Sygn. akt III Ca 1834/16 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku M. G. z udziałem K. G. (1) o podział majątku ws
§ 3k.c.
dotyczący waloryzacji świadczeń pieniężnych nie ma zastosowania przy orzekaniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego o zwrocie nakładów określonych w art. 45 k.r.o. (postanowienie SN z 9 września 2009 r., V CSK 39/2009). Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu wyjaśnił, że przepisy prawa rodzinnego mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów prawa cywilnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyłącza więc stosowanie przepisów kodeksu cywilnego zarówno wówczas, gdy określona kwestia została w nim odmiennie unormowana, jak i wtedy, gdy treść zawartych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym unormowań wskazuje na to, że przepisy kodeksu cywilnego w ogóle nie powinny znaleźć zastosowania albo że należy je stosować odpowiednio. Materialnoprawną podstawą żądania zwrotu wydatków i nakładów na majątek wspólny poczynionych z majątku osobistego jest art. 45 k.r.o., a w sprawach nieunormowanych stosuje się odpowiednio - z mocy odesłania zamieszczonego w art. 46 k.r.o. - przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. To unormowanie, potwierdzone przez przepisy procesowe (art. 567 § 1 i 3 k.p.c.), ma charakter wyczerpujący, wyłączający korzystanie w jego obrębie z art.
§ 3k.c.
nawet w sposób odpowiedni. Przy podziale dorobku, w postępowaniu nieprocesowym, nie orzeka się "o zmianie wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia od początku pieniężnego", lecz uwzględnia się w końcowym rozliczeniu wydatki i nakłady w sposób przyjęty od dawna w judykaturze. Wprowadzony później art.
§ 3k.c.
nie mógł tych zasad zmienić ani korygować. Sąd Okręgowy całkowicie podzielając zaprezentowane wyższej stanowisko stwierdził, że również żądanie zwrotu nakładów w kwocie nominalnej nie zasługiwało na uwzględnienie. Jak już wcześniej wskazano, do rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny stosuje się regulację wynikającą z art. 45 § 1 i 2 k.r.o. Przepis art. 45 k.r.o. podkreśla odrębność majątku wspólnego i majątków osobistych małżonków oraz reguluje obowiązek rozliczeń w sytuacji przepływu środków z jednego majątku do drugiego. Zgodnie z powyższą regulacją każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności (§ 1). Na powyższych zasadach następuje również rozliczenie w sytuacji, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego (§ 3). Nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny i spłacone długi podlegają rozliczeniu na wniosek i powinny być udowodnione przez małżonka, który je zgłasza. Z treści przepisu art. 45 § 1 k.r.o. wynika, że co do zasady można żądać zwrotu jedynie takich nakładów, które zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności majątkowej. Nie powinno się zatem rozliczać nominalnie środków, które małżonek przekazał ze swego majątku osobistego na cele majątku wspólnego. Wzrost wartości majątku wspólnego należy każdorazowo odnieść do konkretnych przedmiotów majątkowych, na które były czynione nakłady, jak też powinien być wykazany związek pomiędzy nakładami a wzrostem wartości istniejącym w chwili ustania wspólności majątkowej. Wykazania takiego związku w niniejszym postępowaniu zabrakło, co słusznie zauważył Sąd Rejonowy. W doktrynie podkreśla się, że art. 45 § 1 zd 3 k.r.o. wyraża określoną zasadę oraz wprowadza od niej wyjątek. Co do zasady nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, ale wyjątkowo można żądać zwrotu takich nakładów, jeżeli zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Wzrost wartości majątku odnieść należy jednak do konkretnych przedmiotów majątkowych, a ponadto musi występować związek przyczynowy pomiędzy wydatkami i nakładami a wzrostem wartości istniejącym w chwili ustania wspólności. Podlegają zatem rozliczeniu nakłady i wydatki z majątku osobistego przeznaczone na zaspokojenie potrzeb rodziny, jeżeli w wyniku ich dokonania wartość majątku wspólnego ulegała zwiększeniu. Ocena dokonywana jest na chwilę ustania wspólności i z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli np. nakłady z majątku osobistego zostały przeznaczone na remont domu objętego wspólnością majątkową i wykorzystywanego do zaspokajania potrzeb rodziny, to obowiązek ich zwrotu będzie zależał od rodzaju nakładów: nakłady konieczne, nieprowadzące do zwiększenia wartości budynku, pozostają poza rozliczeniem; nakłady inne, prowadzące do zwiększenia jego wartości w chwili ustania wspólności - podlegają obowiązkowi z art. 45 § 1 zd. 2. Nie wystarcza zatem sam fakt wzrostu wartości wynikający z dokonanego nakładu, ale wymagane jest utrzymywanie się nadal takiego wzrostu wartości w chwili ustania wspólności. W konsekwencji nakłady na przedmioty szybko zużywające się, takie jak samochód czy inny sprzęt techniczny, w praktyce będą miały „bezzwrotny" charakter, natomiast nakłady na takie przedmioty powoli tracące na wartości, a więc w szczególności na nieruchomości, będą miały charakter „zwrotny" – w części odpowiadającej utrzymującemu się wzrostowi wartości (por. J. Wierciński (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz do art. 45 - E. Skowrońska-Bocian, LexisNexis 2014; M. Olczyk, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, art.45, Lex). Jeżeli zatem na kilka lat przed rozwodem K. G.
(1)przeznaczył środki pochodzące z majątku osobistego na budowę domu jednorodzinnego, w którym mieszkali małżonkowie wraz z dziećmi, to nakład taki służył bez wątpienia zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych całej rodziny. W konsekwencji uczestnik domagając się rozliczenia nakładu zobowiązany był wykazać wzrost wartości domu powstałej w wyniku nakładu. Sąd Rejonowy zasadnie uznał, że uczestnik nie wykazał, aby dokonał z majątku osobistego nakładów skutkujących przyrostem wartości majątku wspólnego istniejącym na datę ustania wspólności majątkowej i dlatego żądanie rozliczenia nakładów z majątku osobistego na wspólny nie mogło być uwzględnione. Niezasadne jest również żądanie uczestnika by wnioskodawczyni zwróciła mu połowę uiszczonego podatku dochodowego za okres po ustaniu wspólności ustawowej (po 15 października 2007r.). Z uwagi na rozwiązanie małżeństwa brak podstaw do obciążenia wnioskodawczyni zobowiązaniem z tytułu podatku dochodowego, które spłacił uczestnik. W rezultacie dokonanych przez Sąd Okręgowy zmian K. G.
(1)przypadły w wyniku podziału składniki o łącznej wartości wynoszącej 1 678 000 zł to jest: - prawo własności nieruchomości przy ul. (...) w Ł. o wartości 1 205 550 zł; - ruchomości znajdujące się w domu przy ul. (...) w Ł. o łącznej wartości 21.200 zł; - maszyny służące do wytwarzania lodów i innych produktów spożywczych o łącznej wartości 366.200 zł oraz inne wyposażenie punktów handlowych o wartości 38550 zł; - samochód marki P. o wartości 1500 zł oraz kwota 45 000 zł jako równowartość samochodu marki DaimlerBenz. Z kolei M. G. w wyniku podziału majątku wspólnego przypadły następujące składniki o łącznej wartości wynoszącej 579.900 zł: - prawo własności lokalu użytkowego w B. o wartości 182.000 zł; - spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego przy ul. (...) w Ł. o wartości 91.000 zł; - wyposażenie punktów handlowych i kiosk handlowy przy ul. (...) o łącznej wartości 37.800 zł; - bieżnia marki K. o wartości 1100 zł. Wartość majątku podlegającego podziałowi z wyłączeniem składników majątku co do których zarządzono sprzedaż licytacyjną wyniosła zatem 2 257 900 zł ( (...) + (...)). Z uwagi na powyższe, M. G. i K. G.
(1)powinni w wyniku podziału tego majątku otrzymać przedmioty majątkowe o wartości po 1 128 950 zł albo dopłatę pieniężną do tej kwoty. Skoro M. G. otrzymała w wyniku podziału majątku rzeczy i prawa majątkowe o łącznej wartości wynoszącej 579.900 zł, przysługuje jej od uczestnika dopłata pieniężna w kwocie 549 050 zł. Dopłatę dla M. G. należało pomniejszyć o kwoty: - 5880,50 zł tytułem połowy kredytu hipotecznego spłaconego przez u-ka po wydaniu postanowienia przez Sąd Rejonowy (1/2 z (...)); - 50 597,6 zł tytułem połowy kredytu hipotecznego spłaconego wcześniej przez uczestnika (1/2 z 96070,25 zł); - (...),31 tytułem opłaty za zajęcie pasa drogowego na (...) od lipca 2008 r.; - 2188,40 zł tytułem podatku od nieruchomości za lokal na (...); - 35 713,69 zł tytułem zobowiązań z okresu wspólności ustawowej spłaconych po rozwodzie przez uczestnika (1/2 z kwoty 71427,39 zł); - 77 436,25 zł tytułem rozliczenia połowy przychodu z wynajmu lokalu w Z. (1/2 z kwoty 154 872,51 zł); - 1341 zł tytułem podatku PIT 36 za rok 2007 r. (1/2 z 2682 zł); - 666,98 zł tytułem spłaconych zaległości w (...) z 2007 r. (1/2 z 1339,96 zł); - 493,87 zł tytułem zaległości powstałych do 30.09.2007r. z tytułu dzierżawy pod kioski handlowe (1/2 z 987,74); - 766,88 zł tytułem zaległości ubocznych tytułu dzierżawy gruntu przy Pl. (...) (1/2 z (...),76); - 416,50 zł koszty czynszu za marzec za lokal w R. (1/2 z 833 zł); - 205,88 zł koszt zakupu surowców (1/2 z 411,76); - 209,62 zł czynsz dzierżawny za luty 2008 r. za kiosk przy Pl. (...) (1/2 z 419,25); - 1500 zł czynsz za lokal w S. (1/2 z 3000); - 7775,97 zł należność dla Hurtowni (...) (1/2 z 15551,95 zł) - 2834,40 zł połowa uiszczonego przez uczestnika podatku od nieruchomości przy ul. (...) (½ z 5668,80 zł). Zgodnie z ustaleniami Sądu Rejonowego, które Sąd Okręgowy w tej części przyjmuje za własne, wnioskodawczyni powinna otrzymać spłatę od uczestnika K. G.
(1)w kwocie 92 766,84 zł (jako 1/2 czystego zysku K. G.
(1)za luty-czerwiec 2008 z całego przedsiębiorstwa) oraz w kwocie 29 675,05 zł jako przychód K. G.
(1)z wynajmu lokalu w Z. (1/2 z kwoty 59 330,11 zł). Uwzględniając wzajemne spłaty i dopłaty M. G. ostatecznie powinna otrzymać od K. G.
(1)spłatę w kwocie 479 433 zł. Zasądzoną od uczestnika kwotę Sąd Okręgowy na podstawie art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 46 k.r.o. rozłożył na 5 rat płatnych co 6 miesięcy, przy czym wysokość każdej z rat określono na 100.000 zł z wyjątkiem ostatniej raty, której wysokość określono na 79 433 zł. Sąd Rejonowy określając sposób spłaty dostrzegł konieczność uwzględnienia interesów obu stron czyli zarówno potrzeby zgromadzenia przez uczestnika stosownych środków pieniężnych jak i uzyskanie przez wnioskodawczynię ekwiwalentu majątkowego za jej udział w majątku wspólnym. Sąd Okręgowy ten sposób rozumowania podzielił i w analogiczny sposób określił sposób spłaty wnioskodawczyni przez uczestnika. Powyższe rozważania skutkują koniecznością zmiany zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie składu i wartości majątku wspólnego, podziału składników majątku oraz wzajemnych rozliczeń pomiędzy uczestnikami (punkt I). Natomiast dalej idące apelacje wnioskodawczyni i uczestnika, z uwagi na swoją niezasadność, podlegały oddaleniu, o czym orzeczono w pkt II i III, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W zakresie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego i apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął na mocy art. 520 § 1 k.p.c. uznając, że każda ze stron winna ponieść koszty postępowania stosownie do swojego udziału, podzielając przy tym w całości pogląd wyrażony w rozstrzygnięciu Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III CZ 46/10 z dnia 19 listopada 2010 r. (opubl. w Biuletynie Sądu Najwyższego Nr 1/2011 r.), zgodnie z którym, w sprawach tzw. działowych nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują i jakie wnioski składają w tym względzie.