WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Kraków dnia 5 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Wojciech Żukowski Protokolant: starszy protokolant M
§ 1k.p.c.).
W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (art.
§ 2k.p.c.).
W wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowania z tytuł szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych (art.
b k.p.c.). Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w dniu 31 października 2014 r. (...) w trybie pilnym zarządził umieszczenie małoletniej A. M.
(2)ur. (...) w placówce opiekuńczo – wychowawczej i polecił kuratorowi doprowadzenie małoletniej do placówki. Powódki opierały swoje roszczenie na twierdzeniu o bezprawności tegoż orzeczenia. Powódki nie legitymowały się orzeczeniem stwierdzającym niezgodność z prawem tego orzeczenia. Uznać wszelako należy, że orzeczenie to, które nie jest wyrokiem, zgodnie z art.
§ 1k.p.c.
nie podlega zaskarżeniu skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem, a w konsekwencji, na podstawie art.
b k.p.c. sąd w niniejszym postępowaniu władny jest ustalać jako przesłankę rozstrzygnięcia kwestię, czy orzeczenie to jest bezprawne. Postanowienie z dnia 31 października 2014 r. zostało wydane na podstawie art. art. 109 § 1 k.r.o. i art. 569 § 2 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. W wypadkach nagłych sąd opiekuńczy wydaje z urzędu wszelkie potrzebne zarządzenia nawet w stosunku do osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej, zawiadamiając o tym sąd opiekuńczy miejscowo właściwy. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w dniu 31 października 2014 r. powódka A. M.
(1)była jeszcze osoba małoletnią. Władza rodzicielska jej matki – powódki B. M. – była w tym czasie zawieszona postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2007 r. a A. M.
(1)pozostawała w rodzinie zastępczej, którą stanowili jej dziadkowie G. M. i T. M.. A. M.
(1)przebywała w tym dniu w internacie Zespołu Szkół Zawodowych nr (...) w K.. Dyrekcja Zespołu Szkół Zawodowych nr (...) w K. zwróciła się w dniu 31 października 2014 r. do (...) z prośbą o umieszczenie A. M.
(1)w placówce opiekuńczo – wychowawczej o charakterze interwencyjnym, przy czym uzasadnieniem wniosku była okoliczność, że po A. M.
(1)nie zgłosili się uprawnieni do sprawowania nad nią opieki dziadkowie, będący jej rodziną zastępczą. W tym stanie rzeczy ocenić należy, że zachodziły prawem przewidziane podstawy do wydania kwestionowanego przez powódki orzeczenia. Podkreślić należy, że Sąd został poinformowany o zdarzeniu uzasadniającym wydanie zarządzenia przewidzianego w art. 109 § 1 k.r.o. gdyż rzeczywiście zaszło zdarzenie zagrażające dobru dziecka jakim był brak wykonywania przez osoby do tego uprawnione niezbędnej faktycznej pieczy nad dzieckiem. Bez znaczenia w tym stanie rzeczy ma fakt, że niemożność ta nastąpiła wskutek niezależnych od dziadków A. M.
(1)okoliczności (trudności komunikacyjnych), ponieważ podstawą wydania orzeczenia w trybie art. 109 § 1 k.r.o. jest sam fakt zagrożenia dobra dziecka, niezależnie od tego, po czyjej stronie leżały przyczyny skutkujące powstaniem takiego stanu rzeczy. Okoliczność, że powódka B. M. była gotowa faktycznie wykonywać opiekę nad A. M.
(1)nie może być oceniona jako podstawa do odstąpienia od wydania zarządzenia przez sąd opiekuńczy, gdyż B. M. miała zawieszoną władzę rodzicielską nad A. M.
(1), a zatem nie mogła wykonywać atrybutu tej władzy jaką jest wykonywanie faktycznej pieczy nad dzieckiem. Nie można również potraktować postanowienia z dnia 31 października 2014 r. jako przedwczesnego, albowiem z ustalonego stanu faktycznego wynika, że rzeczywiście istniał stan rzeczy uzasadniający wydanie zarządzenia przez sąd opiekuńczy – piecza nad A. M.
(1)nie była faktycznie wykonywana przez rodzinę zastępczą. Nadto specyfika orzeczeń wydawanych na podstawie art. 109 § 1 k.r.o., w szczególności gdy potrzeba zapewnienia dziecku opieki jest natychmiastowa, wymaga od sądu opiekuńczego szybkości działania, gdyż ewentualne zaniechania czy opóźnienia mogą skutkować nieodwracalnymi negatywnymi skutkami dla dziecka. Z tych też względów nie sposób dopatrzeć się w postanowieniu (...) z dnia 31 października 2014 r. cech bezprawności, w szczególności jeżeli uwzględni się, że orzeczeniem niezgodnym z prawem jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami lub z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, naruszające prawo w sposób oczywisty, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (por. orzeczenia SN z 9 marca 2006 r., II BP 6/05, OSNAPiUS 2007, Nr 3–4, poz. 42; z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, Nr 1, poz. 17; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, Nr 2, poz. 35; z 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007, Nr 11, poz. 174; z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, L.; z 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, L.; z 26 lutego 2008 r., II BP 13/07, L.; z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNAPiUS 2006, Nr 21–22, poz. 323; z 26 kwietnia 2006 r. Takich cech kwestionowanemu postanowieniu z dnia 31 października 2014 r. (...) przypisać nie można. W tym stanie rzeczy ocenić należy, że żądania pozwu, zarówno w zakresie żądania zadośćuczynień jak i żądania odszkodowania, nie zasługują na uwzględnienie. Podstawową przesłanką dochodzenia zarówno zadośćuczynienia jak i odszkodowania jest bowiem obiektywna bezprawność zachowania zarzucanego przez domagającego się któregoś z tych roszczeń. Natomiast z przyczyn szczegółowo wyżej wskazanych postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty z dnia 31 października 2014 r. nie jest obiektywnie bezprawne. Brak jest również podstaw po temu, by powódkom przyznać zadośćuczynienie na zasadach słuszności zgodnie z art. 417[2] k.c. za ewentualną szkodę na osobie wynikłą ze zgodnego z prawem wykonywania władzy publicznej. Powoływany przez powódki w uzasadnieniu pozwu rozstrój zdrowia (przy hipotetycznym założeniu, że rzeczywiście miał miejsce, gdyż powódki nie przedstawiły materiału dowodowego, który mógłby stanowić podstawę do wydania w tym przedmiocie opinii biegłych) nie mógł bowiem pozostawać w normalnym związku przyczynowym (w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.) z faktem wydania orzeczenia z dnia 31 października 2014 r. Niezależnie od tego, odnosząc się do żądania zadośćuczynienia, należy uwzględnić, że trudno dopatrzeć się normalnego związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. pomiędzy faktem wydania postanowienia z dnia 31 października 2014 r. a utratą możliwość kontaktu przez powódki, zaburzeniu łączących je więzi. Należy w tym miejscu wskazać, że władza rodzicielska powódki B. M. została zawieszona znacznie wcześniej, tj. postanowieniem (...) z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie sygn. III Nsm 177/06/N, a przeprowadzone postępowanie dowodowe nie daje podstaw do ustalenia, aby wskutek wydania postanowienia z dnia 31 października 2014 r. pojawiły się jakiekolwiek dalsze ograniczenia w kontaktach pomiędzy powódkami aniżeli te, które wynikałyby już z postanowienia o zawieszeniu władzy rodzicielskiej. Nadto powódka B. M. nie wykazała dostatecznie aby poniosła faktycznie jakiekolwiek wydatki w związku z kształceniem A. M.
(1), z którego A. M.
(1)wskutek wydania postanowienia z dnia 31 października 2014 r. nie mogła korzystać. W szczególności nie przedstawiła żadnego dowodu faktycznej wypłaty na ten cel jakiejkolwiek kwoty. Zatem roszczenie o odszkodowanie powódki B. M. nie mogłoby podlegać uwzględnieniu również z powodu jego niewykazania. Mając powyższe na uwadze powództwo podlegało oddaleniu o czym orzeczono w pkt I sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów. W punkcie II sentencji wyroku Sąd postanowił nie obciążać powódek obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej mimo, iż przegrały proces. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powódki znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej a nadto mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy należy przyjąć, iż powódki mogły mieć subiektywne przekonanie, iż przedmiotowe roszczenie jest zasadne. Zatem w niniejszej sprawie miał miejsce szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od obciążania powódek kosztami postępowania. W punkcie III sentencji wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz pełnomocnika powódek w osobie adwokata w kwotę 4.428 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódkom z urzędu, na którą to kwotę złożyły się kwota 3.600 zł (§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tekst jednol. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), podwyższona o należny podatek VAT w stawce 23 %, albowiem koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części (§ 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).