Sygn. akt III AUa 968/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Gerszewska (spr.) Sędziowie: SSA Bożena Grubba SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń Protokolant: st.sekr.sądowy Wioletta Blach po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. w Gdańsku sprawy M. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu- IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt IV U 1275/15 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. na rzecz M. D. kwotę 270,00 (dwieście siedemdziesiąt 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSA Bożena Grubba SSA Małgorzata Gerszewska SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń Sygn. akt III AUa 968/16 UZASADNIENIE M. D. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z dnia 18 sierpnia 2015 r., którą odmówiono mu prawa do emerytury. W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie. Wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. D. prawo do emerytury od dnia 6 lipca 2015 r., wskazując następujące motywy rozstrzygnięcia: M. D., urodzony (...), w okresie aktywności zawodowej był zatrudniony: - od 1 września 1973 r. do 30 czerwca 1979 r. w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O., początkowo jako uczeń praktycznej nauki zawodu ( od 1 września 1973 r. do 22 czerwca 1975 r. ), a następnie od 23 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1979 r. w charakterze montera konstrukcji żelbetowych, spawacza i betoniarza; przy czym w okresie od 26 października 1976 r. do 17 października 1978 r. odbył zasadniczą służbę wojskową. Skarżący od dnia 23 czerwca 1975 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy budowie budynków polegające na montażu płyt żelbetowych na wysokości, spawaniu i betonowaniu. - od 4 lipca 1979 r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) S.A. w M. w pełnym wymiarze czasu pracy. Spółka Akcyjna (...) specjalizowała się produkcją maszyn wykorzystywanych w hutnictwie. Skarżący od początku zatrudnienia do 1982 r. zajmował się spawaniem konstrukcji metalowych, zbrojeniem i betonowaniem przy produkcji hali produkcyjnej. Następnie zajmował się pracami przy produkcji maszyn. Praca ubezpieczonego polegała na spawaniu, szlifowaniu, pracach ślusarskich, obróbce w żeliwie, śrutowaniu, składaniu elementów, hartowaniu, piaskowaniu, malowaniu, cięciu na gilotynie (w razie konieczności na zastępstw - sporadycznie), obróbce elementów. W trakcie pracy przy produkcji maszyn wnioskodawca zajmował się również sprawdzaniem instalacji odpylających, co trwało maksymalnie 4 miesiące w ciągu roku. Nadto przez okres około 3 lat (od 1990 do 1992) skarżący był instruktorem nauki zawodu w zakresie wiedzy ślusarskiej i spawalniczej i w tym czasie nie wykonywał pracy zawodowej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 10 lipca 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E. wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie uprawnień do emerytury, który zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją został załatwiony odmownie. W analizowanej sprawie sporną pozostawała jedynie przesłanka 15 - letniego okresu wykonywania przez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach. Analizując materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd Okręgowy zważył, że skarżący w trakcie zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O. w okresie od 23 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1979 r. (z wyłączeniem okresu odbywania służby wojskowej) wykonywał pracę w warunkach szczególnych, zgodnie z wykazem A stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia. Za bezsporne uznał Sąd to, że skarżący w tym okresie pracował jako monter konstrukcji żelbetowych, zbrojarz i spawacz. Nie budziło wątpliwości Sądu i to, że praca wnioskodawcy na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych była wykonywana na wysokościach, co wynikało wprost chociażby ze struktury działalności (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego w O., które specjalizowało się we wznoszeniu budynków. Nadto z dokumentacji osobowej w postaci książeczki wojskowej, zaświadczenia, świadectwa pracy wynika, że skarżący po powrocie z wojska podjął zatrudnienie i w dalszym ciągu do końca zatrudnienia wykonywał pracę montera konstrukcji żelbetowych, zbrojarza i spawacza. Zatem z tego okresu przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury należało zaliczyć skarżącemu cały okres pracy, łącznie z okresem odbywania zasadniczej służby wojskowej, tj. łącznie 3 lata, 11 miesięcy i 7 dni. Uwzględniając utrwalony w judykaturze pogląd, że do oceny określonego stanu faktycznego, w tym zrealizowanego przed wejściem w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wywołującego określony skutek prawny, należy stosować przepisy obowiązujące w czasie realizacji tego stanu faktycznego (por. wyrok z dnia 20 marca 2013 r., I UK 544/12, w którym przyjęto, że dla kwalifikacji okresu zasadniczej służby wojskowej jako okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, należało zastosować regulacje prawne obowiązujące w okresie odbywania tej służby) Sąd wskazał, że w okresie od 1971 r. do 1974 r. szczególne uprawnienia żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową regulował art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (w jego pierwotnym brzmieniu) i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. Z przepisów tych wynikała zasada, że pracownikowi, który we wskazanym terminie po zakończeniu służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w chwili powołania do tej służby, okres służby podlegał wliczeniu do okresu zatrudnienia w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Ustanawiały więc one tzw. fikcję prawną, z której wynika, że pracownik zatrudniony w szczególnych warunkach, który po zakończeniu czynnej służby wojskowej powraca do tego zatrudnienia w przepisanym terminie, zachowuje status pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w okresie pełnienia tej służby. Mając na uwadze powyższe Sąd zważył, że w sytuacji skarżącego, który odbywał zasadniczą służbę wojskową od 26 października 1976 r. do 17 października 1978 r., w dalszym ciągu zastosowanie miało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin, które regulowało zasady zaliczenia zasadniczej służby wojskowej do okresu zatrudnienia. Wobec tak poczynionych ustaleń Sąd zważył, że aby nabyć uprawnienia do wcześniejszej emerytury wnioskodawca musiał jeszcze wykazać – poza okresem już uznanym – co najmniej 11 lat i 23 dni stałej pracy w warunkach szczególnych. Badając powyższą kwestię Sąd Okręgowy uznał, że w trakcie zatrudnienia w (...) S.A. w M. w okresie od 4 lipca 1979 r. do 31 grudnia 1998 r. (19 lat, 5 miesięcy i 26 dni) M. D. wykonywał pracę w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres, co najmniej 11 lat i 23 dni, co skutkowało wykazaniem przez niego ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych i kumulatywnym spełnieniem przesłanek do wcześniejszej emerytury. Dokonując oceny pracy wnioskodawcy w fabryce (...) Sąd I instancji odwołał się do zeznań ubezpieczonego, z których wynikało, że od początku zatrudnienia, tj. od 4 lipca 1979 r. przez okres pierwszych 3 lat (do 1982 r.) zajmował się spawaniem konstrukcji metalowych, zbrojeniem i betonowaniem przy budowie hali produkcyjnej, które to czynności stanowiły pracę w warunkach szczególnych. Prawdziwość zeznań ubezpieczonego w tym zakresie potwierdza wpis w legitymacji ubezpieczeniowej, z którego wynika, że został zatrudniony jako robotnik grupy budowlanej. Następnie skarżący został przeniesiony na dział produkcyjny maszyn do prac ślusarskich przy obróbce elementów, gdzie zajmował się szlifowaniem, a nadto spawaniem, obróbką w żeliwie, śrutowaniem, piaskowaniem, malowaniem oraz hartowaniem poszczególnych elementów. W ocenie Sądu, w tym okresie pracy (poza okresem pracy na stanowisku instruktora nauki zawodu – 3 lata i sprawdzania instalacji odpylających – 4 miesiące w ciągu roku) ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę zaliczaną do pracy w warunkach szczególnych, zgodnie z powołanym Rozporządzeniem. Wykonywane przez niego czynności odpowiadały stanowiskom wymienionym w załączniku do zarządzenia Nr 7 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 19 maja 1983 r., w Dziale III – W hutnictwie i przemyśle metalowym pod poz. 67 pkt 4 – hartownik, poz. 74 pkt 4 – powlekacz masami bitumicznymi, poz. 76 pkt 3 hartownik, poz. 78 pkt 6 szlifierz, poz. 80 pkt 3 i 4 piaskowacz i śrutowacz oraz w Dziale XIV – Prace różne pod poz. 12 pkt 8 – spawacz i poz. 17 pkt 1 i 2 lakiernik-malarz i lakiernik natryskowy. Sąd zważył, że ubezpieczony pracę tego rodzaju (łącznie z początkową pracą spawacza, zbrojarza i betoniarza) wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres co najmniej 11 lat i 23 dni. Z całego okresu zatrudnienia ubezpieczonego w (...) S.A. w M. wyłączeniu ze stażu pracy w warunkach szczególnych podlegał okres jego pracy jako instruktora nauki zawodu (3 lata) oraz okres pracy przy sprawdzaniu instalacji odpylających (4 miesiące w ciągu roku z pozostałego okresu zatrudnienia poza początkowym okresem 3 lat pracy przy budowie hali i okresem 3 lat pełnienia funkcji instruktora). Odmiennych ustaleń Sądu nie mogła wywołać okoliczność, że ubezpieczony sporadycznie w ramach obowiązków zawodowych zajmował się cięciem materiałów na gilotynie. Czynności te miały charakter incydentalny w przypadku konieczności zastępstwa innego pracownika i było krótkotrwałe. W tym zakresie Sąd Okręgowy miał na uwadze, że warunkiem uznania za pracę w warunkach szczególnych jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku wymienionym w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wobec powyższego nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Jednakże od tej reguły istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09, LEX Nr 509022 oraz z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008, I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75). W rezultacie Sąd I instancji uznał, że skarżący spełnia warunek legitymowania się 15 letnim okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach i na mocy art. 477 14§2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia emerytalnego od dnia 6 lipca 2015r., tj. od daty złożenia wniosku o przyznanie prawa do emerytury. Apelację od wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości i zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. poprzez błędne przyjęcie, że wnioskodawca spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury; - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i nadanie przymiotu wiarygodności zeznaniom świadków i wnioskodawcy, które nie znajdują pełnego potwierdzenia w treści dokumentów z akt rentowych, a w konsekwencji ustalenie, że wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych w całym spornym okresie zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O. od 23 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1979 r., w tym przed odbyciem służby wojskowej i po powrocie do pracy po odbyciu tej służby, oraz w (...) S.A. w M. przez co najmniej 11 lat i 23 dni w okresie zatrudnienia od 4 lipca 1979 r. do 31 grudnia 1998 r. Wskazując powyższe zarzuty apelacyjne skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, iż w jego ocenie stanowisko Sądu I instancji jest niewłaściwie, albowiem opiera się na wybiórczej analizie zebranego materiału dowodowego. W pierwszej kolejności skarżący wskazał, że wbrew stanowisku Sądu z dokumentów znajdujących się w aktach rentowych w postaci książeczki wojskowej, zaświadczenia, świadectwa pracy nie wynika, aby ubezpieczony w całym okresie zatrudnienia w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O., w tym również po powrocie z wojska - do końca zatrudnienia - pracował na stanowisku montera konstrukcji żelbetowych, zbrojarza, spawacza. Ze świadectwa pracy wystawionego skarżącemu przez pracodawcę w dniu 30 czerwca 1979 r. wynika bowiem jednoznacznie, że stanowisko „monter konstrukcji żelbetowych” było ostatnim stanowiskiem zajmowanym w tym Przedsiębiorstwie, a ubezpieczony w okresie zatrudnienia zajmował stanowisko montażysty, które nie zalicza się do katalogu prac w warunkach szczególnych. Natomiast treść zaświadczenia, na którym swoje stanowisko opiera Sąd, wystawionego w dniu 15 maja 2002 r. przez pełnomocnika (...) Stowarzyszenia (...), nie pokrywa się w tym zakresie z treścią świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę. Zdaniem pozwanego nie zaświadczenie wystawione kilka lat po ustaniu zatrudnienia przez przechowawcę z akt osobowych, a świadectwo pracy wystawione przez pracodawcę bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia jest wiarygodnym dowodem w zakresie stwierdzenia zajmowanych w spornym okresie stanowisk pracy przez ubezpieczonego, tym bardziej, iż zostało potwierdzone wpisem w legitymacji ubezpieczeniowej, w którym pracownik D. Spraw Pracowniczych ww. Przedsiębiorstwa wskazał, iż ubezpieczony był zatrudniony od 23 czerwca 1975 r. do 20 czerwca 1979 r. i w tym czasie wykonywał prace montażysty. Apelujący podkreślił, że wpis z książeczki wojskowej odnośnie wykonywania przez ubezpieczonego zawodu montera konstrukcji żelbetowych, nie może stanowić dowodu na potwierdzenie wykonywania tego zawodu w spornym okresie w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O., gdyż książeczka ta została wystawiona we wrześniu 1974 r., brak jest daty dokonania wpisu o wykonywanym zawodzie, a ponadto wpis ten został umieszczony pod wpisem o wyuczonym zawodzie i mógł dotyczyć pracy wnioskodawcy wykonywanej w ramach nauki zawodu w trakcie praktyk uczniowskich. Zdaniem organu rentowego również zeznania świadka S. Z., byłego nauczyciela praktycznej nauki zawodu w szkole, w której uczył się ubezpieczony, nie potwierdziły w sposób jednoznaczny, aby wnioskodawca w spornym okresie od 23 czerwca 1975 r. do 20 czerwca 1979 r. pracował przez cały czas, jako monter konstrukcji żelbetowych. Świadek potwierdził przy tym, że w szkole zawodowej, w której ubezpieczony uczył się od 1 września 1973 r. do 22 czerwca 1975 r., nie można było ukończyć kursu spawacza. Organ rentowy wskazał dalej, iż na potwierdzenie posiadania uprawnień w zakresie spawania w spornym okresie zatrudnienia w ww. Przedsiębiorstwie ubezpieczony nie przedłożył ani książeczki spawacza ani zaświadczenia ani innego świadectwa, w związku z czym brak jest dowodów na potwierdzenie okresu, w którym faktycznie mógł już wykonywać prace spawalnicze, jako monter konstrukcji żelbetowych. Powyższe oznacza, że wnioskodawca nie udowodnił w sposób spójny i wiarygodny wykonywania pracy w warunkach szczególnych w (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Miejskiego w O. (3 lat, 11 miesięcy i 7 dni). Wbrew stanowisku Sądu I instancji również zeznania świadków Z. K., A. C. oraz wyjaśnienia wnioskodawcy nie potwierdziły w sposób spójny i jednoznaczny, iż ubezpieczony w Fabryce (...) przepracował co najmniej 15 lat w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowiskach zaliczanych do prac w warunkach szczególnych. Z uwagi na brak możliwości odnalezienia przechowawcy akt osobowych ubezpieczonego na potwierdzenie tego, że ubezpieczony faktycznie pracował we wskazanym zakładzie, przedłożył jedynie świadectwo pracy z dnia 29 stycznia 2001 r. wystawione przez syndyka masy upadłości po Spółce, z którego wynika, iż był on tam zatrudniony w okresie od 4 lipca 1979 r. do 31 lipca 2000 r., a ostatnio na stanowisku ślusarza spawacza. W ocenie organu rentowego nadanie prymatu wiarygodności źródłom dowodowym w postaci zeznań świadków, w oparciu jedynie o świadectwo pracy wystawione przez syndyka masy upadłości, z którego nie wynika charakter prac wykonywanych przez skarżącego w spornym okresie, a jedynie fakt, iż w ostatnim okresie pracował na stanowisku ślusarza spawacza, jest nieuzasadnione. Nie ma bowiem pewności, że świadkowie zeznający po wielu latach odtworzyli rzeczywisty charakter pracy wnioskodawcy w całym okresie zatrudnienia w latach 1979-2000, czy tylko w pewnych najbardziej zapamiętanych okresach. Świadkowie potwierdzili co prawda w pewnym zakresie wyjaśnienia ubezpieczonego dotyczące wykonywania przez niego pracy w warunkach szczególnych w zakresie spawania, śrutowania, obróbki w żeliwie, malowania, hartowania, jednakże nie wskazali w sposób konkretny, w jakich okresach te prace były przez skarżącego wykonywane. Należy przy tym podkreślić, iż świadkowie potwierdzili zgodnie, iż wnioskodawca w spornym okresie pracował również jako instruktor nauki zawodu oraz na stanowisku przy sprawdzaniu instalacji odpylających, a nadto zajmował się cięciem materiałów na gilotynie, które to prace nie stanowią pracy zaliczanej do katalogu prac w warunkach szczególnych. W świetle powyższego, wbrew ocenie dokonanej przez Sąd I Instancji, wyłączenie tych okresów w łącznym wymiarze co najmniej 7,5 roku, tj. 3 lata pracy na stanowisku instruktora nauki zawodu oraz 4,5 roku pracy na stanowisku przy sprawdzaniu instalacji odpylających (4 miesiące w ciągu roku z pozostałego okresu zatrudnienia poza początkowym okresem 3 lat pracy przy budowie hali i okresem 3 lat pełnienia funkcji instruktora) z okresu zatrudnienia w Fabryce wynoszącego 19 lat 5 miesięcy i 26 dni, nie skutkuje wykazaniem przez ubezpieczonego 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a tym samym kumulatywnym spełnieniem przesłanek do wcześniejszej emerytury. Jednocześnie, pozwany wskazał, iż jedynie okres zatrudnienia świadka A. C. pokrywał się z okresem zatrudnienia ubezpieczonego w Fabryce, gdyż świadek Z. K. odszedł z pracy w Fabryce już w dniu 31 lipca 1991 r., a ponadto nie pracował on razem z ubezpieczonym w jednym dziale, a tym samym nie mógł mieć dokładnej, szczegółowej wiedzy na temat wszystkich rodzajów prac wykonywanych przez skarżącego, ich charakteru oraz wymiaru. W świetle powyższego organ rentowy nie podzielił negatywnej oceny dokonanej przez Sąd I Instancji w zakresie prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji. W ocenie organu rentowego Sąd Okręgowy nie miał podstaw do jej zmiany, a zatem apelacja w niniejszej sprawie jest w pełni uzasadniona. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego, w świetle uzupełnionego materiału dowodowego, nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, a nadto nie popełnił błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, albowiem prawidłowo zinterpretował i zastosował odpowiednie przepisy prawa. Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, traktując je jak własne, nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego, szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I PKN 339/98, opubl. OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776). W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przewidziane jest w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887), zawartym w rozdziale 2 działu II ustawy dotyczącym urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 powyższego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Stosownie do treści art. 184 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.