k.c.: §
k.c. nie mają zastosowania do odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych w postaci czci, dobrego imienia, godności, gdyż odpowiedzialność za naruszenie tych dóbr osobistych uregulowana jest w sposób odrębny właśnie w art. 23, 24 i 448 k.c. Jedynie szczególny rodzaj dóbr osobistych w postaci zdrowia i wolności może podlegać także ochronie przewidzianej w art. 444 i 445 k.c. Jeżeli szkodę lub krzywdę wynikającą z rozstroju zdrowia wywołało niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się na zasadach art. 417 § l lub art.
445 § l k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30.04.2014r., I ACa 106/14, LEX nr 1489164). Jeśli bezprawne działanie ma wynikać z prawomocnego orzeczenia sądu to odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych na podstawie art. 24 § l k.c. w związku z art. 448 k.c. warunkuje także przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej państwa za bezprawie judykacyjne z art.
k.c., a zatem niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia stwierdzona we właściwym postępowaniu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9.01.2014r., I ACa 837/13, LEX nr 1439214); Pozbawienie wolności jest samoistną podstawą przyznania zadośćuczynienia, które ma stanowić formę rekompensaty za negatywne przeżycia psychiczne wiążące się z samym faktem bezpodstawnego pozbawienia wolności, opisywane jako głęboki dyskomfort psychiczny, poczucie utraty autonomii, uczucia bezradności, osamotnienia, niepokoju o sprawy osobiste. Ta krzywda, niepowiązana z doznaniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, i od nich niezależna, podlega naprawieniu na podstawie art. 445 § 2 k.c. Jeżeli natomiast ujemne przeżycia związane z faktem pozbawienia wolności wpłynęły na pogorszenie stanu zdrowia fizycznego lub psychicznego, poszkodowanemu przysługiwałoby roszczenie przewidziane w art. 445 § l k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.11.2015r. w sprawie sygn. IV CSK 792/14, LEX nr 1938686). Naruszenie dóbr osobistych nie rodzi oczywiście automatycznie odpowiedzialności sprawcy. Sięgnięcie do sankcji cywilnych określonych w art. 24 k.c. wymaga nadto stwierdzenia bezprawności naruszenia, czyli sprzeczności zachowania sprawcy z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. wprowadził domniemanie bezprawności, a to oznacza przesunięcie na pozwanych ciężaru dowodu wystąpienia okoliczności uchylających bezprawność (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 06.08.2015r. w sprawie sygn. I ACa 1421/14, LEX nr 1796885); Przy rozpoznawaniu żądania ochrony naruszonych dóbr osobistych w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i ocena, czy i jakie dobro osobiste określonej osoby zostało naruszone, a następnie stwierdzenie bezprawności działania sprawcy lub istnienia okoliczności wyłączających bezprawność (art. 24 k.c.). Okolicznością wyłączającą bezprawność jest zaś prawdziwość twierdzeń co do faktów i działanie w uzasadnionym interesie społecznym (wyrok Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 26.06.2015r. w sprawie sygn. V ACa 935/14, LEX nr 1842302). W sprawie niesporne było iż powód odbywał kary pozbawienia wolności w warunkach izolacji więziennej. Nadto, iż na jego wnioski orzekane były kolejne wyroki łączne. Nie ulegało też wątpliwości, iż podczas odbywania kar wynikających z wyroku łącznego z dnia 20.05.2005r. w sprawie sygn. II K 389/04 oraz kary jednostkowej w sprawie sygn. II K 544/00 (tj. l roku pozbawienia wolności, 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 2 lat pozbawienia wolności) powód złożył kolejny wniosek o wydanie wyroku łącznego. Tym samym godził się także z ewentualnymi negatywnymi dla niego skutkami wydania takiego wyroku łącznego. W tym miejscu należy podkreślić, iż wyrok łączny może określać karę niższą niż okres już odbytych i połączonych kar pozbawienia wolności. Wynika to wprost z treści art. 576 § 2 k.p.c., co nie dowodzi faktu bezprawnego pozbawienia wolności w okresie przewyższającym karę łączną. Przepis ten stanowi, w wypadku wymierzenia w wyroku łącznym kary niższej od okresu odbytych i połączonych już kar pozbawienia wolności lub równej temu okresowi, przewodniczący niezwłocznie zarządza , zwolnienie skazanego, jeżeli nie jest on pozbawiony wolności w innej sprawie. Przesyłając zarządzenie do wykonania, załącza się wydany wyrok łączny. Takiej właśnie sytuacji doświadczył powód. Zanim doszło do rozpoznania jego wniosku powód odbył karę jednostkową l roku pozbawienia wolności (na poczet której zaliczono mu okres uprzedniego osadzenia) oraz karę z wyroku łącznego 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Po czym, został warunkowo przedterminowo zwolniony z odbycia kary 2 lat pozbawienia wolności. W chwili, gdy powód przebywał na wolności, doszło do wydania wyroku łącznego z dnia 17.11.2008r., w którym Sąd połączył kary l roku pozbawienia wolności oraz 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzekając karę łączną w wymiarze 5 lat i 6 miesięcy. Nadto, ustalając iż odrębnemu wykonaniu będzie podlegała kara 2 lat pozbawienia wolności. Tym samym zaistniała sytuacja, gdy wyrok łączny 5 lat i 6 miesięcy był orzeczony w wymiarze niższym niż już odbyte przez powoda kary. Nadto, naturalną konsekwencją wydania tego wyroku łącznego była utrata mocy poprzedniego wyroku łącznego oraz dotyczących go postanowień wykonawczych, w tym o warunkowym przedterminowym zwolnieniu od kary 2 lat pozbawienia wolności. W tym miejscu należy podkreślić, iż takie skutki prawne wynikały z samej istoty wyroku łącznego. Ten zaś był wydany na wniosek powoda. Dlatego, w ocenie Sądu, powód nie może skutecznie twierdzić, iż utrata mocy postanowienia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu i wprowadzenie wobec niego kary 2 lat pozbawienia wolności było bezprawnym działaniem. W konsekwencji wydania nowego wyroku łącznego Sąd musiał ponownie dokonać zaliczeń na poczet tej kary okresów pozbawienia wolności. Zostało to dokonane zgodnie z zasadami wynikającymi z prawa karnego. Wprawdzie po wydaniu wyroku łącznego i dokonaniu odpowiednich zaliczeń okazało się, że powód odbył dwie kary w wymiarze przewyższającym wymiar kary łącznej (co dotyczy okresu od dnia 25.08.2007r. do dnia 18.07.2008r., ale nie było to działaniem bezprawnym, a konsekwencją ubiegania się o powoda o wydanie wyroku łącznego dopiero w sytuacji odbycia znacznej części dwóch pierwszych kar jednostkowych. Nie doszło więc do bezprawnego pozbawienia wolności powoda. Jako takie nie może być bowiem traktowane wykonanie prawomocnych kar wynikających z wyroków wydanych w sprawach sygn. II K 544/00 (l roku pozbawienia wolności) i sygn. II K 389/04 (kary łącznej 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności). Nawet jeśli później wydany wyrok łączny z dnia 17.11.208r. w sprawie sygn. II K 178/08 ustalił ich nowy wymiar na okres 5 lat i 6 miesięcy. Karę tę powód już odbył, co zostało prawidłowo ustalone przez Sąd. Na jej poczet Sąd zasadnie zaliczył okresy osadzenia powoda. Jak już wskazano, konsekwencją wydania nowego wyroku łącznego, której zapewne powód nie przewidział, była konieczność odwołania wobec niego warunkowego przedterminowego zwolnienia i wprowadzenie do wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności w sprawie sygn. II K 389/04. W orzecznictwie podkreśla się, iż postanowienie o warunkowym przedterminowym zwolnieniu z odbycia reszty kar jednostkowych z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, właśnie z tego powodu, traci przymiot wykonalności. Natomiast dyrektywa zawarta w art. 576 § l k.p.k., odnosząca się bezpośrednio do wyroków podlegających połączeniu w wyroku łącznym, a pośrednio również do orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu z odbycia reszty kar jednostkowych wymierzonych tymi wyrokami, nie działa ex legę, a określa podstawę prawną do podejmowania odpowiednich decyzji wykonawczych, również w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty podlegającej obecnie wykonaniu kary łącznej orzeczonej wyrokiem łącznym (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 08.06.2005r. w sprawie sygn. II AKzw 273/05, OSA 2007/6/31). Nadto, osadzenie powoda w okresie dnia 25.08.2007r. do dnia 18.07.2008r. nie dotyczyło kary 2 lat pozbawienia wolności. Nie było więc podstaw do zaliczenia tego czasu na jej poczet. Jak też i innych okresów pozbawienia wolności w innych sprawach. Błędne informacje przekazywane w tej mierze powodowi przez Sąd Rejonowy, czy administrację Zakładu Karnego, nie mogły być podstawą wydania korzystnych dla powoda rozstrzygnięć przez Sąd Penitencjarny. Podobnie jak informacje o możliwości dokonania zmiany kolejności wykonania kar. O czym powód był informowany w kolejnych orzeczeniach wydawanych na skutek jego zażaleń. Tym samym działania Skarbu Państwa nie nosiły cech bezprawności. Pozbawienie wolności powoda nie naruszało jego dóbr osobistych w postaci wolności, czy godności osobistej. Należy też podkreślić, iż w niniejszej sprawie nie wydano we właściwych postępowaniach prejudykatów, które stwierdzałby niezgodność z prawem kwestionowanych przez powoda orzeczeń sądowych - dotyczących wprowadzenia do wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności w dniu 27.07.2014r. na skutek odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia. Nadto, odmawiających zaliczenia na poczet tej kary okresów pozbawienia wolności w innej sprawie, czy dokonania zmiany kolejności kar. Wprawdzie złożona przez powoda skarga na przewlekłość postępowania (sygn. akt V S 24/13) okazała się zasadna, co do faktu niewprowadzenia do wykonania wyroku łącznego z dnia 17.11.2008r. w sprawie sygn. II K 178/08; w okresie od dnia 2 stycznia 2009r. do dnia 25 stycznia 2014r. Z tego tytułu zasądzono na rzecz powoda od Skarbu Państwa -Sądu Rejonowego w Mławie sumę pieniężną w wysokości S.OOOzł. Tym niemniej Sąd ustalił, iż powód z tego tytułu nie odniósł żadnej szkody bowiem zarządzono wobec niego jedynie wykonanie reszty kary 2 lat pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 20 maja 2005r. sygn. II K 389/04. Nie odwołano zatem warunkowego zwolnienia z kar objętych wyrokiem łącznym w sprawie sygn. II K 178/08 i reszty tych kar powód nie odbywał (postanowienie k. 20-21 v). W konsekwencji w tym postępowaniu nie ustalono, by powód w sposób bezprawny był pozbawiony wolności na skutek działań Skarbu Państwa. Sąd nie dostrzega również bezprawności w zakresie innych działań pozwanych, skutkujących odbywaniem przez powoda kary pozbawienia wolności m.in. w okresie od dnia 25.08.2007r. do dnia 18.07.2008r. Należy podkreślić, iż powód domagając się odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa nie przedstawił żadnych okoliczności uzasadniających przyjęcie: bezprawności działania lub zaniechania sprawcy przy wykonywaniu władzy publicznej, szkody oraz normalnego związku przyczynowego między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Wobec braku podstawowej przesłanki koniecznej do uznania, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci bezprawności działań pozwanych; powództwo o zadośćuczynienie i odszkodowanie należało oddalić w całości; na mocy art. 23 .k.c., art. 24 k.c., art. 445 § 2 k.c., art.
Skoro, co do zasady, nie zachodziła odpowiedzialność Skarbu Państwa; dlatego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia było to: czy doszło do naruszenia dóbr osobistych wskazanych przez powoda, czy doznał z tego powodu krzywdy lub szkody majątkowej oraz czy zachodzi adekwatny związek przyczynowy pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, a wydanymi orzeczeniami. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 102 k.p.c., nie obciążając nimi powoda, z uwagi na jego sytuację materialną, niskie dochody. Nadto, mając na uwadze fakt, iż roszczenia powoda mogły mieć swoje źródło w nieprawidłowych informacjach udzielanych powodowi przez pozwanych (co do odbycia kary w wyższym wymiarze niż wynikającej z nowego wyroku łącznego, możliwości zaliczenia części okresu pozbawienia wolności na poczet ostatniej odbywanej kary, czy możliwej zamianie kolejności wykonywania kar). Apelację od powyższego wyroku złożył powód w zakresie oddalającym powództwo o zadośćuczynienie i odszkodowanie ( pkt 1. ), zarzucając temu wyrokowi błędną wykładnię i niezastosowanie art. 417 2 k.c. poprzez uznanie, iż w działaniu pozwanych brak jest cech bezprawności, a w konsekwencji do stwierdzenia, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w myśl art. 23 oraz art. 24 § 1 i 2 k.c.. Wskazując na powyższe, apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie i uwzględnienie żądania pozwu oraz zasądzenie od pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie go Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny po przeanalizowaniu zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjął za własne. Nadto w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji, stosując właściwe przepisy prawa materialnego, wywiódł w oparciu o stan faktyczny sprawy prawidłowe wnioski jurydyczne. Apelacji powoda sprowadza się do zarzutu naruszenie art. 417 2 k.c. poprzez niezastosowanie, a w konsekwencji także naruszenia art. 23 oraz art. 24 § 1 i 2 k.c.. Sąd Okręgowy jako przyczynę oddalenia powództwa wskazał niewykazanie spełnienia przesłanek z art. 23 k.c., art. 24 k.c., art. 445 § 2 k.c. oraz art.
Odniósł się przy tym do tych przepisów, w których treści można by upatrywać podstaw powództwa sformułowanego w pozwie. Należy podkreślić, że Sąd I instancji szczegółowo przeanalizował i wyjaśnił powody, dla których wyżej wymienione przepisy uznał za mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny podzielił argumentację Sądu Okręgowego, że przeprowadzone postępowanie wykazało brak przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził bowiem bezprawności jakichkolwiek działań lub zaniechań strony pozwanej. Ponadto Sąd Okręgowy w Płocku słusznie dodatkowo uznał, że powód nie wykazał także faktu istnienia szkody oraz normalnego związku przyczynowego między rzekomo bezprawnym zachowaniem strony pozwanej a szkodą. Przechodząc do zarzutu apelacji, należy stwierdzić, że stanowisko powoda jakoby w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 417 2 k.c. jest zupełnie bezpodstawne, Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub je jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności. W orzecznictwie podkreśla się, że szkoda na osobie, w rozumieniu tego przepisu, powstaje wskutek naruszenia dóbr osobistych poszkodowanego, a w szczególności uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Przy czym dla zasądzenia odszkodowania na tej podstawie musi zostać zachowana tego rodzaju łączność przyczynowo-skutkowa pomiędzy zdarzeniem powodującym szkodę a szkodą, że bez określonego działania funkcjonariusza (choćby w pełni prawidłowego) nie doszłoby do powstania szkody w postaci uszkodzenia ciała czy rozstroju zdrowia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 lutego 2014 roku, sygn. akt I ACa 1059/13, Lex nr 1437959). W art. 417 2 k.c. wprowadzona została podstawa prawna dla przyznania osobie fizycznej odszkodowania oraz zadośćuczynienia, ale tylko tytułem naprawienia szkody na osobie, która została wywołana zgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej przez różnego rodzaju organy państwa. Taka możliwość nie została natomiast przewidziana jako sposób naprawienia szkody majątkowej, obejmującej straty, jak również utracone korzyści, stosownie do art. 361 § 2 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2014 roku, sygn. akt I ACa 1618/13, Lex nr 1455663). Ponadto wskazać należy, że celem omawianej regulacji prawnej jest zapewnienie poszkodowanym kompensaty szczególnie dotkliwych uszczerbków spowodowany, władczą działalnością jednostek państwa i samorządu terytorialnego, jeżeli przemawiają za tym normy etyczne, a wobec zgodnego z prawem zachowania sprawcy usuniecie tych następstw nie jest możliwe na podstawie przepisów ogólnych. Odpowiedzialność na zasadzie słuszności aktualizuje się zatem wówczas, gdy przy braku podstaw do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego na zasadach ogólnych, istnieją ważne względy przemawiające za kompensacją szkody. Dodać jeszcze ż art.417 2 k.c., jako przepis tworzący podstawa dla odpowiedzialności za szkody wyrządzone zgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej, ma charakter szczególny, co wyklucza jego rozszerzającą wykładnię (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2014r., sygn. akt I ACa 1411/13, Lex nr 1500842). Powyższe uwagi prowadza do wniosku, że, wbrew stanowisku apelującego, przepis art. 417 2 k.c. nie mógł mieć zostawania w niniejszej sprawie, bowiem powód w ogóle nie powoływał się na fakt istnienia szkody na osobie, rozumianej w sposób przedstawiony powyżej. Powód poprzez oparcie swojego powództwa na zarzucie bezprawności działań pozwanego oraz wskazanie jako szkody okoliczności niemieszczących się w pojęciu szkody na osobie, nie mógł uzyskać ochrony prawnej stosownie do treści art. 417 2 k.c.. Uwzględniając powyżej przedstawione rozważania, Sąd Apelacyjny na podstawie art.385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art.102 k.p.c., uznając, że jeśli chodzi o postępowanie apelacyjne wywołane apelacją powoda, to zaistniał wypadek szczególnie uzasadniony, uprawniający sąd do nieobciążania powoda kosztami postępowania apelacyjnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, po stronie powoda mogło wystąpić subiektywne przekonanie o zasadności apelacji, zważywszy na samodzielne występowanie przez powoda przed Sądem I instancji oraz skomplikowany charakter sprawy z uwagi w szczególności na jej prawny aspekt. Wysokość wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu powoda w postępowaniu apelacyjnym ustalono na podstawie §8 pkt 7) w zw. z § 4 ust.1 i ust.3 w zw. z §16 ust.1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015r. ( Dz.U. z 2015r.poz 1801), mając na względzie, że pełnomocnik z urzędu został ustanowiony na etapie postępowania apelacyjnego.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.