza nabycie spadku na podstawie ustawy. Nie bada przy tym w niniejszym postępowaniu czy po wykonaniu zapisów w majątku spadkowym pozostały jeszcze jakiekolwiek przedmioty wchodzące w skład spadku. W punkcie drugim postanowienia orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., stwierdzając, że zainteresowani we własnym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, konsekwencją czego było oddalenie wniosku E. S. o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu związanych z wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika zawarte w pkt. trzecim postanowienia. SSR R. – Natalia Wójtowicz
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.