Sygn. akt I Ns 643/11 POSTANOWIENIE Dnia, 02 marca 2016r Sąd Rejonowy w Oleśnicy Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący S.S.R Adrian Paluch Protokolant Agnieszka Mazur po rozpoznaniu w dniu: 17

. § 1 k.c. Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. §

1. Jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. Wnioskodawczyni może zatem domagać się ustanowienia służebności przesyłu. Może również żądać z tego tytułu odpowiedniego wynagrodzenia.
2. Bezsporne między stronami było, że przez należącą do wnioskodawczyni działkę oznaczoną nr (...) (AM-1, obręb W., gmina D., powiat (...)) przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia (...) relacji W.-Obwodnica północna odgałęzienie W. - Z.. Służebność przesyłu jako prawo rzeczowe obciąża całą nieruchomość jako jedną rzecz. Nie oznacza to jednak, że uprawnienia będące jej treścią musza i mogą być wykonywane na całej rzeczy. Z reguły dotyczą one jakieś części obciążonej nieruchomości. Służebność przesyłu upoważnia przedsiębiorcę przesyłowego do podejmowania określonych działań na nieruchomości obciążonej. Cel tych działań musi być podporządkowany utrzymaniu we właściwym stanie technicznym urządzeń niezbędnych do wykonywania działalności gospodarczej polegającej na dostarczeniu odbiorcom energii, płynów, czy świadczeniu usług polegających na odbiorze ścieków i zapewnieniu łączności. W praktyce oznacza to upoważnienie do wejścia przez przedsiębiorcę (jego pracowników, podwykonawców) na obciążony grunt, zajęcia go na czas budowy urządzeń, ich trwałego osadzenia na nim, a następnie upoważnienia do wchodzenia na grunt w celu podejmowania czynności niezbędnych do utrzymania, konserwacji, remontu, modernizacji, dozoru, czy usunięcia awarii urządzeń przesyłowych. Uprawnieniu przedsiębiorcy przesyłowego do podejmowania określonych wyżej działań odpowiada obowiązek właściciela nieruchomości obciążonej do ich znoszenia. Wiąże się to z ograniczeniem właściciela nieruchomości obciążonej co do sposobu korzystania z niej i takiego jej zagospodarowania, by przedsiębiorca przesyłowy miał zagwarantowaną stałą możliwość do swoich urządzeń w celu usunięcia awarii, konserwacji, demontażu, wymiany itp. Obowiązki te ciążą na każdoczesnym właścicielu nieruchomości. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powierzchnia zajęta pod służebność powinna odpowiadać warunkom eksploatacji sieci przyjętym w przedsiębiorstwie będącym właścicielem urządzeń przesyłowych. Wyznaczona w ten sposób strefa ma zabezpieczać potrzeby eksploatowania urządzeń, zapewniając przedsiębiorcy przesyłowemu możliwość prawidłowego korzystania z nich, ale także ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii, wymiany elementów zgodnie z art. 305 1 i

k.c. (tak SN w uchwale z dnia 11.12.2015 r., III CZP 88/15, nie publ.). Zakres uprawnień przedsiębiorstwa przesyłowego związany z ustanowieniem na jego rzecz służebności przesyłu określono w zasadzie w sposób wynikający z żądania wniosku (nie była to kwestia między stronami sporna). Wzięto przy tym pod uwagę obowiązujące Warunki (...) Eksploatacji Sieci Przesyłowej w przedsiębiorstwie uczestnika postępowania (k162-165). Powierzchnię nieruchomości zajętą pod służebność ustalono na podstawie Warunków (...) Eksploatacji Sieci Przesyłowej obowiązujących u uczestnika, przyjmując, że szerokość pasa eksploatacyjnego powinna wynosić 6 m (po 3 m od osi gazociągu) (k.163). Szerokość tego pasa jest zbieżna z szerokością strefy kontrolnej ustalonej w opinii biegłego z zakresu gazownictwa (dla nieruchomości o przeznaczeniu rolnym). W przywołanej wyżej uchwale z dnia 11.12.2015 r. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: „ Obszar strefy kontrolnej określonej w §10 w zw. z §110 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26.04.2013 r. w sprawie warunków, jakimi powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U.

1. poz. 640) oraz w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia, nie pokrywa się z zakresem obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu (art. 305 1 k.c.) ustanowioną dla gazociągu wybudowanego przed dniem 12.12.2001 r.)” Wskazał również, że „ powierzchnia zajęta pod służebność powinna odpowiadać warunkom eksploatacji sieci przyjętym w przedsiębiorstwie będącym właścicielem urządzeń przesyłowych”.
2. W zamian za ustanowienie służebności przesyłu właścicielowi nieruchomości obciążonej należy się <odpowiednie wynagrodzenie>. <Odpowiednie wynagrodzenie> jest świadczeniem ustalanym w związku z ustanowieniem tytułu prawnego do korzystania z cudzej nieruchomości w postaci służebności przesyłu. Nie można go utożsamiać ze świadczeniami, do dochodzenia których uprawnia art. 224-226 k.c. w zw. z art. 352§2 k.c. i art. 230 k.c. Wynagrodzenie należne właścicielowi nieruchomości obciążonej powinno uwzględniać stopień, w jakim obciążenie ingeruje w treść przysługującego mu prawa, a zatem to, w jakim zakresie przed jej ustanowieniem i po ustanowieniu mógł on i może korzystać ze swego prawa ze względu na sposób posadowienia urządzeń i jego konsekwencje. W orzecznictwie SN wskazuje się, że <wynagrodzenie>, o którym mowa w art.

k.c. w pierwszej kolejności ma odpowiadać wartości świadczenia spełnionego na rzecz strony obowiązanej do jego zapłaty lub korzyści, którą obowiązany uzyskał w związku ze świadczeniem spełnionym wzajemnie, co jednak nie oznacza, że nie może odpowiadać wysokości uszczerbku w majątku uprawnionej osoby, o ile tylko powstaje on w związku z sytuacją rodzącą obowiązek zapłaty. Charakter służebności przesyłu sprawia, że wynagrodzenie za jej ustanowienie niezwykle trudno jest wyliczyć na podstawie korzyści, które uprawniony przedsiębiorca czerpie z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, chociaż wykorzystanie obciążonej służebnością nieruchomości jest czynnikiem pozwalającym na działanie jego przedsiębiorstwa w określonej skali i w określony sposób, pozostaje zatem oceniać je z perspektywy interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości obciążonej. Podkreśla się, że płatne jednorazowo wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony w związku z jej obciążeniem. Punktem wyjścia przy ocenie rozmiaru niedogodności wynikających z obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu powinno być rozważenie charakteru obciążonej nieruchomości, a mianowicie jej przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego oraz – w braku planu – właściwości terenu, na którym leży nieruchomość i sposobu wykorzystania nieruchomości sąsiednich, bo te czynniki decydują o tym jak właściciel mógłby ze swojej nieruchomości korzystać, gdyby nie jej obciążenie. W dalszej kolejności należy ocenić właściwości urządzeń, które uprawniony przedsiębiorca posadowił lub zamierza posadowić na obciążonej nieruchomości oraz określić uciążliwości wynikające z ich stałej obecności na gruncie, pod nim lub nad nim, względnie uciążliwości wynikające z ich działania, a nadto rozważyć jeszcze stopień ich natężenia. Czynniki te winny być ocenienie we wzajemnym powiązaniu. W orzecznictwie podkreśla się, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być indywidualizowane stosownie do doniosłych dla jego określenia okoliczności konkretnego przypadku. Wskazuje się, że nie ma przeszkód aby wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu kompensowało właścicielowi ten uszczerbek w jego majątku, który jest konsekwencją obniżenia się wartości nieruchomości, jako składnika jego majątku w związku z jej obciążeniem służebnością przesyłu (zob. uzasadnienie uchwały z dnia 11.12.2015 r., III CZP 88/15). Ustalenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wymaga wiadomości specjalnych, stąd też w sprawie dopuszczono dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości. Jak to już wyżej wskazano, biegła sporządziła opinię dwuwariantową, dokonując wyliczeń dla pasa służebności o szerokości 6 m oraz o szerokości 70 m. Z uzasadnienia opinii wynika, że w celu określenia wartości służebności przesyłu wykorzystano m.in.: opinię sądową biegłego geodety J. K. oraz biegłego z zakresu gazownictwa T. J.. Z kolie dokonując wyliczeń wzięto pod uwagę: - wartość działki sprzed jej obciążenia; - założenia przyjęte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla spornej działki, w szczególności zaś to, że na można byłoby na niej dokonać zabudowy obiektami usługowymi z włączeniem w to zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej; - usytuowanie i przebieg gazociągu (w szczególności zaś to, że pozbawia on właściciela wykorzystania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem); - główne ograniczenia w swobodnym wykorzystaniu nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem, wynikające z przebiegu gazociągu, a to szerokość pasa zieleni oraz pasa strefy ochronnej, gdzie w przypadku pasa zieleni (o szerokości 6 m) wykluczona jest możliwość jakiejkolwiek zabudowy zaś w przypadku strefy ochronnej (o szerokości 70 m) dopuszczalna jest jedynie zabudowa gospodarcza, magazynowa, skład, place manewrowe i parkingi. Z opinii biegłej wynika również, że z uwagi na szerokość strefy ochronnej (tj. pasa o szerokości 70 m), poza którą możliwe jest wykorzystanie działki zgodnie z przeznaczeniem, po uwzględnieniu ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, powierzchnia gruntu „wolnego”, który mógłby być wykorzystany zgodnie z przeznaczeniem jest na tyle mała, że praktycznie wyklucza posadowienie jakiejkolwiek zabudowy. Biegła podkreśliła, że z uwagi na powyższe działka praktycznie pozbawiona jest możliwości wykorzystania na cele określone przez miejscowy plan (k.382-383). Ponadto z opinii biegłej wynika, że ustalając wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu uwzględniła wszystkie istotne okoliczności, na które zwracał uwagę Sąd Najwyższy we wskazanej wyżej uchwale z dnia 11.12.2015 r. (sygn. akt III CZP 88/15). Odnośnie wzmiankowanej przez biegłą rozbieżności w orzecznictwie dotyczącej sposobu określenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (z tego powodu biegła przedstawiła dwa warianty opinii, uwzględniający obniżenie wartości nieruchomości z powodu ujemnych skutków budowy urządzenia przesyłowego oraz bez uwzględnienia tego obniżenia), to akceptując argumentację przedstawioną w uzasadnianiu wielokrotnie już powoływanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12.11.2015 r. (sygn. akt III CZP 88/16) przyjęto, że do wyliczenia wartości służebności przesyłu należy przyjąć sumę kwot obejmujących zarówno kwotę obniżenia wartości nieruchomości z powodu ujemnych następstw budowy urządzenia przesyłowego oraz kwoty wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w okresie eksploatacji urządzenia, tj. wartość wyliczoną wedle wariantu I opinii biegłej. Jak bowiem wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu w/w uchwały „ Nie ma żadnych przeszkód, by wynagrodzenie za ustanowienie służebności, zarówno ustalone w umowie, jak i określone orzeczenie sądu kompensowało właścicielowi ten uszczerbek w jego majątku, który jest konsekwencją obniżenia się wartości nieruchomości, jako składnika jego majątku w zawiązku z obciążeniem służebnością”. W przywołanej uchwale Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że wynagrodzenie, o którym mowa w art.

§1k.c.

winno kompensować uszczerbek doznany przez właściciela obciążonej nieruchomości, w zakresie odpowiadającym powierzchni nieruchomości zajętej pod służebność. W przedmiotowej sprawie będzie to pas gruntu o szerokości 6 m (po 3 m od osi gazociągu) i obszarze 421 m 2. Z opinii biegłej za zakresu wyceny nieruchomości wynika, że wartość służebności przesyłu dla pasa gruntu o szerokości 6 m (przy uwzględnieniu wartości nieruchomości i wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości) wynosi 59.000,00 zł. W takiej też kwocie ustalono należne wnioskodawczyni wynagrodzenie za ustanowienie na jej nieruchomości służebności przesyłu. W przywołanej wyżej uchwale z dnia 11.12.2015 r. Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że „ w normalnym toku rzeczy, jeśli przedsiębiorca po ustanowieniu na jego rzecz służebności przesyłu na obciążonej nią nieruchomości przeprowadzi inwestycję i posadowi na niej urządzenia przesyłające gaz, a ich oddanie do użytkowania będzie wiązało się z powstaniem strefy kontrolowanej na obciążonej nieruchomości lub także na nieruchomościach sąsiednich, to spowodowane przez to uszczerbki w majątku właścicieli nieruchomości pozostających w zakresie oddziaływania inwestycji mogą być naprawione na podstawie innych przepisów niż art.

§ 1k.c.

Ustawodawca przewidział bowiem podstawy do kompensowania uszczerbków, jakich doznaje właściciel nieruchomości zarówno w związku z legalnymi działaniami administracji w zakresie planowania przestrzennego, jak i w związku legalnymi działaniami inwestorów realizujących swoje zamierzenia na jego nieruchomości, czy w jej sąsiedztwie. Z art. 36 u.p.z.p. wynika podstawa do dochodzenia odszkodowania lub wykupienia nieruchomości na własność w razie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jego zmiany w taki sposób, że korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone. Art. 58 ust. 2 u.p.z.p. tworzy podstawę do odpowiedniego stosowania powyższego przepisu w razie wprowadzenia takich ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości w związku z wydaniem decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego, zaś art. 63 ust. 3 u.p.z.p. wtedy, gdy są one konsekwencją wydania decyzji o warunkach zabudowy. Szkody spowodowane zgodnym z prawem wykonywaniem zadań planistycznych przez organy jednostek samorządu terytorialnego podlegają naprawieniu, jeśli są konsekwencją zdarzeń mających miejsce po dniu 1 stycznia 1995 r. Wcześniej system prawny nie przywidywał podstaw prawnych odpowiedzialności za nie (szerzej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2014 r., III CSK 161/13, OSNC 2015, Nr 4, poz. 45)”. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że „ uszczerbek, który podlegał wyrównaniu na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie może być wyrównany w związku z określeniem wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości służebnością przesyłu, na podstawie art.

§ 1k.c.

Uszczerbek innego rodzaju takiemu wyrównaniu może podlegać, o ile pozostaje w związku z obciążeniem nieruchomości służebnością przesyłu”. Mając na uwadze powyższe do wyliczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu uwzględniono pas służebności o szerokości 6 m, nie zaś pas kontrolny o szerokości 70 m. III. Odnośnie pozostałych rozstrzygnięć.

1. Orzeczenie o ustanowieniu służebności przesyłu ma charakter konstytutywny, stąd też wnioskodawczyni należą się odsetki ustawowe (za opóźnienie) od zasądzonego na jej rzecz wynagrodzenia od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty.
2. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art.520§3 k.p.c. Przyjęto bowiem, że interesy uczestników postępowania były sprzeczne (uczestnik domagał się oddalenia wniosku podnosząc zarzut zasiedzenia służebności), a podniesiony przez uczestnika zarzut okazał się niezasadny. W tym stanie rzeczy przyjęto, że wnioskodawczyni należy się zwrot poniesionych kosztów procesu (obejmujących opłatę od wniosku 200,00 zł, wynagrodzenie jej pełnomocnika 240,00 zł oraz uiszczona przez nią zaliczka na poczet opinii biegłego 2.655,96 zł.). Z kolei na zasadzie art.113 ust.1 u.k.s.c. w zw. z art. 520§3 k.p.c. na uczestnika postępowania włożono w całości obowiązek zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych w sprawie przez Skarb Państwa (k.101).