Sygn. akt I ACa 547/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2017 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Bogdan Radomski Sędzia: Sędzia: SA Jolanta Terlecka SA Jerzy Nawrocki (spr.) Protokolant Kinga Panasiuk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa(...)Spółki Akcyjnej w W. przeciwko E. B. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 22 grudnia 2015 roku, sygn. akt I C 71/15 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanej E. B. na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. I A Ca 547/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015r. sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko E. B. o zapłatę utrzymał w mocy w stosunku do pozwanej E. B. nakaz zapłaty wydany przez ten Sąd w dniu 28 sierpnia 2014r. w postępowaniu nakazowym w sprawie I Nc 186/14. W nakazie zapłaty Sąd zobowiązał pozwane - B. Ż. i E. B. do zapłaty solidarnie na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. 82.699 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 października 2013 roku oraz kosztami postępowania nakazowego, w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty (nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym k. 34). W dniu 16 września 2014 roku pozwana E. B. wniosła zarzuty (k.38), zaskarżając go w części dotyczącej jej i wnosząc o uchylenie nakazu, oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwana podniosła, iż powód próbuje „wyłudzić” od niej pieniądze, bowiem upłynął już trzyletni okres dochodzenia roszczenia, a Bank wzywając ją do zapłaty nie wykazał się legitymacją do dochodzenia wpłaty tak dużej kwoty na swoje konto (zarzuty k. 38-39). Ponadto w piśmie z dnia 25 listopada 2014 roku (k. 72) E. B. zarzuciła: - nieważności umowy poręczenia wekslowego zawartej w dniu 16 października 2009 roku pomiędzy nią a powodowym Bankiem, z uwagi na to, że nie została poinformowana przez pracowników Banku przed zawarciem umowy poręczenia o jej charakterze i ryzyku związanym z jej podpisaniem, oraz sprzeczność wykreowanego przez nią stosunku prawnego z zasadami współżycia społecznego; - nieważności umowy kredytu odnawialnego w ramach limitu kredytowego w kwocie 60.000 zł, udzielonego przez powodowy Bank B. Ż.w rachunku bieżącym (...) z dnia 16 października 2009 roku, zabezpieczonego poręczeniem wekslowym, gdyż B. Ż. nie posiadała zdolności kredytowej i nie powinna uzyskać kredytu; - wypełnienia weksla przez Bank po upływie terminu przedawnienia roszczenia, co oznacza, że weksel wypełniony został niezgodnie z deklaracją wekslową; - zakwestionowała nadto kwotę roszczenia wskazaną w wekslu, podnosząc, iż winna ona być pomniejszona o ewentualną spłatę, a nadto powinna odnosić się ona do kwoty kredytu z umowy kredytowej z dnia 16 października 2009 r. (pismo procesowe k. 72-76, 140-142). Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 16 października 2009 roku powodowy Bank udzielił B. Ż. kredytu odnawialnego w ramach limitu kredytowego, na podstawie umowy kredytu w rachunku bieżącym (...), w kwocie 60.000zł. Kredyt został udzielony na okres od 19 października 2009 roku do 18 października 2010 roku (umowa kredytu k. 7 -10). W celu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z zawartej umowy kredytowej B. Ż. wystawiła weksel in blanco, a E. B. udzieliła poręczenia wekslowego (k. 26), składając podpis na wekslu i podpisując deklarację wekslową (k. 26-27v). W dniu 23 lutego 2010 roku został zawarty aneks nr (...) do umowy kredytu z dnia 16 października 2009 roku, na mocy którego zwiększono kwotę limitu kredytu odnawialnego z 60.000 zł do 110.000 zł i wskazano, że zostaje on udzielny na okres od 24 lutego 2009 roku do 18 października 2010 roku (aneks k. 6). Tego samego dnia E. B. podpisała drugą deklarację wekslową (zeznania E. B. k. 201v). W dniu 18 października 2010 roku została zawarta umowa ugody pomiędzy B. Ż. a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W., na podstawie której ustalono, że wierzytelność (...) S.A. w stosunku do B. Ż. z umowy kredytu z dnia 16 października 2009 roku, na dzień 18 października 2010 roku wynosi 110.000 zł. Dłużnik B. Ż. uznała przedmiotową wierzytelność i zobowiązała się do jej spłaty w miesięcznych ratach wraz z dalszymi odsetkami i kosztami, przy czym termin płatności ostatniej raty określono na dzień 15 października 2014 roku. Strony oświadczyły jednocześnie, że zachowana zostaje tożsamość i ciągłość wierzytelności objętej umową ugody, jako wynikającej z umowy kredytu. Ustaliły również, że pozostają w mocy zabezpieczenia ustanowione w umowie kredytu z dnia 16 października 2009 roku, w tym poręczenie wekslowe E. B.. Ugoda została podpisana przez B. Ż. oraz poręczyciela wekslowego E. B. (ugoda k. 4-5v). B. Ż. nie spłacała kwoty zadłużenia. Pismem z dnia 29 stycznia 2013 roku, doręczonym 1 lutego 2013 roku, powodowy Bank wypowiedział B. Ż. warunki spłaty zadłużenia ustalonych w ugodzie z dnia 18 października 2010 roku i wezwał ją do zapłaty zobowiązania (pismo k. 91, potwierdzenie odbioru k. 92). Następnie w dniu 10 października 2013 roku powód wypełnił weksel oraz opatrzył go datą płatności 24 października 2013 roku, wskazując jako miejsce jego płatności (...) S.A. Oddział 1 w B. i wezwał zobowiązanych do wykupu weksla pismami z dnia 10 października 2013 roku (wezwanie k. 12, wezwanie k. 14). B. Ż. odebrała przedmiotowe wezwanie w dniu 14 października 2013 roku, a E. B. w dniu 15 października 2013 roku. Żadna z nich nie dokonała jednak wykupu weksla w terminie (potwierdzenie doręczenia k.13, k. 15). W dniu 28 sierpnia 2014 roku Sąd Okręgowy w Lublinie wydał nakaz zapłaty w sprawie (nakaz zapłaty k. 33). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody. Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione. Powyższe okoliczności faktyczne były bezsporne w sprawie i skutkowały uznaniem, że E. B. zaciągnęła ważne zobowiązanie wekslowe wobec Banku. Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut pozwanej dotyczący wypełnienia weksla po upływie terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu i zarzut nieważności umowy poręczenia wekslowego z dnia 16 października 2009 roku. Powołując się na orzecznictwo Sąd wskazał, że czym innym jest przedawnienie roszczenia ze stosunku podstawowego, a czym innym przedawnienie zobowiązania wekslowego. Obie instytucje różnią się istotnie między innymi, co do początku biegu przedawnienia. Termin przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, zgodnie z regułą art. 120 k.c., rozpoczyna bieg od dnia, w którym świadczenie ze stosunku podstawowego stało się wymagalne. Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia z weksla własnego skierowanego przeciwko wystawcy weksla własnego, zgodnie z art. 70 ustawy Prawa wekslowego liczy się od dnia płatności weksla. Ta sama zasada dotyczy przedawnienia roszczenia wekslowego z weksla in blanco. Przedawnienie roszczenia z weksla wręczonego bez wypełnienia daty płatności i bez zastrzeżeń, co do tej daty, rozpoczyna się z dniem płatności wpisanym na wekslu przez wierzyciela wekslowego. W ocenie Sądu termin przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego wynosi trzy lata, gdyż roszczenie powoda ma bezpośredni związek z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, polegającą na udzielaniu kredytów (art. 118 kc). Na podstawie art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wobec uznania długu przez B. Ż. w ugodzie z dnia 18 października 2010r. bieg terminu przedawnienia roszczenia Banku z umowy kredytowej został przerwany. W konsekwencji bieg terminu przedawnienia tego roszczenia mógł się rozpocząć dopiero po 18 października 2010r. Jak wynika z pisma powodowego Banku z dnia 15 maja 2015 r., ugoda była obsługiwana do stycznia 2013r., zatem do tego dnia termin przedawnienia roszczenia nie rozpoczął biegu, gdyż roszczenie nie było wymagalne. Bieg przedawnienia roszczenia z umowy kredytowej rozpoczął się po wypowiedzeniu umowy ugody z 18 października 2010r., co miało miejsce w dniu 29 stycznia 2013 roku. Pismo wypowiadające doręczono dłużniczce w dniu 1 lutego 2013 roku. Mając więc na względzie 30-dniowy termin wypowiedzenia (par 9 pkt 3 umowy ugody), wierzytelność objęta ugodą stała się wymagalna od dnia 2 marca 2013 roku. Trzyletni termin przedawnienia upłynąłby więc zatem 2 marca 2016 roku. Jego bieg został jednak skutecznie przerwany wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie w sierpniu 2014r. Ponieważ weksel został wypełniony 10 października 2013r. i opatrzony datą płatności jako 24 października 2013 roku, a bieg przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego rozpoczął się dopiero 2 marca 2013r., to weksel został wystawiony przed upływem trzyletniego terminu przedawnienia zobowiązania podstawowego. Biorąc natomiast pod uwagę treść art. 70 prawa wekslowego, określenie płatności weksla na dzień 24 października 2013 roku oraz fakt wniesienia powództwa w sierpniu 2014 roku, oczywistym jest , że nie nastąpiło również przedawnienie roszczenia wekslowego. W konsekwencji, zarzuty pozwanej co do przedawnienia roszczeń powódki nie są uzasadnione. Za niezasadny Sąd uznał zarzut nieważności umowy poręczenia wekslowego z dnia 16 października 2009 roku, z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy, a odmowa udzielenia ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c. musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości. Pozwana upatrywała naruszenia zasad współżycia społecznego przez powoda w tym, iż doszło do udzielenia kredytu przez powodowy bank B. Ż., nieposiadającej zdolności kredytowej, o czym świadczyć miał zawarty do umowy aneks, a następnie ugoda, o których to pozwana jako poręczyciel wekslowy nie została poinformowana. Podnosiła również, iż do wniosku o kredyt dołączone zostało oświadczenie majątkowe poręczyciela, z którego jednoznacznie wynikało, iż nie dysponuje on obiektywnie żadną możliwością spłaty zaciągniętego kredytu. Wskazywała nadto, że nie została poinformowana przez pracowników banku o charakterze i ryzyku związanym z zawarciem umowy poręczenia. W ocenie Sądu analiza powodowy Bank udzielił kredytu B. Ż., nie będąc świadomym tego, iż nie ma ona zdolności kredytowej. Okoliczność ta nie została udowodniona przez pozwaną. Niezrozumiałym jest nadto dla Sądu zarzucanie stronie powodowej przez pozwaną, że nie została poinformowana o zwiększeniu kwoty limitu kredytu odnawialnego z 60.000zł do 110.000 zł, w sytuacji kiedy na umowie ugody, wskazującej wysokość zobowiązania B. Ż., figuruje podpis E. B.. To pozwana nie powinna udzielać poręczenia w przedmiotowej sprawie jeżeli od samego początku była świadoma tego, że w razie potrzeby nie będzie w stanie wywiązać się ze zobowiązania wobec Banku. Takie zachowanie w ocenie Sądu z pewnością należałoby uznać za naruszające zasady współżycia społecznego z uwagi na nadużycie zaufania drugiej strony umowy. Strona zaś, która nie przestrzega zasad współżycia społecznego nie może powoływać się na naruszenie tych zasad wobec siebie. Niezasadnym jest także zarzut niepoinformowania pozwanej przez bank o skutkach poręczenia, jeżeli zważy się, że pozwana dokonywała tej czynności, jako osoba dorosła, o pełnej zdolności do czynności prawnych. Nadto wskazywanie, że poręczenie zostało udzielone jedynie z uwagi na chęć wsparcia dłużniczki, która miała problemy finansowe, w celu uzyskania przez nią kredytu inwestycyjnego, nie ma natomiast znaczenia w świetle przepisów prawa wekslowego. Zgodnie z art. 30 pr. wekslowego nawet wtedy, gdy osoba podpisująca weksel jako avalista umówi się z wystawcą weksla, że jej rola ma być inna (np. tylko wzmacniająca pozycję i wiarygodność wystawcy) i w takiej roli składa swój podpis, to tej treści porozumienie nie wywołuje żadnych skutków względem posiadacza weksla (A.Szpunar op.cit., s.130, t.5; por. orzecz. SN z 1.08.1931 r. OSP 1932, poz.79). Zamieszczenie wyrazu „poręczam” na odwrocie weksla usuwa, w świetle art. 31 pr. wekslowego, wszelkie wątpliwości, co do charakteru złożonego podpisu (por. J.Jastrzębski, M.Kaliński „Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz” LexisNexis W-wa 2008, s.247, t.2; wyrok SN z 24.10.2003 r. III CK 35/02). W konsekwencji, kto podpisał się na wekslu, jako poręczyciel, odpowiada jako poręczyciel chyba, że remitent wiedział, że taka osoba w ogóle nie zamierzała udzielić poręczenia (A.Szpunar op.cit., s.1303). Pozwana w ogóle nie podjęła inicjatywy dowodowej dla wykazania takiej okoliczności. Również podnoszenie na rozprawie w dniu 2 września 2015 roku przez pozwaną, iż nie wie w jakich okolicznościach doszło do podpisania przez nią drugiej deklaracji wekslowej i że „być może ktoś podłożył jej to wcześniej do podpisania” nie zostało poparte żadnymi dowodami. Sąd uznał również za chybiony zarzut nieudowodnienia wysokości kwoty widniejącej na wekslu. Na okoliczność wysokości kwoty, na jaką został wypełniony weksel, powód przedstawił dokumenty i wyliczenie, które nie budziły zastrzeżeń Sądu (zestawienia operacji za okres od 18 października 2010 r. do 31 grudnia 2013 r na rachunku bieżącym na którym był ewidencjonowany kredyt k. 147-189v, wyciąg z Ksiąg Banku Nr (...) z dnia 28.07.2015 r k.). Wynika z nich jednoznacznie, że kwota umieszczona na wekslu odpowiada wysokości dochodzonego pozwem roszczenia. Na przedmiotową kwotę składają się należność główna oraz odsetki. Odsetki zostały naliczone za okres od dnia 2 marca 2013 roku czyli od dnia wymagalności wierzytelności do dnia 23 października 2013 roku według stóp procentowych określonych w komunikatach odsetkowych. Apelację od tego wyroku złożyła pozwana zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie nakazu zapłaty w całości w stosunku do pozwanej i oddalenie powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje. Pozwana zarzucała Sądowi Okręgowemu:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.