Sygn. akt XXVII Ca 2932/16 POSTANOWIENIE Dnia 4 kwietnia 2017 roku Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVII Wydział Cywilny – Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Adrianna Szewczyk – Kubat S
§ 3
kc poprzez jego nie zastosowanie i nie dokonanie waloryzacji nakładów z majątku odrębnego uczestnika, 2. obrazę prawa procesowego, mająca wpływ na treść postanowienia, a mianowicie: a. art. 233 § 1 kpc poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału zebranego w sprawie poprzez pominięcie dowodu z kopii wyciągu bankowego z (...) S.A. nr 11/1 z dnia 4 października 1991 roku oraz kopii dwóch potwierdzeń dokonania wpłat uczestnika na otwarte przez niego konta z 1 października 1992 roku, b. art. 328 § 1 kpc poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia, które me spełnia wymogów określonych w tym przepisie, bowiem nie wyjaśnia podstawy prawnej odmowy waloryzacji poczynionych przez uczestnika nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny, c. art. 316 § 1 kpc poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania sądowego i istniejącego w chwili wyrokowania. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części poprzez zasądzenie od J. L.
(1)na rzecz E. R. kwoty 59.439,80 złotych tytułem dopłaty do udziału w majątku wspólnym, pomniejszonej o należny J. L.
(1)zwrot wydatków z majątku odrębnego na majątek wspólny, płatnej w dwóch równych ratach w terminie 6 i 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi zapłaty każdej z rat, a także poprzez ustalenie, że uczestnik postępowania dokonał nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 76.450,49 złotych, przy czym kwota 66,810,49 złotych stanowiła 100% wartości przedmiotowego lokalu mieszkalnego w chwili dokonania jego zakupu, zaś kwota 9.640 złotych również stanowiła 100% wartości przedmiotowego miejsca parkingowego w chwili dokonania zakupu. Skarżący wniósł jednocześnie o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutu braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania sądowego skarżący wskazał, że Sąd I instancji nie uwzględnił wyciągu bankowego oraz dwóch potwierdzeń dokonania wpłat przez uczestnika na otwarte przez niego konta, zaś oparł się jedynie na pismach z banków. Następnie apelujący podniósł, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż zwrot nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny należy się uczestnikowi w wysokości nominalnej. Na potwierdzenie powyższego uczestnik postępowania powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego: uchwałę z dnia 5 października 1990 roku, III CZP 55/90 (OSNC 1991, nr 4, poz. 48), uchwałę z dnia 16 grudnia 1980 roku, III CZP 46/80 (OSNCP 1981, nr 11, poz. 206), uchwałę z dnia 12 kwietnia 1989 roku, III CZP 31/89 (niepubl.), postanowienie z dnia 26 stycznia 1988 roku, III CRN 475/87 (OSNCP 1990, nr 4 -5, poz. 64) oraz uchwałę z dnia 12 kwietnia 1989 roku, III CZP 31/89 ( apelacja k. 474 – 476). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej braku ustalenia aktualnej wysokości kwoty nakładów poniesionych przez uczestnika postępowania z majątku odrębnego na majątek wspólny. W pozostałym zakresie nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie zaznaczyć należy, że w ocenie Sądu Okręgowego rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego oparte zostało - co do zasady - na właściwych ustaleniach, poprzedzonych zasadną oceną materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy. Na podstawie tych ustaleń Sąd Rejonowy wydał – pomijając wymienioną powyżej kwestię – poprawne rozstrzygnięcie, mające odzwierciedlenie nie tylko w treści obowiązujących przepisów prawa, ale odpowiadające także stanowisku ugruntowanemu w judykaturze. Zasadniczo więc argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zasługuje na akceptację, a tut. Sąd podziela ją i przyjmuje za własną. Tym niemniej Sąd Rejonowy w sposób nieprawidłowy dokonał rozliczenia nakładów poniesionych przez uczestnika z jego majątku odrębnego na majątek wspólny. Sąd Okręgowy, działając na podstawie art. 567 § 3 w zw. z art. 684 kpc, ustalił więc z urzędu wartość majątku wspólnego podlegającego podziałowi. Nie był więc w tym zakresie wymagany jakikolwiek wniosek uczestnika postępowania o dokonanie waloryzacji. Zgodnie z art. 45 § 1 kro w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, która weszła w życie w dniu 20 stycznia 2005 roku (Dz. U. z 2004 roku Nr 162, poz. 1691), każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek odrębny. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swego majątku odrębnego na majątek wspólny. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wartość nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, polegającego na wpłacie dokonanej przez tego małżonka na wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym prawem do lokalu, odpowiada w chwili podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką część stanowiła ta wpłata w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego wpłaconego przez małżonków, od zgromadzenia którego uzależniony był przydział mieszkania ( vide: uchwała z dnia 5 października 1990 roku, III CZP 55/90, OSNCP 1991 nr 4, poz. 48, OSP 1991 nr 5, poz. 113, Legalis nr 27077, por. uchwałę z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, OSNCP 1981 nr 11, poz. 206, Legalis nr 22401). Jak wskazał Sąd Najwyższy, stanowisko to odpowiada zasadom współżycia społecznego, bowiem zwrot nakładu tylko w wysokości jego sumy nominalnej prowadziłby do rażącego pokrzywdzenia tego z małżonków, które dokonało tego nakładu, i uzyskania niczym nieuzasadnionej korzyści przez drugie z małżonków. Ponadto Sąd wyraził pogląd, że takiemu stanowisku nie sprzeciwia się obowiązująca w polskim prawie zasada nominalizmu (art.
§ 1kc).
Odnosi się ona bowiem tylko do zobowiązań, których przedmiotem od chwili ich powstania jest suma pieniężna. Przedmiotem roszczenia o zwrot nakładu jest zaś wartość tego nakładu w chwili jego zwrotu. Jeżeli nakład był poczyniony w postaci wpłaty pieniężnej, roszczenie o jego zwrot nie obejmuje wpłaconej sumy pieniędzy, ale tę wartość – wyrażoną w określonej sumie pieniędzy – która na skutek tego nakładu powstała. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 września 2009 roku, V CSK 39/09 (OSNC - Zb. dodatkowy 2010 nr B, poz. 62, str. 161, Legalis nr 232755) Sąd Najwyższy stwierdził, że art.
§ 3kc nie ma zastosowania przy podziale majątku wspólnego.
Materialnoprawną podstawą żądania zwrotu wydatków i nakładów na majątek wspólny poczynionych z majątku osobistego jest bowiem art. 45 kro, a w sprawach nieunormowanych stosuje się odpowiednio – z mocy odesłania zamieszczonego w art. 46 kro – przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. To unormowanie, potwierdzone przez przepisy procesowe (art. 567 § 1 i 3 kpc), ma charakter wyczerpujący, wyłączający korzystanie w jego obrębie z art.
§ 3kc nawet w sposób odpowiedni.
Przy podziale dorobku, w postępowaniu nieprocesowym, nie orzeka się „o zmianie wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia od początku pieniężnego”, lecz uwzględnia się w końcowym rozliczeniu wydatki i nakłady w sposób przyjęty od dawna w judykaturze. Sąd Okręgowy podziela w całości powyższe rozważania. Prowadzi to do konkluzji, iż rozliczenie nominalnej kwoty nakładów poniesionych przez uczestnika postępowania z majątku osobistego na majątek wspólny w postaci wpłat na wkład mieszkaniowy w wysokości 41.183,42 złotych jest oczywiście wadliwe i narusza w sposób istotny unormowanie zawarte w art. 45 § 1 kro. Prawidłowa ich wysokość powinna zostać wyliczona jako ułamek aktualnej wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego i prawa do miejsca postojowego odpowiadający wartości nakładów uczestnika na w/w na prawa z chwili ich nabycia. Ustalona przez Sąd I instancji wysokość nakładów wyniosła 41.183,42 złotych, a pierwotna wartość powyższych praw wynosiła łącznie 80.685,79 zł (wartość mieszkania 66.810,49 zł – k. 188, wartość miejsca postojowego 13.875,30 zł – k. 535). Z kolei obecna wartość mieszkania i miejsca postojowego wynosi 623.731 złotych (594.398 + 29.333). Zatem aktualna na dzień orzekania wartość nakładów uczestnika na majątek wspólny stanowi w przybliżeniu kwotę 318.363 złotych. Wynika to z faktu, iż wysokość udowodnionych nakładów uczestnika wynosiła ok. 51,04% wartości w/w nieruchomości (tj. 41.183,42 ÷ 80.685,79 ≈ 51,04%). Obecna wartość mieszkania i miejsca postojowego wynosi 623.731 złotych, a 51,04% tej kwoty to po zaokrągleniu: 318.363 złotych. Sąd I instancji nieprawidłowo pomniejszył też wysokość udziału uczestnika o całość dokonanych przez niego udziałów. Nakłady te były dokonywane na cały majątek wspólny, a nie na swój udział, a zatem w postępowaniu o podział majątku połowa nakładów przypada na udział wnioskodawczyni, a połowa na udział uczestnika. Zatem z udziału przypadającego wnioskodawczyni należy odjąć 50% wartości nakładów dokonanych przez uczestnika (tj. 318.636 ÷ 2 = 159.181,50). Wartość udziału każdego z byłych małżonków w majątku wspólnym wynosi 311.865,50 zł (tj. 623.731 ÷ 2). Wobec powyższego, po odjęciu od wartości przypadającego na uczestnika postępowania udziału w majątku wspólnym wartości połowy poniesionych przez niego nakładów, winien on zapłacić na rzecz wnioskodawczyni E. R. kwotę 152.684 złotych tytułem dopłaty do udziału w majątku wspólnym (tj. 311.865,50 – 159.181,50=152.684) tytułem dopłaty do udziału w majątku wspólnym, pomniejszonej o należny uczestnikowi J. L.
(1)zwrot wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny. Sąd ponadto ustalił, iż wymieniona kwota jest płatna w dwóch równych ratach – pierwsza w terminie 6 miesięcy, a druga w terminie 12 miesięcy od daty postanowienia – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminu płatności którejkolwiek z rat. Z tych względów, na podstawie art. 386 § 1 kpc, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji. Nie zasługiwały natomiast na uwzględnienie dalsze zarzuty apelacji. Za bezzasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania cywilnego dotyczące prawidłowości oceny dowodów (art. 233 § 1 i art. 316 kpc). Dokonana przez niego analiza dowodów była w pełni prawidłowa, oparta na regułach logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów. Z kolei uczestnik postępowania nie zaprezentował w tym względzie w zasadzie żadnej argumentacji wskazującej na nieprawidłowość owej oceny. Należy przy tym wskazać, iż samo stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości, nie jest wystarczające. Konieczne jest bowiem wykazanie, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, gdyż tylko takie uchybienie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (podobne uznał Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 19 grudnia 2013 roku, I ACa 868/13, LEX nr 1416146). W realiach niniejszej sprawy tego rodzaju okoliczności uczestnik nie wykazał. Należy również zwrócić uwagę, że zarzut zaniechania wszechstronnego rozważenia materiału zebranego w sprawie poprzez pominięcie dowodu z kopii wyciągu bankowego z (...) S.A. nr (...) z dnia 4 października 1991 roku oraz kopii dwóch potwierdzeń dokonania wpłat uczestnika na otwarte przez niego konta z 1 października 1992 roku jest bezpodstawny w świetle uzasadnienia Sądu I instancji. Sąd ten w części zawierającej ocenę dowodów stwierdził bowiem, że brak jest dowodu, na co zostały przeznaczone środki pochodzące z przedmiotowych operacji walutowych, zaś uczestnik nie wykazał, by pochodziły one z jego majątku odrębnego. Zatem nie można uznać, by Sąd I instancji zaniechał rozważenia opisywanych tutaj dowodów, a wręcz przeciwnie – dokonał oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału, w efekcie czego uznał okoliczność, która miała być za ich pomocą wykazana, za nieudowodnioną. Z tożsamych względów za równie bezzasadny należało ocenić wniosek o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustalenie, że uczestnik postępowania dokonał nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 76.450,49 złotych. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji w sposób szczegółowy i prawidłowy wskazał, które wpłaty na poczet wkładu mieszkaniowego zostały zaliczone jako pochodzące z majątku odrębnego uczestnika postępowania ( tabela k. 459-460). Apelujący nie wykazał natomiast w żaden sposób, których z nich Sąd I instancji nie zaliczył w sposób nieprawidłowy jako nakładów poniesionych uczestnika postępowania. Z tego też względu zarzut powyższy nie mógł skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w pkt II sentencji, oddalając apelację w pozostałym zakresie. W związku z częściowym uwzględnieniem apelacji, Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 520 § 2 kpc, rozdzielając je stosunkowo. Skarżący J. L.
(1)domagał się obniżenia zasądzonej od niego spłaty o 211.242,28 zł (tj. 270.682,08 – 59.439,80 = 211.242,28), zaś Sąd uwzględnił jego żądanie częściowo, tj. obniżył ją o 117.998,08 zł (tj. 270.682,08 – 152.684). Z tego też względu należało uznać, że skarżący wygrał postępowanie apelacyjne w 55,85% (117.998,08 ÷ 211.242,28 ≈ 55,85%). Na koszty postępowania drugo instancyjnego złożyły się: opłata od apelacji w wysokości 1.000 złotych, wynagrodzenie pełnomocników wnioskodawczyni i uczestnika postępowania w wysokości po 7.200 złotych (ustalone na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. poz. 1.800 ze zm.), tj. łącznie 15.400 złotych. Wnioskodawczyni E. R. powinna ponieść koszty postępowania w wysokości 8.600,90 zł (15.400 × 55,85%), a poniosła w kwocie 7.200 złotych. Wobec tego w pkt III sentencji Sąd zasądził od niej na rzecz uczestnika postępowania kwotę 1.400,90 złotych (tj. 8.600,90 – 7.200) tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej. Mając na względzie powyższe okoliczności i treść przepisów prawa, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia. SSR Tomasz Niewiadomski (del.) SSO Adrianna Szewczyk - Kubat SSO Małgorzata Szymkiewicz – Trelka (...)