Sygnatura akt II AKa 20/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2017 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Tadeusz Kiełbowicz Sędziowie: SSA
k.p.k. – przepisy procedury karnej nie dopuszczały zasądzenia wnioskodawcy S. Ż.
(1)zadośćuczynienia z tytułu ograniczenia jego wolności w wyniku zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju, po uchyleniu tymczasowego aresztowania. Jako podstawę takiego stanowiska Sąd I instancji przyjął przepis art. 21 ustawy z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 poz. 437), stanowiący, że w razie wątpliwości, czy stosować prawo dotychczasowe, czy przepisy niniejszej ustawy, stosuje się przepisy niniejszej ustawy oraz wyraził przekonanie, że ustawodawca nie wprowadził w tym zakresie szczegółowych przepisów intertemporalnych, a sąd orzekający miał obowiązek stosowania przepisów k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2016r. Tymczasem, zgodnie z przepisem art. 25 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016r. poz. 437), postępowania wymienione w działach XI i XII ustawy Kodeksu postępowania karnego, wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, toczą się do ich zakończenia według przepisów dotychczasowych. Takie brzmienie przepisu przejściowego, ewidentnie niedostrzeżonego przez Sąd I instancji, jasno przekonywało, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed uchyleniem przepisu art.
k.p.k., a zatem przed dniem 15 kwietnia 2016r., możliwe było stosowanie tego przepisu, a zatem także przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia nie tylko w związku z stosowaniem tymczasowego aresztowania, lecz także w związku ze stosowaniem wszelkich środków przymusu, o których mowa w dziale VI k.p.k., w tym wolnościowych środków zapobiegawczych. W realiach niniejszej sprawy, żądanie zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia m.in. z powodu niesłusznego stosowania środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju, wniesiono w dniu 20 maja 2015r., a postępowanie toczyło się także w okresie obowiązywania przepisu art.
k.p.k. i nie zostało zakończone do czasu uchylenia tego przepisu. Przepis art.
k.p.k. miał charakter materialnoprawny, gdyż ustanawiał podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa z a szkody majątkowe i krzywdy moralne wynikające z wykonywania wobec niego w tym postępowaniu środków przymusu, o których mowa w dziale VI, w tym środków zapobiegawczych innych niż tymczasowe aresztowanie. Jeżeli takie żądanie wniesiono przed uchyleniem przepisu art.
k.p.k., to należało stosować ustawę względniejszą dla wnioskodawcy, czego wyrazem jest przepis art. 25 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016r. poz. 437), ustanawiający zasadę, że postępowania wymienione w działach XI i XII ustawy Kodeksu postępowania karnego, wszczęte i niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, toczą się do ich zakończenia według przepisów dotychczasowych. Na podstawie art.
§ 1
k.p.k., w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia wobec niego postępowania w wypadkach innych niż określone w art. 552 § 1-3 k.p.k. oskarżonemu przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonywania wobec niego w tym postępowaniu środków przymusu, o których mowa w dziale VI. Roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, o którym mowa w art.
§ 1
k.p.k., przysługuje także oskarżonemu w razie skazania z tytułu niezasadnego wykonywania środków zapobiegawczych lub zabezpieczenia majątkowego w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar lub środków karnych nie można było zaliczyć na ich poczet okresów wykonywania odpowiednich środków zapobiegawczych podlegających takiemu zaliczeniu lub w pełni wykorzystać zastosowanego zabezpieczenia majątkowego (art.
§ 2k.p.k.).
Przepis art.
§ 2k.p.k.
stosuje się odpowiednio w razie orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania (art.
§ 3k.p.k.). Z tych przyczyn co do zasady należało rozpoznać żądania wnioskodawcy S. Ż.
(1)o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikłe ze stosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju (art. 277 k.p.k.) w okresie od dnia 7 września 2012r. do dnia 27 czerwca 2013r. V. Apelacja wniesiona przez ówczesnego pełnomocnika z urzędu wnioskodawcy S. Ż.
(1), adw. A. G. nie zasługiwała na uwzględnienie co do żądania zasądzenia odszkodowania za rzekome szkody wynikające ze stosowania wobec S. Ż.
(1)środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju (art. 277 k.p.k.) w okresie od dnia 7 września 2012r. do dnia 27 czerwca 2013r., gdyż ani wnioskodawca, ani jego obaj pełnomocnicy procesowi nie wykazali, że stosowanie tego środka przymusu doprowadziło do jakichkolwiek szkód po stronie wnioskodawcy. Apelacja ta była natomiast zasadna co do zasądzenia z tego tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę moralną. Po pierwsze, po uchyleniu tymczasowego aresztowania w dniu 7 września 2012r. brak jakichkolwiek dowodów na to, że S. Ż.
(1)miał wolę podjęcia jakiejkolwiek działalności gospodarczej na terenie Francji, tym bardziej, że na podstawie informacji z bazy internetowej (...) Głównego Urzędu Statystycznego oraz danych o firmach zarejestrowanych przez S. Ż.
(1)na terenie Polski (k. 217-218) oraz zeznań wnioskodawcy S. Ż.
(1)złożonych w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu w dniu 2 marca 2017r. (k. 219-220) wynikało, że po przyjeździe do Polski S. Ż.
(1)od dnia 1 lipca 2012r. zarejestrował działalność gospodarczą pod nazwą (...) w swoim domu w J., przy ul. (...). Firma miała zajmować się sprzedażą hurtową części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli, jednak nie podjęła żadnej działalności gospodarczej, gdyż wnioskodawca został zatrzymany i tymczasowo aresztowany. W momencie zatrzymania i tymczasowego aresztowania firma (...) nie podjęła zatem jeszcze żadnej działalności i wnioskodawca nie osiągał żadnych dochodów, jednak także po uchyleniu tymczasowego aresztowania S. Ż.
(1)nie podjął żadnej działalności w imieniu tej firmy. Po wtóre, mimo deklaracji chęci wyjazdu do Francji, wynikających z wniosków o uchylenie wolnościowych środków zapobiegawczych w postaci poręczenia majątkowego w wysokości 5.000 złotych oraz zakazu opuszczania kraju (k. 446-448, 450-451, 457-458, 461-462, 471-472, 474-475, 755-756akt Sądu Rejonowego w Wałbrzychu o sygn. III K – 1238/12), a mianowicie: 1) pisma z dnia 22.10.2012r. o umorzenie postępowania karnego oraz uchylenie poręczenia majątkowego, którego nie uwzględnił Prokurator Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dnia 2.11.2012r. nr 1Ds.1342/12/Sp; 2) pisma z dnia 18.11.2012r. o uchylenie poręczenia majątkowego oraz zakazu opuszczania kraju, co do którego Prokurator Prokuratury Rejonowej zarządził odmowę przyjęcia tego pisma jako zażalenia na postanowienie z dnia 2.11.2012r. nr 1Ds.1342/12/Sp; 3) pisma z dnia 24.11.2012r. o umorzenie postępowania karnego oraz uchylenie zakazu opuszczania kraju, którego nie uwzględnił Prokurator Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dnia 11.12.2012r. nr 1Ds.1342/12/Sp; wnioskodawca nie przedstawił żadnych wiarygodnych informacji i danych (pism, korespondencji biznesowej, ani nawet nazw firm, będących rzekomo partnerami i rozmowach, pertraktacjach lub przedsięwzięciach biznesowych), które wskazywałyby, że miał zamiar podjęcia działalności gospodarczej na terenie Francji. Po trzecie, w okresie od dnia 7 września 2012r. do dnia 27 czerwca 2013r. wnioskodawca nie tylko nie podjął na terenie Polski żadnej działalności gospodarczej (ku czemu nie było żadnych obiektywnych przeszkód, skoro z takim zamiarem przyjechał do kraju), lecz także nie podjął żadnej pracy zarobkowej, pozostając na utrzymaniu osób bliskich. Jak już wyżej wskazano, jeszcze w fazie śledztwa objętego sprawą III K – 1238/12 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu, podczas przesłuchania w dniu 14 grudnia 2012r., przed sporządzeniem aktu oskarżenia, S. Ż.
(1)przesłuchany jako podejrzany w podał, że nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej, że pomaga mu w utrzymaniu siostra oraz utrzymuje się częściowo z oszczędności (k. 489 akt III K – 1238/12 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu). Po czwarte, po zwolnieniu z zakładu karnego, czyli w dniu 7 września 2012r. wnioskodawca nie podjął żadnej działalności gospodarczej w imieniu firmy (...), ani nie wystawiał żadnych faktur, uznając, że nie będzie prowadził tej działalności gospodarczej w Polsce po tym co go spotkało, a zwłaszcza po napadzie i pozbawieniu wolności. Następnie wykreślił działalność gospodarczą tej firmy z bazy (...) z dniem 25 lutego 2013r. Po piąte, podczas śledztwa w sprawie karnej przeciwko S. Ż.
(1)zarządzono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez zawodowego kuratora sądowego (k. 172-173 akt sprawy III K – 1238/12 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu), z którego wynikało, że po 6 latach pobytu we Francji, jak poinformowała żona wnioskodawcy – B. Ż., do kraju wrócił na stałe w połowie kwietnia 2012r. Jak wskazywał kurator sądowy, przed wyjazdem do Francji S. Ż.
(1)prowadził firmę transportową, lecz doszło do trudności w prowadzeniu tej firmy, gdyż spłonął samochód i po tym zdarzeniu S. Ż.
(1)popadł w depresję. We Francji pracował głównie przy remontach, a celem wyjazdu było m.in. zgromadzenie środków na spłatę zadłużenia jakie powstało w trakcie wykonywania działalności gospodarczej. Po powrocie do Polski założył sklep internetowy, co miało być jego podstawowym źródłem dochodu (k. 172-173 akt sprawy III K – 1238/12 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu). Po szóste, z zeznań wnioskodawcy S. Ż.
(1)złożonych w dniu 22 września 2016r. w charakterze świadka w Wydziale Konsularnym Ambasady RP w P. (k. 160-166) oraz z zeznań wnioskodawcy S. Ż.
(1)złożonych w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu w dniu 2 marca 2017r. (k. 219-220) wynikało, że po uchyleniu zakazu opuszczania kraju, S. Ż.
(1)nie od razu wyjechał z Polski mimo natychmiastowej wykonalności postanowienia w tym zakresie. Uczynił to dopiero w połowie lipca 2013r., lecz także nie podjął żadnej pracy. Nie pracował aż do końca sierpnia 2013r., kiedy to zachorował, lecz brak jakichkolwiek podstaw do łączenia tej choroby ze stosowaniem tymczasowego aresztowania w sprawie III K – 1238/12 Sądu Rejonowego w Wałbrzychu. Przy opuszczeniu jednostki penitencjarnej stan zdrowia S. Ż. był prawidłowy, co wynika z akt osobowych A i B tymczasowo aresztowanego oraz książki zdrowia. W konkluzji należy stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, by w wyniku stosowania wobec wnioskodawcy S. Ż.
(1)środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju doszło po jego stronie do powstania szkody w wyniku niemożności pracy lub wykonywania działalności gospodarczej. Zachowanie wnioskodawcy w okresie od dnia 7 września 2012r. do dnia 27 czerwca 2013r. wręcz przemawia za wnioskiem, że mimo obiektywnych możliwości podjęcia działalności gospodarczej lub pracy zarobkowej, nie miał woli podjęcia takiej aktywności zawodowej. Niewątpliwie jednak, stosowanie wobec wnioskodawcy S. Ż.
(1)środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju w okresie od dnia 7 września 2012r. sprawiło mu dolegliwości tego rodzaju, że nie mógł swobodnie wyjechać za granicę. Z tego tytułu należy mu się niewątpliwie zadośćuczynienie, które należało określić w wysokości 2.500,- złotych od uprawomocnienia się niniejszego wyroku. VI. Z opisanych wyżej względów, na podstawie art. 437 § 2 k.p.k., zmieniono zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy S. Ż.
(1)dalsze 5.000,- (pięć tysięcy) złotych, ponad kwotę zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 16 listopada 2016r. sygn. akt III Ko – 85/16, wraz z ustawowymi odsetkami od daty prawomocności wyroku, na co składa się: 2.500,- (dwa tysiące pięćset) złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz 2.500,- (dwa tysiące pięćset) złotych tytułem odszkodowania za powstałą szkodę, wynikłe z wykonywania wobec niego środków przymusu w postaci tymczasowego aresztowania oraz zakazu opuszczania kraju w sprawie Sądu Rejonowego w Wałbrzychu o sygnaturze akt III K – 1283/12. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymano w mocy (art. 437 § 1 k.p.k.). VII. Podstawę zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. M. wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym oraz tytułem podatku VAT stanowiły przepisy art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r. poz. 1999 z późniejszymi zmianami) oraz § 17 ust. 6 oraz § 4 ust. 1-3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r. poz. 1714 z późniejszymi zmianami). Orzeczenie o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze oparto o przepis art. 544 § 2 k.p.k., stwierdzający, że postępowanie w tego rodzaju sprawach jest wolne od kosztów. SSA Bogusław Tocicki SSA Tadeusz Kiełbowicz SSO( del.do SA) Edyta Gajgał