Sygn. akt: I Ns 128/13 POSTANOWIENIE Dnia 17 marca 2017 r. Sąd Rejonowy w Nysie, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Rejonowego Remigiusz Drzewiecki Protokolant: sekretarka Anna

§ 1ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94) do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego, stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie zaś z art.

§ 2

tejże ustawy jeżeli termin zasiedzenia według kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zgodnie natomiast z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy niniejszej ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie natomiast z art. 10 tejże ustawy jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie; jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. W myśl treści art. 176 k.c. jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy wskazać, że bez wątpienia urządzenia wnioskodawcy tj. linie napowietrzne 0,4 kV oraz 15 kV oraz słupy na których znajdują się te linier znajdujące się na działkach uczestników to trwałe i widoczne urządzenia. Sąd uznał, że okolicznościach niniejszej sprawy należało uwzględnić wniosek o zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu co do linii 0,4 kV i 15 kV na nieruchomości położonej w J., działka nr (...) k. m. 3, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...), co do linii 15 kV na nieruchomości położonej w W., działka nr (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...); co do linii napowietrznej 15 kV na nieruchomości położonej w W., działka nr (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...); co do linii napowietrznej 0,4 kV, odgałęzienie (...) od linii 15 kV M. – K. na nieruchomości położonej w W., działka nr (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...); co do linii napowietrznej 0,4 kV, odgałęzienie (...) od linii 15 kV M. – K. na nieruchomości położonej w W., działka nr (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...); co do linii napowietrznej 0,4 kV, odgałęzienie (...) od linii 15 kV M. – K. na nieruchomości położonej w W., działka nr (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...). Należało też uwzględnić wniosek o zasiedzenie służebności przesyłu linii napowietrznej 15 kV na nieruchomości położonej w K., działki nr (...) k. m. 1 i (...) k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...). Wynika to z przedłożonych przez uczestnika postępowania dokumentów, dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych oraz przesłuchania uczestników i zeznań świadka S.. Poprzednicy prawni uczestnika (Skarb Państwa, przedsiębiorstwo państwowe, a następnie spółka akcyjna Skarbu Państwa) korzystali z linii energetycznych na działkach uczestników. W większości były to linie poniemieckie, które poprzednicy prawni wnioskodawcy i wnioskodawca remontowali. Natomiast linia napowietrzna 15 kV na nieruchomości położonej w K., działki nr (...) k. m. 1 i (...)k. m. 1, dla której Sąd Rejonowy w Nysie prowadzi księgę wieczystą (...) została w dniu 4 października 1979 r. wybudowana przez poprzednika prawnego wnioskodawcy. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, należy wskazać na możliwość ustalenia faktu nabycia prawa przez zasiedzenie nawet w innej sprawie niż sprawa o zasiedzenie, jako że nabycie przez zasiedzenie następuje z mocy prawa i jest nabyciem pierwotnym. Wskazując na przepis art. 352 § 1 k.c. stanowiący, że kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności, Sąd ten wskazał na to, że warunkiem zasiedzenia służebności przesyłu jest korzystanie przez przedsiębiorcę przesyłowego w trwałego i widocznego urządzenia, np. ze słupa przesyłowego, na którym rozpięto kabel wysokiego napięcia, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Uznał zatem Sąd w niniejszej sprawie, że przedsiębiorca (wnioskodawca i jego poprzednicy) byli posiadaczami służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu na działkach opisanych w punkcie 1a-g postanowienia oraz służebności przesyłu na działce opisanej w punkcie 2 postanowienia. Natomiast mimo, że instytucja służebności przesyłu określona w art. 305 1 k.c. została wprowadzona dopiero ustawą z dnia 30.05.2008r., z dniem 3.08.2008r., to jednak możliwość zasiedzenia tego typu służebności jest w orzecznictwie dopuszczana jako zasiedzenie służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu w ruchu przedsiębiorstwa (uchwała SN III CZP 89/08). Nabycie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przez poprzedników prawnych wnioskodawcy wynika z art. 292 k.c., przewidującego możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej, polegającej na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, przy czym przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. Chodzi zatem o korzystanie z nieruchomości będące przejawem władztwa nad nią w zakresie, w jakim uprawnia do niego służebność gruntowa. Natomiast władztwo to kwalifikuje się zgodnie z art. 336 k.c. jako posiadanie zależne nieruchomości. Z zapisu zawartego w zdaniu drugim 292 k.c. o „odpowiednim” zastosowaniu przepisów o nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie wynika natomiast, że do zasiedzenia służebności gruntowej nie ma zastosowania wymaganie posiadania samoistnego. Owo „odpowiednie zastosowanie” przepisów o nabyciu nieruchomości przez zasiedzenie dotyczy zatem przede wszystkim terminów posiadania w zależności od dobrej lub złej wiary posiadacza (art. 172 § 1 i 2 k.c.), czy też możliwości doliczenia posiadania poprzednika (art. 176 k.c.). Wnioskodawca domagał się stwierdzenia zasiedzenia służebności na działkach wnioskodawców po upływie 30 lat od ujawnienia linii napowietrznych w dokumentach wnioskodawcy. Domagał się więc stwierdzenia, że zasiedzenie nastąpiło w złej wierze. Wnioskodawca w niniejszej sprawie wykazał, że on i jego poprzednicy prawni korzystali z trwałych i widocznych urządzeń posadowionych na działkach uczestników (ich poprzedników prawnych). Jednak Sąd w przypadku linii poniemieckich znajdujących się na działkach uczestników przyjął, że do zasiedzenia służebności pod tymi liniami doszło w dobrej wierze. Linie te bowiem istniały na przedmiotowych nieruchomościach jeszcze przed zakończeniem drugiej wojny światowej i włączaniem tych terenów do państwa polskiego. Nieruchomości te jako poniemieckie przechodziły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. R. P. Nr 13, poz. 87), a później przydzielano je lub sprzedawano osobom fizycznym, czy innym podmiotom. I tak w przypadku działki nr (...) położonej w J., objętej KW (...) jako początek biegu zasiedzenia należało przyjąć dzień 25 listopada 1965 r., kiedy wydano na tę nieruchomość na rzecz J. B.

§ 2ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94). Powyższe zasiedzenie służebności Sąd przyjął w dobrej wierze zgodnie z art. 7 k.c., który stanowi, że jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Uczestnicy nie obalili bowiem domniemania dobrej wiary w przypadku tych służebności. Jeśli chodzi o linię 15 kV przebiegającą przez działki nr (...) obręb K. to linia ta została wybudowana w 1979 roku i protokołem z 04.10.1979 r. przekazana do eksploatacji. Jest nieprzerwanie eksploatowana do chwili obecnej, jest powiązana funkcjonalnie z Rozdzielnią Sieciową C. S -

1. Rozdzielnia ta posadowiona na działce nr (...) obręb C. objętą jest decyzją uwłaszczeniową Wojewody (...) z 22 maja 1995 roku. Sąd przyjął, że do zasiedzenia tej służebności doszło w złej wierze. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów zezwalających na budowę tej linii, a działki te do 2002 r. stanowiły własność nie Skarbu Państwa, a Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K.. Domniemanie dobrej wiary w tym przypadku zostało obalone i Sąd przyjął, że do zasiedzenia tej służebności doszło w złej wierze na podstawie aktualnie obowiązującego art. 172 k.c. po upływie 30 lat od wybudowania linii. Sąd uwzględnił okresy posiadania służebności przez poprzedników prawnych wnioskodawcy, a to przy zastosowaniu art. 176 w zw. z art. 292 k.c., w tym też okres posiadania służebności przez Skarb Państwa w okresie do dnia 5.12.1990 r. W tym miejscu wskazać należy na to, że pogląd zaprezentowany w postanowieniu SN z 10.07.2008r. III CSK 73/08 odnośnie tego, że podstawową przesłanką nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej jest posiadanie tejże służebności jako posiadacz samoistny – jest poglądem odosobnionym i jak się wydaje, nieprawidłowym z punktu widzenia treści wcześniej wskazanego przepisu art. 352 § 1 k.c., określającego na czym polega posiadanie służebności. Zgodnie z tym przepisem zatem, posiadaczem służebności jest ten, kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, co w powiązaniu a art. 292 k.p.c. oznacza, że chodzi o korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia. Tym samym należało przyjąć, że w przypadku posiadania służebności gruntowej nie może być mowy o posiadaniu samoistnym (jak właściciel) gdyż ów posiadacz nie przejmuje do korzystania całej nieruchomości, a jedynie korzysta z umieszczonych na niej trwałych urządzeń, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stąd musi być mowa o posiadaniu zależnym w rozumieniu art. 336 k.c. a nie samoistnym (zob. m.in. II CSK 49/09; I CSK 392/08). W rozpoznawanej sprawie przedsiębiorstwo państwowe – zakład energetyczny posiadał wskazywane służebności gruntowe, odpowiadające obecnej służebności przesyłu. O tym, że takie posiadanie służebności przez przedsiębiorstwo państwowe, polegającej na korzystaniu z urządzeń energetycznych (słupów i linii) posadowionych na cudzej nieruchomości jest posiadaniem w rozumieniu art. 352 k.c. i może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu – w oparciu o przepis art. 292 w zw. z art. 172 k.c. - wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13.10.2011r. V CSK 502/
2. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane w uzasadnieniu tegoż postanowienia Sądu Najwyższego, także w zakresie możliwości zastosowania do oceny podniesionego w sprawie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu przez poprzedników prawnych uczestnika postępowania, przepisów art. 176 § 1 k.c. W zaistniałych okolicznościach istotne jest to, że objęcie w posiadanie nieruchomości uczestników przez Skarb Państwa reprezentowany przez przedsiębiorstwo państwowe w celu posadowienia, a następnie eksploatacji, konserwacji linii energetycznej nastąpiło w celu wykonywania zadań gospodarczych państwa. Skarb Państwa zatem należy uznać za posiadacza tychże urządzeń oraz nieruchomości, na których się znalazły, w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu. Wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyżej wskazanego orzeczenia na to, że zgodnie z art. 176 § 1 w zw. z art. 292 k.c., do okresu swego posiadania służebności przesyłu, uczestnik postępowania mógł zaliczyć okres posiadania tejże służebności przez Skarb Państwa – zakład energetyczny, przed dniem 1.02.1989r., a zatem przed zmianą Kodeksu cywilnego, uchylającą art. 128 k.c., wyrażający zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, która uniemożliwiała państwowym osobom prawnym, sprawującym zarząd mieniem państwowym (tu: zakład energetyczny), nabycie jakichkolwiek praw do tego mienia w okresie obowiązywania tego przepisu. W tamtym czasie zatem Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo państwowe, był posiadaczem urządzeń przesyłowych i cudzej nieruchomości, na której je posadowiono w zakresie korzystania z posadowionych na nieruchomości słupów energetycznych, a zatem tylko Skarb Państwa mógłby nabyć przez zasiedzenie omawianą służebność przesyłu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednak jednolicie przyjmuje się, że osoba prawna, która przed dniem 1.02.1989r. mając status państwowej osoby prawnej, nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia) własności nieruchomości ani ograniczonych praw rzeczowych, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego po tym dniu doliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty. Stanowisko to wyrażone zostało w szczególności w odniesieniu się do przedsiębiorstw energetycznych i innych przedsiębiorstw przemysłowych, które do dnia 1.02.1989r. korzystały ze służebności przesyłu w ramach zarządu mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, a więc w istocie były dzierżycielami w rozumieniu art. 338 k.c. Orzecznictwo to uznaje mianowicie, że dopuszczalne jest doliczenie okresu posiadania poprzednika zgodnie z art. 176 § 1 k.c., jeśli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania. Takie przeniesienie posiadania natomiast powstało z mocy decyzji wydanej w oparciu o przepis art. 2 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami (u.g.g.). W szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego uznano bowiem, ze decyzja uwłaszczeniowa wydana w oparciu o wskazany przepis ustawy o zmianie u.g.g., może być uznana za dokument potwierdzający, że doszło do przeniesienia posiadania nieruchomości, której decyzja dotyczyła (zob. postanowienie SN z 18.05.2007r. I CSK 64/07; postanowienie SN z 14.
3. 2011r. III CSK 251/10). Przed upływem okresu zasiedzenia nie nastąpiło przerwanie jego biegu. Uczestnicy jako nabywcy nieruchomości po nabyciu służebności z pkt 1 postanowienia przez zasiedzenie nie są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece albowiem zgodnie art. 7 tejże ustawy nie chroni ona przeciwko służebnościom drogi koniecznej oraz od wprowadzenie ich od kodeksu cywilnego służebnościom przesyłu. Orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią art. 520 § 3 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie. W przedmiotowej sprawie interesy stron były sprzeczne, wniosek został uwzględniony, a wnioskodawca był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który domagał się zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w sprawie, kosztów opłaty sądowej, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztów opinii biegłego. Uczestnicy domagali się oddalenia wniosku Na rzecz wnioskodawcy zasądzono więc od uczestników solidarnie zwrot kosztów zastępstwa prawnego w stawce minimalnej, zwrot kosztów opłaty sądowej, zwrot kosztów opinii biegłego oraz zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zgodnie z § 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2013.490 j.t.) minimalna stawka za prowadzenie sprawy dotyczącej służebności wynosi 240 zł. Orzeczenie o kosztach sądowych w punkcie 3 znajduje uzasadnienie w treści art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 05.167.1398 ze zm.) stanowiącym, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. W związku z powyższym nakazano ściągnąć od uczestników solidarnie na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Nysie kwotę 3.753,50 zł tytułem kosztów wynagrodzenia biegłego poniesionych przez Skarb Państwa. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w postanowieniu.