← Polska

II Ca 791/16

Sygn. akt II Ca 791/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2017 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Darius

§ 2-3 k.c.

wprowadzają istotne modyfikacje zasady wskazanej w przepisie art.

§ 1k.c., stanowiącym odpowiednik dawnego przepisu art.

442 § 1 k.c. Przepis art.

§ 1k.c.

stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przepisy art.

§ 2-3 k.c.

stanowią, że: §

  1. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. §
  2. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. §
  3. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Przepisy art.

§ 2-3 k.c.

są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisu art.

§ 1k.c.

i na korzyść poszkodowanego wprowadzają istotne modyfikacje zasady określonej w tym ostatnim przepisie, zwłaszcza gdy chodzi o przedawnienie roszczeń z tytułu szkody na osobie. W aktualnym stanie prawnym argument związany z potrzebą zapobieżenia przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody na osobie przez ustalenie odpowiedzialności za szkody mogące powstać w przyszłości chociaż nie stracił całkowicie na znaczeniu, to jednak jego znaczenie jest marginalne. W rozpoznawanej sprawie powód nie powoływał się na tego rodzaju argumenty celem uzasadnienia swojego interesu prawnego w żądaniu ustalenia odpowiedzialności pozwanego. Nie uzasadniają przyjęcia istnienia interesu prawnego podnoszone niekiedy argumenty dotyczące ułatwień dowodowych w ewentualnym przyszłym postępowaniu sądowym. Chcąc wystąpić w przyszłości z nowymi roszczeniami o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za nowe szkody wynikające ze zdarzenia z dnia 4 kwietnia 2007 roku, powód będzie musiał na ogólnych zasadach wykazać fakt zaistnienia nowej szkody i jej normalny związek z pobiciem przez pozwanych. W związku z powyższym, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie IV w ten sposób, że oddalił powództwo o ustalenie, że E. Z. ponosi odpowiedzialność za szkody na osobie D. T., które mogą powstać w przyszłości w związku z urazem głowy na skutek zdarzenia z dnia 4 kwietnia 2007 roku. * W pozostałej części apelacja pozwanego jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Nie jest uzasadniony wniosek apelacji o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Z przepisów art. 386 § 2 i 4 k.p.c. wynika, że uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Dodatkową podstawę prawną uchylenia wyroku stanowi przepis art. 505 12 § 1 k.p.c., mający zastosowanie w postępowaniu uproszczonym. Przepis ten stanowi, że jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że zachodzi naruszenie prawa materialnego, a zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych wyżej podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte nieważnością. Sąd ten rozpoznał istotę sprawy, analizując zasadność żądania pozwu z punktu widzenia okoliczności faktycznych przytoczonych jako podstawa faktyczna powództwa i rozpoznając zarzuty podniesione przez pozwanego. Wydanie wyroku przez Sąd Okręgowy nie wymaga również przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, ani też nawet uzupełniania, czy powtarzania postępowania dowodowego. Sprawa niniejsza nie podlegała również rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również nie została rozpoznana w tym postępowaniu przez Sąd pierwszej instancji. Należy także zwrócić uwagę, że powód nie przytacza w apelacji zarzutów, których uwzględnienie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku. ÷ Nie są uzasadnione zarzuty apelacji odnoszące się do wysokości zasądzonego od E. Z. zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował przepis art. 445 § 1 k.c., określając wysokość należnego powodowi zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Sąd Rejonowy wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko w tym zakresie. Apelacja pozwanego nie zawiera żadnych zarzutów co do prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji dotyczących następstw pobicia powoda przez pozwanych, a jedynie przedstawienie własnego stanowiska co do aktualnego stanu psychofizycznego powoda. Apelacja pozwanego pomija pozostałe okoliczności ustalone przez Sąd pierwszej instancji, w szczególności rozmiar cierpień pozwanego, długotrwałość leczenia, rodzaje zabiegów lekarskich, powstanie u powoda padaczki pourazowej, będącej następstwem organicznego uszkodzenia mózgu, i inne, wskazane przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły również podstawy faktyczne do zastosowania przepisu art. 440 k.p.c. Powołany przepis stanowi, że w stosunkach między osobami fizycznymi zakres obowiązku naprawienia szkody może być stosownie do okoliczności ograniczony, jeżeli ze względu na stan majątkowy poszkodowanego lub osoby odpowiedzialnej za szkodę wymagają takiego ograniczenia zasady współżycia społecznego. Sama zła sytuacja majątkowa osoby odpowiedzialnej za szkodę nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej obniżenie wysokości odszkodowania. Przepis art. 440 k.p.c. zakłada istnienie dysproporcji w stanie majątkowym poszkodowanego i osoby odpowiedzialnej za szkodę. Podstawą tej dysproporcji jest ustalenie, że sytuacja majątkowa osoby poszkodowanej jest znacząco lepsza niż osoby odpowiedzialnej za szkodę. Dysproporcja w stanie majątkowym poszkodowanego i osoby odpowiedzialnej za szkodę może uzasadniać ograniczenie obowiązku naprawienia szkody tylko wówczas, jeżeli takiego ograniczenia wymagają zasady współżycia społecznego. W przypadku umyślnego wyrządzenia szkody poszkodowanemu, a zwłaszcza szkody na osobie, zasady współżycia społecznego przemawiają w oczywisty sposób przeciwko ograniczeniu obowiązku naprawienia szkody, w szczególności zmniejszeniu odszkodowania

  1. Co więcej, podkreśla się, że miarkowanie odszkodowania z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę sytuacją majątkową sprawcy jest sprzeczne z istotą tej instytucji
  2. Wyrządzenie przez pozwanego szkody powodowi umyślnie, i to szkody na osobie, wyklucza w rozpoznawanej sprawie możliwość zastosowania przepisu art. 440 k.c. Tylko ubocznie należy wskazać, że w stanie majątkowym powoda i pozwanego nie zachodzi dysproporcja tego rodzaju, która mogłaby stanowić punkt wyjścia dla możliwości zastosowania przepisu art. 440 k.c. ÷ Nie są uzasadnione zarzuty apelacji dotyczące rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania odsetek za opóźnienie w zapłacie kwoty 50000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę. Z przepisu art. 481 § 1 k.c. wynika jednoznacznie, że roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego powstaje wówczas, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Z przepisu art. 476 zd. 1 i 2 k.c. wynika, że dłużnik dopuszcza się opóźnienia w spełnieniu świadczenia, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Przepisy regulujące odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym nie oznaczają terminu spełnienia świadczenia odszkodowawczego. W związku z tym powinno być ono spełnione przez dłużnika niezwłocznie po wezwaniu dłużnika przez wierzyciela, chyba że wysokość odszkodowania zostaje ustalona według „cen” z chwili ustalenia odszkodowania. W rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne uzasadniały przyznanie powodowi zadośćuczynienia (za krzywdę) w kwocie 50000 zł już na chwilę wniesienia pozwu. Nie miała miejsca sytuacja, aby ustalenie wysokości tego zadośćuczynienia nastąpiło lub powinno nastąpić według „cen” z chwili orzekania przez Sąd pierwszej instancji. W związku z tym o opóźnieniu E. Z. w spełnieniu tego świadczenia można mówić już od chwili otrzymania przez niego żądania zapłaty kwoty 50000 zł, co w rozpoznawanej sprawie zbiegło się z chwilą uzyskania przez pozwanego wiedzy o treści wniesionego przeciwko niemu pozwu. ÷ Apelacja pozwanego podlegała również oddaleniu w części obejmującej rozstrzygnięcie o kosztach procesu za pierwszą instancję. Częściowe uwzględnienie apelacji i w związku z tym częściowe oddalenie powództwa nie wpłynęłoby na zasadę wyniku stosunkowego rozdzielenia kosztów za pierwszą instancję na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. Wynik ten byłby nadal niekorzystny dla pozwanego. W związku z tym nie można było zmienić na niekorzyść pozwanego rozstrzygnięcia zawartego w punkcie VII zaskarżonego wyroku. ÷ W rozpoznawanej sprawie na podstawie wyroku zaocznego z dnia 28 grudnia 2012 roku doszło do wszczęcia egzekucji przeciwko E. Z. oraz wyegzekwowania i przekazania wierzycielowi kwoty 1295,22 zł (akta sprawy egzekucyjnej Km 297/14 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie P. B.). Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do obniżenia zasądzonego na rzecz powoda świadczenia o przekazaną mu kwotę, gdyż nie zostało w ogóle wykazane, że kwota ta została wyegzekwowana lub zaliczona na poczet należności zasądzonych wyrokiem z dnia 17 marca 2016 roku. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na pozwanym. * Na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy nie obciążył E. Z. kosztami postępowania odwoławczego poniesionymi przez D. T.. Biorąc pod uwagę sytuację osobistą i majątkową pozwanego, ustaloną przez Sąd pierwszej instancji, a ponadto znajdującą potwierdzenie w dokumentach złożonych w postępowaniu apelacyjnym, Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione nieobciążanie pozwanego kosztami postępowania odwoławczego przez D. T.. Gdyby nie zachodziły podstawy faktyczne do zastosowania przepisów art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., pozwany byłby zobowiązany do zwrotu powodowi części kosztów poniesionych przez powoda w postępowaniu odwoławczym. Wynik stosunkowego rozdzielenia tych kosztów na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. byłby bowiem niekorzystny dla pozwanego. * Na podstawie art. 113 ust. 1 (a contrario) ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz na podstawie art. 113 ust. 1 (a contrario) ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 102 k.p.c. Sąd Okręgowy przejął na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną część opłaty od apelacji w kwocie 1486 zł. Proporcjonalnie do części, w której apelacja pozwanego została oddalona, brak jest podstaw do obciążenia którejkolwiek ze stron częścią nieuiszczonej części opłaty od apelacji. Proporcjonalnie do części, w której apelacja pozwanego została uwzględniona, Sąd Okręgowy uznał, że okoliczności związane ze stanem zdrowia powoda i jego sytuacją osobistą przemawiają za odpowiednim zastosowaniem przepisu art. 102 k.p.c. i nieobciążaniem powoda obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa odpowiedniej części nieuiszczonej części opłaty od apelacji. * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku. Joanna Misztal-Konecka Dariusz Iskra Ewa Bazelan 1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych. 2 Por. uzasadnienie wyroku SA w Poznaniu z dnia 18 maja 2016 roku, I ACa 1444/15, LEX nr
  3. 3 Por.: wyrok SN z dnia 15 maja 2001 roku, I CKN 350/00, Lex nr 52667; postanowienie SN z dnia 4 października 2002 roku, III CZP 62/02, OSN C 2004, z. 1, poz. 7; wyrok z dnia 11 marca 2004 roku, V CK 328/03, Lex nr 183779; wyrok SN z dnia 14 lipca 2004 roku, IV CK 544/03, Lex nr 116591; wyrok SN z dnia 24 czerwca 2005 roku, V CK 704/04, Lex nr 180875; wyrok SN z dnia 25 sierpnia 2004 roku, I PK 22/03, OSN P 2005, z. 6, poz. 80; uchwała SN z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSN C 2008, z. 6, poz.
  4. 4 Por. przykładowo: orzeczenie SN z dnia 17 września 1965 roku, I CR 134/65, OSP 1966, z. 12, poz. 275; uchwała SN z dnia 30 grudnia 1968 roku, III CZP 103/68, OSN C 1969, z. 5, poz. 85; uchwała SN z dnia 7 sierpnia 1970 roku, III CZP 49/70, OSN C 1971, z. 3, poz. 42; uchwała SN z dnia 30 maja 1975 roku, III CZP 67/74, OSN C 1976, z. 4, poz. 72; wyrok SN z dnia 27 sierpnia 1976 roku, II CR 288/76, OSN C 1977, z. 5-6, poz. 91; wyrok SN z dnia 13 marca 1984 roku, I PRN 23/84, OSP 1985, z. 6, poz. 120; uchwała SN z dnia 27 lipca 1990 roku, III CZP 38/90, OSN C 1991, z. 2-3, poz. 25; wyrok SN z dnia 14 kwietnia 1992 roku, I CRN 38/02, OSN C 1993, z. 3, poz. 45; uchwała SN z dnia 26 maja 1992 roku, III CZP 36/92, Lex nr 9075; wyrok SA w Łodzi z dnia 9 września 1992 roku, I A Cr 186/92, OSA 1993, z. 1, poz. 8; wyrok SA w Łodzi z dnia 3 grudnia 1992 roku, I A Cr 428/92, OSA 1993, z. 7, poz. 49; wyrok SN z dnia 24 maja 1995 roku, I CRN 61/95, Lex nr 8289; uchwała SN z dnia 22 września 1995 roku, III CZP 118/95, OSN C 1996, z. 1, poz. 7; wyrok SN z dnia 17 grudnia 1997 roku, I PKN 434/97, OSN P 1998, z. 21, poz. 627; postanowienie SN z dnia 27 stycznia 1998 roku, II UKN 471/97, OSN P 1999, z. 2, poz. 75; wyrok SN z dnia 25 czerwca 1998 roku, III CKN 563/97, Lex nr 255611; postanowienie SN z dnia 20 sierpnia 1998 roku, III CZP 30/98, Prokuratura i Prawo 1998, z. 11-12, poz. 43; wyrok SN z dnia 11 grudnia 1998 roku, II CKN 96/98, OSN C 1999, z. 5, poz. 98; wyrok SA w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998 roku, I A Ca 996/98, Prawo Gospodarcze 2000, z. 1, s. 38; wyrok SN z dnia 20 stycznia 2000 roku, I CKN 370/98, Lex nr 50861; wyrok SA w Katowicach z dnia 15 listopada 2000 roku, I A Ca 947/00, Prawo Gospodarcze 2001, z. 10, s. 56; wyrok SN z dnia 6 marca 2002 roku, V CKN 852/00, Lex nr 56024; wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2002 roku, V CKN 953/00, Lex nr 57200; wyrok SN z dnia 11 lutego 2003 roku, V CKN 1651/00, Lex nr 479362; wyrok SN z dnia 20 lutego 2003 roku, I CKN 58/01, Lex nr 83830; wyrok SN z dnia 26 czerwca 2003 roku, V CKN 419/01, Lex 355365; wyrok SN z dnia 2 lutego 2005 roku, IV CK 474/04, Lex 488986; wyrok SN z dnia 24 maja 2005 roku, V CK 644/04, Lex nr 180825; uchwała SN z dnia 29 marca 2006 roku, II PZP 14/05, OSN P 2006, z. 15-16, poz. 228; wyrok SN z dnia 14 lipca 2006 roku, II CSK 71/06, OSP 2007, z. 10, poz. 118; wyrok SN z dnia 5 czerwca 2007 roku, I UK 8/07, OSN P 2008, z. 15-16, poz. 228; wyrok SN z dnia 6 lutego 2009 roku, IV CSK 447/08, MP 2009, z. 5, s.
  5. 5 OSN C 1970, z. 12, poz.
  6. 6 Por. wyrok SN z dnia 18 marca 1970 roku, II CR 351/69, LEX nr
  7. 7 Por. postanowienie SN z dnia 10 października 2013 roku, V KK 130/13, LEX nr 1402695.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.