II Ca 292/13

Sygn. akt II Ca 292/13 POSTANOWIENIE Dnia 28 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grażyna Kobus Sędziowie: SO Jerzy Dydo SR Maciej Ejsmont (del.) Protokolant: Violetta Drohomirecka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. w Świdnicy na rozprawie sprawy z wniosku B. U. przy uczestnictwie (...) SA w K. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt VIII Ns 285/12 p o s t a n a w i a: oddalić apelację. Sygn. akt II Ca 292/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy w Wałbrzychu oddalił wniosek B. U. w sprawie z jego wniosku przy udziale (...) S.A. w K. o ustanowienie służebności przesyłu (pkt I), zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwotę 1.240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II) oraz nakazał uiścić wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wałbrzychu kwotę 2.345, 14 zł tytułem wydatków (pkt III). Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca B. U.jest właścicielem nieruchomości gruntowej rolnej zabudowanej, składającej się działek o nr (...), położonej w S. (...)dla której Sąd Rejonowy w Wałbrzychu prowadzi księgę wieczystą nr (...). Na działce nr (...)o powierzchni 0,0084 ha zlokalizowana jest stacja transformatorowa (...), natomiast przez działkę nr (...)przebiega napowietrzna linia średniego napięcia (...)Na działce tej znajdują się dwa słupy: słup dwużerdziowy nr (...)oraz słup kratowy nr (...)zlokalizowany przy granicy działki. Urządzenia te stanowią własność uczestnika postępowania. Napowietrzna linia średniego napięcia (...)została wybudowana w 1961 r. i przekazana Zakładowi (...)w W.do eksploatacji 11 sierpnia 1973 r. W latach 80 - tych i 90 - tych była remontowana i modernizowana. Natomiast stacja transformatorowa (...), została przyjęta na majątek spółki w 1969 r., a do eksploatacji została przekazana po remoncie w dniu 13 lipca 1990 r. Zarządzeniem Ministra Przemysłu nr 26 z dnia 16 stycznia 1989 r. utworzono Przedsiębiorstwo Państwowe Zakład (...)w W., a następnie w dniu 20 lipca 1993 r. nastąpiło przekształcenie w/w Zakładu (...)w spółkę prawa handlowego Zakład (...) S.A.z siedzibą w W., która wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa państwowego, przejmując tym samym składnik majątkowy w postaci w/w urządzeń energetycznych. W dniu 30 kwietnia 2004 r. dokonano połączenia Zakładu (...) S.A.z Zakładem (...) S.A., który następnie zmienił nazwę na (...) S.A.Od 30 grudnia 2008 r. funkcjonował jako (...) S.A., a od 1 września 2011 r. zamienił nazwę na (...) S.A.z siedzibą w K.i jako spółka przejmująca wstąpił we wszystkie prawa i obowiązki Zakładu (...) S.A. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd uznał, że wniosek podlegał oddaleniu. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące służebności przesyłu weszły w życie dnia 3 sierpnia 2008 r. wprowadzone ustawą z dnia 30 maja 2008 r. ( Dz. U. z 2008 r., Nr 116, poz. 731 ), natomiast do tego dnia do służebności odpowiadających treścią służebności przesyłu należało stosować ogólne przepisy o służebnościach gruntowych. Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przy czym przepisy kodeksu cywilnego o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio (art. 292 k.c.). Zgodnie z treścią art. 172 § 1 k.c., posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Przy rozważeniu dobrej lub złej wiary uczestnika postępowania przy nabyciu posiadania służebności, należy mieć na uwadze przepis art. 7 kc, zgodnie z którym, jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Konsekwencją tego jest przerzucenie ciężaru dowodu. Brak wykazania przez wnioskodawcę, że uczestnik postępowania nabył posiadanie służebności w złej wierze obliguje Sąd do uznania, że uczestnik posiadał służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze. Wykazanie, iż uczestnik postępowania rozpoczął korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia na nieruchomości wnioskodawcy w złej wierze, wymagało zatem dowiedzenia, iż uczestnik dokonał tego bądź w ogóle bez podstawy prawnej, bądź z naruszeniem obowiązujących wówczas norm prawnych. Widoczne na powierzchni w/w elementy uznać należy za trwałe i widoczne urządzenie w rozumieniu art. 292 kc. Kwestię stanu prawnego, jaki obowiązywał w okresie rozpoczęcia korzystania przez uczestnika z urządzeń na nieruchomości wnioskodawcy Sąd rozważył z urzędu i ustalił, że w tym zakresie obowiązywały przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70 ), która formalnie obowiązywała do dnia 1 sierpnia 1985 r. Zgodnie z art. 4 w/w ustawy, wywłaszczenie mogło polegać na całkowitym odjęciu lub na ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości, stosownie natomiast do art. 35 tej ustawy, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta, zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją ( ust. 2 ). Ustalenie, że uczestnik postępowania rozpoczął korzystanie z sieci gazowej na nieruchomości wnioskodawcy w złej wierze, wymagało wykazania bądź braku decyzji naczelnika gminy w tym zakresie, bądź braku zatwierdzenia lokalizacji szczegółowej bądź, że sieć przesyłu oddano do użytku na nieruchomości wnioskodawcy w sposób sprzeczny w tymi dokumentami, jeśli one istniały. Mając na uwadze treść art. 7 k.c., nie uczestnik postępowania miał obowiązek wylegitymować się w przedmiotowym postępowaniu w/w zezwoleniami, lecz na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że takich dokumentów nie ma. Tymczasem wnioskodawca nie przedstawił informacji Gminy S. z których wynikałaby nielegalność działań uczestnika, ani nie złożył innych wniosków dowodowych w tym zakresie. Skutkowało to przyjęciem dobrej wiary uczestnika postępowania w korzystaniu z sieci przesyłowej na nieruchomości wnioskodawcy. Sąd wskazał, że okres rozpoczęcia korzystania przez uczestnika z urządzeń sieci energetycznej na nieruchomości wnioskodawcy został przez niego w sposób nie budzący wątpliwości wykazany Protokołem odbioru końcowego i przekazania do eksploatacji linii energetycznej (...)z dnia 11 sierpnia 1973 r. oraz decyzją z dnia 24 lipca 1989 r. o pozwoleniu na modernizację linii, a także wykazem z karty ewidencyjnej środków trwałych linii napowietrznej (...)i stacji transformatorowej (...), z których wynika, że urządzenia te zostały wybudowane odpowiednio w 1961 r. i 1969 r. Daty tej nie należy jednak utożsamiać z rozpoczęciem biegu okresu skutkującego zasiedzeniem służebności, albowiem okoliczność tę komplikują przekształcenia własnościowe po stronie uczestnika postępowania, który jest następcą prawnym Zakładu (...). Na przekształcenia podmiotowe po stronie uczestnika nakładały się również zmiany w statusie przedsiębiorstw państwowych wynikające ze zmian prawa. W okresie przed wejściem w życie nowelizacji kodeksu cywilnego ( ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r., Dz. U. Nr 3, poz. 1), znoszącej zasadę tzw. jednolitej własności państwowej, czyli przed dniem 1 lutego 1989 r., państwowe osoby prawne ( w tym przedsiębiorstwa państwowe) wykonywały uprawnienia związane z własnością nieruchomości wprawdzie we własnym imieniu, ale na rzecz Skarbu Państwa, jako jedynego dysponenta własności państwowej. Dlatego też skutki prawne związane z posiadaniem samoistnym w tamtym okresie przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości, mogły powstać tylko na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz tego przedsiębiorstwa. Z tego też względu, przedsiębiorstwa nie można uznać w okresie do dnia 1 lutego 1989 r. za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej ( art. 352 k.c.). Oznacza to, że niedopuszczalne jest zaliczanie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe wykonywane przed tą datą do okresu niezbędnego do nabycia służebności przez zasiedzenie przez jego następcę prawnego. W tej sytuacji, bieg okresu zasiedzenia należało przyjąć od dnia 1 lutego 1989 r., a zatem zasiedzenie przez uczestnika postępowania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu nastąpiło z dniem 1 lutego 2009 r. Okoliczności powyższe skłoniły Sąd do oddalenia wniosku. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z § 8 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) , mając na uwadze, że interesy uczestników postępowania były sprzeczne. Apelację od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca. Zażądał on zmiany tego postanowienia i uwzględnienie wniosku o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu o treści wskazanej w piśmie procesowym inicjującym postępowanie w sprawie, za wynagrodzeniem wynoszącym 11.590 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Sąd I Instancji. Zarzucił on: - naruszenie art. 7 k.c., art. 172 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 352 k.c. w zw. art. 305