art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 748 ze zm.) – zwanej dalej ustawą – ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w ust. 1a i 1b, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.
184 ust. 1 ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – tj. 1 stycznia 1999r. – osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
art. 184 ust. 2 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem – pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia.
1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Z cytowanych norm prawnych wynika, iż odwołujący nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury w przypadku łącznego spełnienia przesłanek: - ukończenia wieku 60 lat, - legitymowania się okresem ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat, przypadającym na dzień 1 stycznia 1999r., - legitymowania się 15 letnim okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, przypadających na dzień 1 stycznia 1999r., - nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska tylko rodzaj rzeczywiście powierzonej pracy ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2015r. sygn. akt III AUa 168/15 LEX nr 1761793 ). Przy czym istotnym jest, aby była to praca wymieniona w wykazach będących załącznikami do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. W wyroku z dnia 25 lutego 2010r. w sprawie sygn. akt II UK 218/09 Sąd Najwyższy wskazał, że określone w art. 93 ust.2 Konstytucji akty prawne, niebędące obecnie źródłem prawa - w tym zarządzenia ministrów, nie mogą być samodzielną podstawą prawną indywidualnych decyzji, jednakże akt prawny, mający swoje umocowanie w ustawie i rozporządzeniu Rady Ministrów, a ponadto nieodnoszący się do praw podmiotowych obywateli, który jest w istocie jedynie wykazem prac wykonywanych w szczególnych warunkach, nadal obowiązuje. Określone w nim skutki prawne wykonywania takich prac nie są bowiem wskazywane przez to zarządzenie, lecz stanowi o nich ustawa i utrzymane jej przepisami w mocy rozporządzenie Rady Ministrów. Wykazy resortowe mają jedynie charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający. Ubezpieczony Z. G. wiek emerytalny 60 lat ukończył w dniu 16 października 2016r., na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się 25 - letnim okresem składkowym i nieskładkowym, nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Spornym pozostawało, czy odwołujący na dzień 1 stycznia 1999r. posiada 15 - letni okres pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Zdaniem Sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwala na zaliczenie do pracy w warunkach szczególnych spornych okresów zatrudnienia ubezpieczonego w Zakładach (...) w C. od dnia 24 czerwca 1974r. do dnia 26 października 1977r. i od dnia 5 listopada 1979r. do dnia 31 marca 1991r., kiedy to ubezpieczony faktycznie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę wymienioną w stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. wykazie A dziale XIV poz.25 – „ bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie ” w związku z wykazem A działem IV poz.8 i 9 ( 8 – „ produkcja nawozów sztucznych oraz innych wyrobów chemicznych otrzymywanych na tej samej bazie co nawozy sztuczne ”, 9 – „ produkcja karbidu ” ). Ubezpieczony w okresach tych pracował bezpośrednio na halach poszczególnych wydziałów produkcyjnych dokonując remontów i konserwacji znajdujących się tam urządzeń elektrycznych i energetycznych jak np. suwnic, pociągarek, pieców karbidowych, urządzeń sterowniczych, taśmociągów, przenośników, a także transformatorów i rozdzielni, które znajdowały się na halach, gdy równocześnie pozostałe urządzenia były w ruchu. Wykonywał wówczas generalnie taką samą prace co w okresie późniejszym od dnia 1 kwietnia 1991r. do dnia 30 września 1991r. ( przy czym w tym okresie dodatkowo koordynował prace podległej mu brygady ), gdy okres ten organ rentowy zaliczył do pracy w warunkach szczególnych. Okoliczności dotyczące rzeczywiście wykonywanej przez ubezpieczonego pracy w powyższych okresach spornym potwierdzają zeznania słuchanych w sprawie świadków K. D., H. G., J. P., A. S., K. W., którzy pracowali razem z ubezpieczonym i byli bezpośrednimi świadkami wykonywanej przez niego pracy, korespondujące z nimi zeznania ubezpieczonego oraz zgromadzona w sprawie dokumentacja. Zaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych podlega także okres odbywania przez ubezpieczonego zasadniczej służby wojskowej w latach 1977 - 1979 przypadającej na okres jego zatrudnienia w Zakładach (...). Należy zwrócić uwagę, iż odbywanie zasadniczej służby wojskowej regulowane było przez ustawę z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 827).
treścią art. 108 ust. 1 tej ustawy obowiązującego w okresie od dnia 29 listopada 1967r. do dnia 31 grudnia 1974r.( w brzmieniu pierwotnym) i po zmianie od dnia 1 stycznia 1975r., okres odbytej zasadniczej lub okresowej służby wojskowej zalicza się do okresu zatrudnienia, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem pracownikom, którzy po odbyciu tej służby podjęli zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem do służby, albo w tej samej gałęzi pracy. Na podstawie art. 108 ust. 4 w/w ustawy wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968r.w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz. U. Nr 44, poz. 318).
1 rozporządzenia żołnierzowi, który podjął zatrudnienie stosownie do zasad określonych w § 2-4 (tj. w terminie 30 dni od dnia zwolnienia ze służby wojskowej zgłosił powrót do zakładu pracy), wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Od września 1979r. weszło w życie nowe uregulowanie opisywanych zagadnień. Ustawa z dnia 28 czerwca 1979 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz.U. Nr 15, poz.97 ), a także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 września 1979r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i osób spełniających zastępczo obowiązek służby wojskowej oraz członków ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1981 r. Nr 3, poz.17 ze zm.) przewidywały korzystniejsze dla pracowników (żołnierzy) unormowanie. Stosownie do art. 120 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (t.j. Dz.U. z 1979 r. Nr 18, poz.111 ) okres odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z kodeksu pracy oraz przepisów szczególnych pod warunkiem, że pracownik podjął pracę w ciągu 30 dni po zwolnieniu ze służby wojskowej czy w zakładzie, w którym był zatrudniony w dniu powołania do służby wojskowej, czy w innym, bądź podjął pracę na podstawie skierowania terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a wniosek o skierowanie do pracy złożył w ciągu 30 dni od zwolnienia ze służby. Treść powyższych przepisów wskazuje, że skoro czas odbywania służby wojskowej w warunkach określonych w tych przepisach, wlicza się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie, w tym w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku i następnie ( od września 1979r. ) w zakresie wszelkich uprawnień związanych wynikających z kodeksu pracy i przepisów szczególnych, to okres ten należy zaliczyć do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2010r. I UK 333/09 LEX 585739, z dnia 25 lutego 2010 r. II UK 219/09 LEX nr 590248, a także uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 16 października 2013r. sygn.II UZP 6/13 OSNP 2014/3/42 ). Ubezpieczony odbywał zasadniczą służbę wojskową w okresie zatrudnienia w w/w Zakładzie, gdzie wykonywał pracę w warunkach szczególnych bezpośrednio przed pójściem do wojska i po powrocie z wojska. Po zwolnieniu ze służby wojskowej ubezpieczony w ciągu 30 dni, bo z dniem 5 listopada 1979r. powrócił do pracy do macierzystego zakładu pracy. W takiej sytuacji okres tej służby podlega zaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych. Po zaliczeniu w/w okresów spornych, a także okresu zasadniczej służby wojskowej do pracy w warunkach szczególnych uznanej przez organ rentowy, ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999r. posiada ponad 15 - letni okres takiej pracy. Zatem spełnia on wszystkie niezbędne przesłanki prawa do dochodzonego świadczenia. Wypada dodać, iż w ocenie Sądu do pracy w warunkach szczególnych powinien podlegać zaliczeniu również kolejny okres zatrudnienia ubezpieczonego w (...) (...) od dnia 1 października 1991r. do dnia 31 grudnia 1998r., bo jak wynika z materiału dowodowego sprawy, wykonywał on wówczas w dalszym ciągu taką samą pracę, co w okresie wcześniejszym podczas zatrudnienia w Zakładach (...). W konsekwencji powyższego, na podstawie powołanych norm prawnych oraz art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd w pkt 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury, poczynając od dnia 16 października 2016r., to jest od osiągnięcia wieku emerytalnego 60 lat (
art.100 ust.1 ustawy ). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art.99 k.p.c. i w związku z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz.1804 ze zm. ) w brzmieniu obowiązującym od dnia 27 października 2016r. (-) SSO Grzegorz Tyrka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.