Sygn. akt IX Ca 1002/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jacek Barczewski (spr) Sędziowie: SO Agnieszka Żegarska SO Mirosław Wieczorkiewicz Protokolant: pracownik sądowy Natalia Kruczyk po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa M. K. i W. K. przeciwko Gminie D. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt I C 1970/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i III nadając im następujące brzmienie: „I. zobowiązuje pozwaną Gminę D. do złożenia oświadczenia woli o nabyciu od powoda M. K. na własność sieci wodociągowej Ø 90 o długości 170 mb przebiegającej na działkach o nr (...) położonych w R., gmina D., za zapłatą przez pozwaną kwoty 34.571,03 (trzydzieści cztery tysiące pięćset siedemdziesiąt jeden 03/100) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 5 kwietnia 2017 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo M. K. w pozostałej części, zaś W. K. w całości, III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda M. K. kwotę 5.729 (pięć tysięcy siedemset dwadzieścia dziewięć) zł tytułem zwrotu kosztów procesu;” oraz dodaje punkt IV wyroku o treści „zasądza od powódki W. K. na rzecz pozwanej kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów procesu”, II. oddala apelację w pozostałej części, III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda M. K. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą, IV. zasądza od powódki W. K. na rzecz pozwanej kwotę 2.664,50 (dwa tysiące sześćset sześćdziesiąt cztery 50/100) zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą. Agnieszka Żegarska Jacek Barczewski Mirosław Wieczorkiewicz Sygn. akt IX Ca 1002/16 UZASADNIENIE Powód M. K. wniósł o zobowiązanie pozwanej Gminie D. do złożenia oświadczenia woli, że nabywa ona od powoda M. K. na własność sieć wodociągową Ø 90 o długości 170 mb przebiegającą na działce o nr (...) w R. gmina D. za zapłatą przez pozwaną kwoty 23.000 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 13 grudnia 2008 r. do dnia zapłaty. Żądał również zasądzenia od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie decyzji nr (...) z dnia 13 marca 2003r. (zmienioną częściowo decyzją z dnia 11 lutego 2008r.) uzyskał pozwolenie na budowę sieci wodociągowej w R. gmina D. na działce nr (...). Przedmiotowa sieć została wybudowana zgodnie z opisem technicznym wydanym przez Starostwo Powiatowe „do projektu budowlanego sieci wodociągowej - działki nr(...)”. Po zgłoszeniu wykonania wodociągu pozwany odebrał wodociąg bez zastrzeżeń. Po odebraniu wodociągu prace związane z wykonaniem wodociągu zostały zakończone. Po zakończeniu budowy powód wzywał pozwanego do przejęcia sieci za wynagrodzeniem (120 zł za 1 m sieci), jednakże wezwania pozostały bez odpowiedzi. W odpowiedzi na pozew Gmina D. wskazała, że przejęcie spornej sieci nie jest możliwe przez wzgląd na wybudowanie jej na nieruchomościach, które nie stanowią przedmiotu wyłącznej własności powoda. Nadto powód pominął działkę o nr (...) obręb R.. Nadto strona pozwana zakwestionowała żądane wynagrodzenie co do wysokości oraz podniosła zarzut przedawnienia roszczenia w zakresie odsetek ustawowych od dochodzonego wynagrodzenia, które, jako świadczenie okresowe, uległo przedawnieniu po upływie trzech lat. Pismem z dnia 7 września 2015r. pełnomocnik powoda złożył wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze powoda również W. K. – żony powoda, będącej współinwestorem spornej sieci wodociągowej. Jednocześnie pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo w ten sposób, że zażądał zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli, że nabywa ona od powoda M. K. na własność sieć wodociągową Ø 90 o długości 170 mb przebiegającą na działce o nr (...) w R. gmina D. za zapłatą przez pozwaną kwoty 23.000 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 13 grudnia 2008 r. do dnia zapłaty. Pełnomocnik wskazał, że sieci wodociągowe zostały wybudowane w czasie, gdy powodowie byli właścicielami nieruchomości, przez które przebiegają i wraz z przeniesieniem własności nieruchomości nie dokonali przeniesienia własności urządzeń przesyłowych, które nie stanowią części składowych nieruchomości. W piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2016r. pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo w ten sposób, że żądał zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli, że nabywa ona na własność opisaną wyżej sieć wodociągową za zapłatą przez pozwaną kwoty 34.571,03 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 13 grudnia 2008 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem z 31 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli, że nabywa od powodów na własność sieć wodociągową Ø 90 o długości 170 mb przebiegającą na działce o nr (...) w R. gmina D. za zapłatą przez pozwaną kwoty 34.571,03 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia 19 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty (punkt I), w pozostałym zakresie powództwo oddalił (punkt II) i zasądził od „pozwanego na rzecz powoda” kwotę 5.746 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że na podstawie decyzji nr (...) z dnia 13 marca 2003r. (zmienionej częściowo decyzją z dnia 11 lutego 2008r.) powód uzyskał pozwolenie na budowę sieci wodociągowej w R. gmina D. na działce nr (...). Przedmiotowa sieć została wybudowana. W dniu 6 września 2006r. powód zgłosił wykonanie wodociągu o długości 170 m, a w dniu 7 września 2006r. pozwana odebrała wodociąg w otwartym jeszcze wykopie z wynikiem pozytywnym. W rzeczywistości, zgodnie z dokumentacją powykonawczą, powodowie wykonali wodociąg z rur PCV Ø 90 o długości 95,5 m. Wartość budowy wodociągu wynosi 32.924,79 zł brutto. Ponadto inwestora obciążały koszty przygotowania i sporządzenia dokumentacji projektowej, których wartość rynkowa kształtuje się na poziomie 1.646,24 zł brutto. Powodowie wzywali pozwaną do ustalenia warunków przekazania wodociągu i kanalizacji sanitarnej wykonanej na działkach na działce nr (...) w R. gmina D.. Wezwanie pozwana odebrała w dniu 21 grudnia 2007r. pozostawiając je bez odpowiedzi. Następnie pismem z dnia 1 grudnia 2008r. powód ponownie wezwał pozwaną z wnioskiem o zawarcie umowy odpłatnego przekazania Gminie D. sieci wodociągowej wybudowanej przez powoda na działkach o nr (...) o łącznej długości 600 m za wynagrodzeniem w kwocie 120 zł za 1 m sieci. Jednocześnie zakreślił pozwanej termin na ustosunkowanie się do żądania do dnia 12 grudnia 2008r. Pozwana nie ustosunkowała się do wniosku. Ponowne próby podjęcia rokowań celem zawarcia stosownej umowy powodowie podejmowali w pod koniec 2013r. , kiedy to pozwana zażądała przedłożenia jej dokumentacji projektowej sieci wodociągowej. Pomimo złożenia i przeanalizowania projektów i dokumentacji technicznej sieci w dalszym ciągu pozwana nie zawarła umowy z powodami w przedmiocie przeniesienia własności urządzeń przesyłowych. Następnie sąd pierwszej instancji ustalił, że wybudowana przez powodów sieć wodociągowa została przyłączona do przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego pozwanej, wskutek czego pozwana dostarczała mieszkańcom nieruchomości wodę i za świadczone usługi pobierała stosowne opłaty. W świetle tak poczynionych w sprawie ustaleń uznał, że roszczenie powodów zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części. Oddaleniu podlegało jedynie żądanie w zakresie odsetek ustawowych od dnia 13 grudnia 2008r. do dnia 18 czerwca 2012r. w związku ze skutecznie podniesionym przez stronę pozwaną zarzutem przedawnienia żądania w zakresie odsetek. W chwili wniesienia pozwu (19 czerwca 2015r.) odsetki mogły być dochodzone najwcześniej od dnia 19 czerwca 2012r. Słusznie bowiem wskazała pozwana na treść art. 118 k.c., zgodnie z którym dla roszczeń o świadczenia okresowe (a takim niewątpliwie jest roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie) termin przedawnienia wynosi 3 lata. Sąd Rejonowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie legitymacja czynna po stronie powodowej nie budziła wątpliwości. Pozwana składała jedynie zastrzeżenia co do tego, czy wstąpienie powódki do procesu na etapie doręczenia odpisu pozwu pozwanej było dopuszczalne. W tym zakresie Sąd nie znalazł podstaw, aby odmówić powódce prawa do wzięcia udziału w sprawie. Przypomniał, że art. 49 k.c. został znowelizowany ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r. Zgodnie z jego nowym brzmieniem, urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa (§ 1); osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca (§ 2). Ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów wprowadzających, niemniej nie powinno ulegać wątpliwości, że znowelizowany art. 49 k.c. dotyczy również sytuacji, w których odnośne urządzenia zostały wybudowane przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Retroaktywność art. 49 k.c. nie narusza przy tym reguły wyrażonej w art. 3 k.c., gdyż wynika z celu regulacji, jakim było uporządkowanie stanu prawnego związanego z podłączaniem wymienionych w tym przepisie urządzeń do sieci przedsiębiorstwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2010 r. V CSK 206/09). W toku procesu strona pozwana kwestionowała legitymację procesową czynną strony powodowej wskazując, że obecnie powodowie nie są właścicielami działek, na których umiejscowione są urządzenia przesyłowe. Powyższe nie wpływa jednak na istnienie uprawnień po stronie powodowej, z czym zgodził się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2011r. w sprawie II CZP 26/11 (LEX nr 852328, OSNC 2012/1/8, Biul. SN 2011/7/8-9) wskazując, że podmiotem roszczenia przysługującego na podstawie art. 49 § 2 k.c. jest osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń wchodzących w skład przedsiębiorstwa, stając się ich właścicielem i to niezależnie od przysługujących jej uprawnień do nieruchomości. Pozostałe kwestie związane z własnością gruntu, przez który przechodzą urządzenia przesyłowe pozostawały zdaniem Sądu Rejonowego poza zakresem niniejszego postępowania i mogą być przedmiotem rokowań pozwanej z właścicielami nieruchomości w zakresie ustanowienia odpowiednich służebności. Wskazał następnie, że sieć wodociągowa zlokalizowana na działkach nr (...) w R. gmina D. służy celowi w jakim została wybudowana, gdyż pozwana za jej pomocą dostarcza wodę odbiorcom i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie (faktu tego pozwana na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała) nie ponosząc jednocześnie kosztów wybudowania sieci. Co prawda przepis art. 49 k.c. odnosi się do przedsiębiorcy przesyłowego, niemniej w przedmiotowej sprawie legitymacja procesowa bierna pozwanej jest aktualna. Obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania gminy własne obejmują sprawy m.in. wodociągów i zaopatrzenia w wodę (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 446). Również art. 3 ust. 1 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 139 z późn. zm.) przewiduje, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. W przedmiotowej sprawie bezspornym było zdaniem sądu pierwszej instancji, że powodowie podejmowali liczne próby zawarcia z pozwaną umowy o przeniesienie własności przyłączonej sieci wodociągowej na rzecz pozwanej za odpowiednim wynagrodzeniem. Zastosowanie przepisu art. 49 § 2 k.c. nie budziło wątpliwości. Osią sporu w przedmiotowym procesie była kwestia należnego powodom wynagrodzenia za przeniesienie własności sieci wodociągowej. Dokonując ustaleń faktycznych w sprawie (które w zasadniczej części nie były sporne między stronami) Sąd Rejonowy oparł się na dokumentacji przedłożonej przez stronę powodową oraz – w zakresie wykonania i wartości sieci wodociągowej wzniesionej przez powodów – na opinii biegłego z zakresu budownictwa, mgr inż. K. P.. Sąd w całości podzielił zawarte w opinii wnioski uznając ją za wykonaną zgodnie z zakreśloną tezą dowodową i w sposób profesjonalny. Biegły dokonał oględzin nieruchomości, na której posadowiono urządzenia przesyłowe oraz przeanalizował dokumentację projektową i powykonawczą. W sposób niebudzący zastrzeżeń dokonał stosownych wyliczeń zarówno wartości robót jak i związanych z wykonaniem sieci wodociągowej kosztów sporządzenia dokumentacji projektowej, stanowiącej również koszt wykonania wodociągu. Do przedmiotowej opinii zastrzeżenia składała strona pozwana żądając wyjaśnień, na jakiej podstawie biegły dokonał ustaleń zgodności z projektem wykonanych prac, skoro umiejscowione były one pod ziemią. Biegły wyjaśnił w opinii uzupełniającej, że prace które uległy zakryciu zostały ustalone w oparciu o dokumentację. Nieobecny na oględzinach (prawidłowo zawiadomiony o ich terminie) pełnomocnik pozwanej poprzez swoją absencję sam pozbawił się możliwości uczestniczenia w sporządzeniu przez biegłego stosownej opinii nie zgłaszając w odpowiednim czasie stosownych wniosków (np. wykonania odkrywki tam, gdzie byłoby to technicznie uzasadnione). Nadto kwestionował zgodność wykonania sieci z dokumentacją projektową, pomimo tego, że dysponował nią od 2014r. Co więcej, w zakresie w jakim pozwana kwestionowała prawidłowość wykonanych prac wskazać należy na zapisy w dzienniku budowy (k. 18-19), zgodnie z treścią których w dniu 6 września 2006r. przygotowano wykonany wodociąg do odbioru w otwartym wykopie. Następnego dnia upoważniony przez pozwaną pracownik dokonał odbioru sieci z wynikiem pozytywnym. Nie zgłaszał zastrzeżeń co do wykonania sieci ani prawidłowości przeprowadzonych prac. Stosownie do treści art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 290 z późn. zm.), dziennik budowy stanowi urzędowy dokument przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót. Skoro pracownik pozwanej zaaprobował zastany w dniu 7 września 2006r. stan rzeczy, jego kwestionowanie na obecnym etapie wymaga konkretnych i należycie uzasadnionych motywów. Takich jednak pozwana nie przedstawiła. Jednocześnie pozwana nie kwestionowała ustalonej przez biegłego wysokości należnego za wykonanie sieci wodociągowej wynagrodzenia, w sumie 34.571,03 zł (32.924,79 zł + 1.646,24 zł). Mając na uwadze zasadność żądań powodów w przeważającym zakresie (za wyjątkiem przedawnionego roszczenia o odsetki za opóźnienie w spełnieniu roszczenia), uwzględniając powyższe przepisy na podstawie art. 64 k.c. Sąd zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli o treści, jak w pkt. I wyroku. O kosztach orzekł w oparciu o art. 100 k.p.c. wskazując, że skoro roszczenie powodów zostało oddalone jedynie w niewielkim stopniu w zakresie żądania odsetek ustawowych od dochodzonej pozwem kwoty, należało zasądzić dla powoda koszty procesu w pełnej wysokości. Apelację od punktów I i III wyroku złożyła pozwana zarzucając:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.