1 k.c. wskazał, że w ramach swobody umów wynikającej z art. 353 1 k.c. mogą wyłączyć odpowiedzialność ubezpieczyciela w pewnych przypadkach. W niniejszej sprawie strony wyłączyły odpowiedzialność ubezpieczyciela za szkody w częściach i materiałach eksploatacyjnych, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu lub regularnej wymianie w trakcie czynności konserwacyjnych zgodnie z dokumentacją techniczną - ruchową lub zaleceniami producenta. Uszkodzone głowice są częściami drukarki. Głowice podlegają przyspieszonemu zużyciu, ponieważ ich żywotność jest niższa niż samej drukarki. Po 6 miesiącach używania lub wykonania 10 000 m zadruku jakość druku spada. Dlatego strona pozwana nie odpowiada za szkody powstałe na skutek uszkodzenia głowic. Strona powodowa akcentowała, że do uszkodzenia głowic nie doszło na skutek ich zużycia w wyniku normalnej eksploatacji. Bardzo prawdopodobne, że to twierdzenie jest prawdziwe. Jednakże z umowy, którą strony zawarły, wynika, że strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności za szkody w częściach, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu, niezależnie od tego, co było przyczyną szkody. Umowy nie można rozumieć w ten sposób, że strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności za szkody w częściach, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu, tylko wtedy, kiedy szkoda następuje na skutek przyspieszonego zużycia tych części, czyli na skutek normalnej eksploatacji urządzenia. Wobec powyższego Sąd Okręgowy oddalił powództwo . Jednocześnie Sąd odniósł się negatywnie do zarzutu, że strona powodowa nie wykazała wysokości szkody i przedstawił wyliczenie w tym zakresie wynikające z materiału dowodowego. Wskazał, że według umowy wysokość szkody ustalana jest na podstawie rachunków przedłożonych przez ubezpieczonego. Powodowa spółka przedstawiła taki rachunek (karta 136, 217, 298) oraz dowód zapłaty (karta 218). Powodowa spółka wcześniej wprawdzie nabywała głowice płacąc niższą cenę, ale wynikało to z udzielonego jej rabatu, co wynika z treści faktur. Głowice nabyte przez powodową spółkę w miejsce uszkodzonych głowic zostały nabyte po cenie bez rabatu. Odszkodowanie wynosi więc 84 273,25 zł (19 750 euro x 4,267 zł/euro = 84 273,25 zł), a więc tyle, ile domagała się powodowa spółka. Odszkodowanie powinno być jednak pomniejszone o franszyzę redukcyjną. Franszyza redukcyjna wynosiła 5 % szkody, czyli 4213,66 zł. O taką kwotę powinno zostać obniżone odszkodowanie, gdyby odszkodowanie co do zasady należało się powodowej spółce. Jako podstawę Orzeczenia o kosztach procesu sąd powołał art. 98 §
99 i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Jako podstawę ściągnięcia kosztów sądowych powołano art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 83 ust. 2 u.k.s.c. Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa zarzucając sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że nie podlega ochronie ubezpieczeniowej , w myśl łączącej strony umowy ubezpieczenia maszyn nr(...) (...) z dnia 30 grudnia 2011r. oraz OWU dla tego rodzaju umów, szkoda jaką powód poniósł polegająca na jednoczesnym, przedwczesnym (względem przewidywanego okresu użytkowania) uszkodzeniu pięciu głowic drukujących w drukarce termotransferowej firmy (...), skutkującym koniecznością ich wymiany, podczas gdy ustalenie to jest sprzeczne z treścią umowy i treścią §2 ust. 7 OWU w związku z §2 ust. 6 pkt 2 OWU oraz treścią opinii biegłego M. . Strona powodowa wniosła o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo ponad kwotę franszyzy i zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty 80059, 60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 31 lipca 2012r. do dnia zapłaty oraz stosowne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Powoływanie się przez pozwanego na stanowisko biegłego może mieć znaczenie dla oceny charakteru uszkodzenia sprzętu drukującego tj oceny znaczenia głowic dla funkcjonowania całego sprzętu. Jak jednak słusznie wskazał Sad Okręgowy biegły nie był powołany do oceny treści i wykładni oświadczeń woli stron, gdyż ta ocena należy do Sądu . Zauważyć jednak należy , że w przypadku gdy okaże się, że strony w chwili składnia oświadczeń woli rozumiały różnie sformułowania zawarte w oświadczeniach, to wówczas sens oświadczenia woli ustala się według tego, jak adresat oświadczenia powinien był zrozumieć sens użytych sformułowań przy zachowaniu starannych zabiegów interpretacyjnych (por. wyrok SNz dnia 13 grudnia 2013r/ sygn. .akt III CSK 66/13 LEX nr 1463871). Sens ten uzależniony jest od kontekstu użytych wyrażeń w tym nie tylko związków treściowych występujących między zawartymi w tekście postanowieniami ale także przy uwzględnieniu znaczeń technicznych, które może wyjaśnić biegły. W tym przypadku Sąd Okręgowy w sposób niewystarczający rozważył związki treściowe pomiędzy poszczególnymi zapisami OWU. Sąd Apelacyjny zauważa, że z treści polisy i powołanego tam §2 OWU oraz definicji zawartych w §1 OWU wynika , że ochrona ubezpieczeniową objęto wypadek uszkodzenia maszyn lub ich części przy uznaniu za zdarzenie ubezpieczeniowe: nagłego, nieprzewidzianego i niezależnego od woli ubezpieczającego powstania szkody w postaci fizycznego uszkodzenia lub zniszczenia maszyn lub ich części powodującej konieczność naprawy wymiany lub odtworzenia lub zniszczenia. Zamiarem stron było udzielenie możliwie szerokiej ochrony ubezpieczeniowej za wyjątkiem włączeń wskazanych w OWU skoro wskazano , że zdarzenia dotyczą wszystkich przyczyn zdarzeń ubezpieczeniowych a więc wszystkich wskazanych ewentualnych szkód,, które wynikają z przypadku. Treść §2 ust. 2 wskazuje, że za przypadkowe uszkodzenie uznawano także pozaestetyczne wady tkwiące w przedmiocie ubezpieczenia , nie znane ubezpieczającemu w chwili zawarcia umowy( a więc ukryte), w tym także wynikające z działania lub zaniechania producenta, niedbalstwa montażystów i pracowników obsługi. Użycie bowiem formy „w szczególności z wymienionych poniżej” wskazuje , że zwrot ten dotyczy przykładowych przyczyn zdarzeń ubezpieczeniowych a nie włączeń, dla których właściwy byłby zwrot ( „w szczególności wymienionymi poniżej”). Ryzyko ubezpieczyciela dotyczyło więc także szkód wywołanych zarówno nieumyślnie przez osoby trzecie jak i przypadkowych uszkodzeń poza wyjątkami i wskazanymi w OWU, które nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Wskazują na to ogólne zasady wykładni z których wynika , że wyjątków powinny być interpretowane ściśle jak też dyrektywa , że wątpliwości co do teksu wzorca przygotowanego przez ubezpieczyciela powinny być wykładane z korzyścią dla ubezpieczonego (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r. sygn. akt V CSK 90/05 Legalis Numer 177254). Wprawdzie orzeczenie to dotyczyło konsumenta jednakże nie zmienia to znaczenia zasadniczego ogólnego wyrażonego tam poglądu, potwierdzonego także innymi orzeczeniami że „umowa ubezpieczenia pełni funkcję ochronną i przy wykładni jej postanowień nie może tracić z pola widzenia jej zasadniczego celu”. Niewątpliwie przepis §2 ust. 6 wyłączył spod ubezpieczenia szkody w częściach i materiałach eksploatacyjnych, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu lub regularnej wymianie w trakcie czynności konserwacyjnych zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową lub zaleceniami producenta. W szczególności wyłączenie dotyczyło narzędzi, wymiennych elementów oraz materiałów pomocniczych wskazanych przykładowo w §6 ust. 2. Przepis §2 ust. 7 wskazywał , że ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie w przypadku uszkodzenia części wskazanych w §2 ust6 pkt 2 w wypadkach tamże wskazanym , nie wymieniał już jednak materiałów eksploatacyjnych. Mimo więc koniunkcji zawartej w §2 ust. 6 pkt 2 zrównującej części maszyn z materiałami eksploatacyjnymi poprzez użycie spójnika „i” , to jednak ogólne warunki umów z uwagi na § 2 ust. 7 rozdzielały wskazane w § 2 ust. 6 pkt2 elementy tj. części, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu lub regularnej wymianie od materiałów eksploatacyjnych, które ze swej istoty podlegają przyspieszonemu zużyciu lub regularnej wymianie. Dla wykładni umowy ma znaczenie czy głowice stanowią części o jakich mowa w §2 ust. 6 , zaś na tę ocenę może wpływać wskazane wyżej rozdzielenie na „części” oraz „na materiały eksploatacyjne” szczególnie z uwagi na zawarte in fine dookreślenie dotyczące czynności konserwacyjnych zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową lub zaleceniami producenta. Użycie w §2 ust. 6 pkt 2 spójnika „lub” może więc świadczyć o celowym wyróżnieniu obok materiałów eksploatacyjnych : 1) części, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu , 2 ) części które podlegają regularnej wymianie w trakcie czynności konserwacyjnych zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową oraz 3) części , które podlegają regularnej wymianie w trakcie czynności konserwacyjnych zgodnie z zaleceniami producenta. Mniejsze znaczenie dla tej sprawy ma wykładnia czy w tych dwóch ostatnich wypadkach chodzi dodatkowo o części , których wymiana (w trakcie czynności konserwujących zgodnie z zaleceniami producenta lub dokumentacją techniczno-ruchową) podyktowana jest przeznaczeniem i charakter pracy czy też zalecenia wymiany wynikają z innych przyczyn. W tym bowiem przypadku zalecenia producenta nie wskazywały by części te miały być regularnie wymieniane w trakcie czynności konserwacyjnych (k-214, 403, 412 ). Także dokumentacja techniczna, w tym instrukcja obsługi nie wskazuje by części podlegały wymianie w trakcie czynności konserwacyjnych (opinia k-485). Wyróżnienie więc w OWU w ramach wyłączenia poprzez użycie spójnika „lub”: „części, które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu”, wskazywałoby na słuszność przyjętej koncepcji Sądu pierwszej instancji. Użycie w §2 ust. 6 pkt 2 spójnika „lub wskazywałoby bowiem na samodzielne wyłączenie odpowiedzialności w odniesieniu do „części które z uwagi na przeznaczenie i charakter pracy podlegają przyspieszonemu zużyciu bez względu na zalecenia producenta i na wskazania zawarte w dokumentacji dotyczące regularnej wymiany w trakcie czynności konserwujących, szczególnie że zalecenia producenta czy dokumentacja nie mogą się ze swej istoty odnosić do zwrotu „przyspieszonego zużycia”, mającego charakter obiektywny. Taką też interpretację przeprowadził Sąd Okręgowy odwołując się do cechy przyspieszonego zużycia głowic wskazując, z powołaniem na warunki gwarancji, że żywotność tych elementów jest niższa niż samej drukarki. Po 6 miesiącach używania lub wykonania 10 000 m zadruku jakość druku bowiem spada. Sąd Apelacyjny zwraca jednak uwagę na użycie spójnika „i” w §2 ust. 6 pkt w jego wstępnej części w istocie zrównującego charakter zużycia części z materiałami eksploatacyjnymi, co wskazuje na przyjęcie innej możliwej interpretacji, że zamiarem wyłączenia odpowiedzialności objęte były tylko takie elementy których przyśpieszone zużycie jest oczywiste i wynika z normalnej eksploatacji a częstotliwość ich wymiany jest zbliżona do wymiany materiałów eksploatacyjnych. Za tym przemawia też odwołanie do zużycia wynikającego z przeznaczenia i charakteru pracy. Przy takiej interpretacji przedmiotem wyłączenia mogły być tylko części podlegającemu przyśpieszonemu zużyciu wynikającemu z przeznaczenia i charakteru pracy, które z tej przyczyny podlegają koniecznej a w konsekwencji także zalecanej regularnej częstej wymianie w trakcie normalnych czynności konserwacyjnych, co nie mogłoby dotyczyć części , której żywotność z założenia jest znacznie dłuższa i nie ma charakteru przyspieszonego i ewentualna ich konieczność wymiany nie jest powiązana z przeglądami, na co słusznie zwracał uwagę biegły w opinii (opinia k-531i k-619) . Nawet jeżeli konieczność wymiany głowic dla zapewnienia pełnej funkcjonalności drukarki cechuje pewna regularność to nie ma ona charakteru przyspieszonego , dokumentacja techniczna nie wskazuje też , że regularna wymiana powiązana jest z czynnościami konserwacyjnymi zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową. Przede wszystkim zaś użycie spójnika „i” w §2 ust. 6 pkt wskazuje, że wyłączenie odpowiedzialności nie może następować jeżeli uszkodzenie następuje poza normalną eksploatacją . Za taka interpretacją, odpowiadającą celowi umowy ubezpieczenia, opowiada się Sąd Apelacyjny. Przy modułowej budowie w zasadzie w maszynie nie ma elementu, który nie powinien być zgodnie z zaleceniami wymieniony po dłuższym okresie czasu i w zasadzie każda awaria maszyny dotyczyłaby elementu podlegającego możliwej wymianie według zalecenia producenta, co czyniłoby wyłączenie zasadą. Z tych względów dokonano odmiennych ustaleń co do wykładni woli stron w odniesieniu do postanowień wzorca tj OWU w części dotyczącej włączeń odpowiedzialności . Przede wszystkim jednak dla rozstrzygnięcia nie są obojętne przyczyny uszkodzenia głowic. Stwierdzenie tych przyczyn wymagały wiedzy specjalistycznej. Z opinii biegłego M. M.
w terminie określonym w §15 ust. 1 OWU. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił na podstawie art. 386§1 k.p.c. zaskarżony wyrok i zasądził tę kwotę z ustawowymi odsetkami (odpowiednio od dnia 1 stycznia 2016r. ustawowymi odsetkami opóźnienia. W dniu 28 czerwca 2012r. pozwana miała wszystkie dane by wypłacić odszkodowanie. Zasadzenie więc odsetek od dnia 31 lipca 2012 roku tj od daty kiedy Towarzystwo (...) odmówiło wypłaty odszkodowania miało oparcie w 481 §
2 k.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98§
3 k.p.c. przy uznaniu, ze strona powodowa nieznacznie uległa co do części żądania. Na zasądzone koszty 10331zł złożyła się opłata od pozwu 4214zł, wynagrodzenie pełnomocnika 3617zł oraz wydatki poniesione w sprawie 2500zł. O ściągnięciu kosztów sądowych (w zakresie w jakim wydatki nie zostały pokryte zaliczkami) orzeczono na podstawie art. 113ust. 1 u.k.s.c. i art. 83 ust. 2 u.k.s.c. (6882zł - zaliczki 5000zł). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1i 3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. Na koszty te w kwocie 9403zł złożyła się opłata od apelacji 4003zł i wynagrodzenie pełnomocnika 5400zł wynikające z §2 pkt 6, §10 ust. 1 pkt 2 i § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015r. poz. 1800). SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Andrzej Struzik SSA Sławomir Jamróg
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.