Sygn. akt VIII C 123/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Pajęcznie w składzie: Przewodniczący:

– 385 4 k.c.). Stosownie do art.

§ 1k.c.

postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przypadku uznania, że konkretne postanowienia nie wiążą konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie zgodnie z § 2 cytowanego przepisu. Stosownie do art.

§ 3k.c.

nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy to takie, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Wymienione w treści art. 385 3 k.c. niedozwolone postanowienia umowne mają wyłącznie charakter przykładowy, stanowiąc swoistą regułę interpretacyjną ułatwiającą stosowanie art.

k.c. Przewidziana w załączniku nr 1, stanowiącym integralną część zawartej przez pozwaną umowy, możliwość obciążenia kredytobiorcy kosztami dodatkowymi, w tym działaniami windykacyjnymi, pozostaje w sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, co pozwala na przyjęcie, iż jest to klauzula abuzywna. Jak już wskazano powyżej, iż w wyroku z dnia 6 sierpnia 2009 roku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie o sygnaturze akt (...) uznał za niedozwolone i zakazał powodowi wykorzystywania w obrocie z konsumentami następujących postanowień wzorców umownych: 1. „W przypadku niewykonania zobowiązań wynikających z niniejszej umowy Kredytobiorca poniesie koszty związane z monitorowaniem Kredytobiorcy: 1) telefoniczne upomnienie Kredytobiorcy związane z nieterminową spłatą kredytu - 13 PLN; 2) korespondencja kierowana do Kredytobiorcy związana z nieterminową spłatą kredytu (zawiadomienie, upomnienie, prośba o dopłatę, wystawienie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego), za każde pismo. Opłata za korespondencję kierowaną do poręczycieli Bank obciąża dodatkowo Kredytobiorców według tych samych stawek - 15 PLN; 3) wyjazd interwencyjny do Kredytobiorcy - 50 PLN". Klauzula ta wpisana została do rejestru niedozwolonych wzorców umowy w dniu 21 grudnia 2009 roku pod numerem (...). Jest to zatem klauzula tożsama z użytą w załączniku nr 1 do zawartej pomiędzy (...) Bank S.A. a pozwaną umowy. W tym kontekście podnieść należy, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. Nadto zauważyć, iż nie jest to jedyne postanowienie umowne, dotyczące kosztów czynności windykacyjnych, uznane za niedozwolone. Przykładowo wskazać można, iż wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 czerwca 2012 roku w sprawie o sygn. akt (...), uznano za niedozwolone i zakazano (...) Bank Spółce Akcyjnej we W. wykorzystywania w § 2 ust. 10 umowy kredytu postanowienia wzorca umowy o treści: "Kredytobiorca zobowiązany będzie do zapłaty na rzecz Banku opłat w wysokości określonej w Tabeli Opłat i Prowizji pożyczki/kredytu (Tabela), które na dzień podpisania umowy wynoszą odpowiednio: wysłanie monitów (wezwań do zapłaty) - 15 PLN, windykacyjne wizyty terenowe - 110 PLN, wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego - 70 PLN oraz opłaty administracyjnej za pozyskanie danych - od 20 do 50 PLN (w zależności od rzeczywistych kosztów)". W uzasadnieniu wydanego orzeczenia wyjaśniono, iż brak jest w przedmiotowej klauzuli dokładnego zakreślenia czasu i częstotliwości dokonywania poszczególnych czynności przez pozwanego, nie sposób również zgodzić się z wysokością stawek podanych i uzasadnianiem ich kosztami jednostkowymi koniecznymi do poniesienia w celu realizacji danej czynności windykacyjnej. Czynności windykacyjne należą bowiem do zakresu obowiązków pracowników banku, a więc nie generują dodatkowych kosztów po stronie pozwanego, którego obciążają jedynie koszty związane z przesłaniem korespondencji dłużnikowi. Bank może jednak zlecić wykonywanie tych czynności zewnętrznej firmie windykacyjnej, jednakże w takim przypadku powinien przedstawić sporządzoną na piśmie umowę łączącą go z przedsiębiorcą wykonującym taką działalność. Warto także przypomnieć, że banki często zawierają umowę z operatorem pocztowym, co pozwala im znacznie obniżyć koszty przesyłania korespondencji do swoich klientów, zaś Bank nie wykazał żadnych rozsądnych podstaw naliczania tak wygórowanych kosztów. W świetle art. 479 43 k.p.c. (znajdującego zastosowanie stosownie do art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw Dz.U. z 2015 r. poz. 1634) od chwili wpisu uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru określonego w art. 479 45 § 2 k.p.c. wyrok uwzględniający powództwo pod względem podmiotowym działa na rzecz wszystkich osób trzecich, w tym na rzecz wszystkich podmiotów, które według art. 479 38 k.p.c. mogłyby wytoczyć powództwo w danej sprawie. Prawomocność rozszerzona wyroku działa więc przede wszystkim na rzecz każdego konsumenta. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż powód obciążał pozwaną opłatami za upomnienia telefonicznie w kwocie wyższej niż umówione (15,00 zł zamiast 13,00 zł) i opłatami za upomnienia listowne w kwotach po 15,00 zł, odbiegających od cen rynkowych. W ramach zawartej umowy brak jakichkolwiek postanowień, mogących wskazywać na dopuszczalną częstotliwość wezwań (obciążenie rachunku pozwanej kosztami wezwań następowało nawet w odstępie 3 dni: operacje nr 243 i 244 k. 32). Na gruncie niniejszej sprawy strona powodowa stosowała zatem w umowie zawartej z pozwaną postanowienia dotyczące opłat o tożsamej treści pod względem językowym co postanowienia, które – w sprawie prowadzonej z udziałem powoda – uznano w ramach kontroli abstrakcyjnej za naruszające interesy konsumentów. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, by konkretne postanowienie umowne miało inną treść normatywną niż postanowienia, uznane za klauzule niedozwolone w ramach kontroli abstrakcyjnej. W świetle powyższego uznać należało, że dochodzone na rzecz powoda - niezależnie od odsetek - opłaty związane z opóźnieniem w spłacie pożyczki od pozwanej jako konsumenta, które zostały naliczone są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i kształtują obowiązki drugiej strony umowy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, albowiem określone przez stronę powodową koszty nie mają jakiegokolwiek uzasadnienia i powiązana ekonomicznego z poniesionymi rzeczywiście kosztami. Koszty upomnień, wezwań i czynności windykacyjnych, jakimi obciążenia pozwanej domagała się strona powodowa, są wygórowane w świetle doświadczenia życiowego, a umowne postanowienia są sprzeczne z zasadami uczciwości i rzetelności kupieckiej. Sąd nie kwestionuje przy tym uprawnienia jako takiego po stronie kredytodawcy do pobierania od pozwanej jako jej klienta opłat za czynności windykacyjne, jednakże stoi na stanowisku, że opłaty takie winny być ustalone na rozsądnym poziomie i nie mogą godzić w interesy konsumenta. Zakres kosztów związanych z czynnościami windykacyjnymi, determinujący ich wysokość, powinien zostać uzgodniony w taki sposób, aby w świetle doświadczenia życiowego oraz logiki nie budził żadnych wątpliwości. Pobierane opłaty za czynności windykacyjne nie mogą bowiem stanowić kary, a jedynie wyrównanie poniesionych przez wierzyciela kosztów powstałych na skutek niewykonywania zobowiązania przez dłużnika. Tymczasem, kwoty wskazane przez stronę powodową nie mają żadnego przełożenia na możliwe rzeczywiste koszty w tym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że działalność windykacyjna jest zwykłą częścią działalności wierzyciela, a koszty tej działalności to właśnie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, które zostały przerzucone przez niego na pozwaną jako konsumenta. Choć działalność windykacyjna, jako część działalności Banku powinna być oczywiście dla niego opłacalna, to jednak nie może ona naruszać rażąco interesów klienta. Poszczególne czynności z zakresu windykacji powinny być wycenione realnie, w oparciu o rzeczywiście ponoszone koszty. W świetle dyspozycji art.

§ 1i 2 k.c.

postanowienia umowy dotyczące ustalenia wysokości tych kosztów nie wiążą zatem pozwanej, natomiast w pozostałym zakresie umowa pomiędzy stronami obowiązuje. Wnioski powyższe determinowały konieczność eliminacji wskazanego postanowienia umownego ze stosunku prawnego, tj. uznanie go za bezskuteczne. To zaś skutkuje oceną, iż strona powodowa nie była uprawniona do pobrania od pozwanej wskazanych powyżej opłat, gdyż z uwagi na skutki, związane z oceną postanowienia umownego jako abuzywnego, eliminacja dotyczy całego postanowienia umownego, nie zaś wyłącznie jego ograniczenia do stopnia, w jakim byłoby ono zgodne z interesem konsumenta. Klauzula abuzywna zostaje bowiem zniesiona w całości, a nie tylko w takim zakresie, w jakim jej treść jest niedopuszczalna (por. Komentarz do kodeksu cywilnego red. Pietrzykowski wydanie 8, 2015).

1. Opłaty za prowadzenie rachunku Za niewykazane Sąd uznał żądanie związane z obciążeniem pozwanej opłatą za prowadzenie rachunku. Zgodnie z treścią przedstawionej przez powoda umowy o przyznanie limitu kredytowego opłata ta nie pozostaje w żaden sposób powiązana z zawarciem umowy o przyznanie limitu kredytowego. Opłata tej wysokości nie jest przewidziana ani w umowie, ani w przedstawionych przez powoda załącznikach do umowy. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że powyższe obciążenia wynikają z umowy o przyznanie limitu kredytowego czy karty. Sąd zaś związanymi jest podstawą faktyczną powództwa (art. 321 § 1 k.p.c.), którą w tym wypadku ogranicza odpowiedzialność pozwanej wynikająca z umowy o przyznanie limitu kredytowego i umowy o kartę. Strona powodowa nie przedstawia żadnych twierdzeń, mogących stanowić podstawę do ustalenia, w jakich okolicznościach rozpoczęto obciążanie pozwanej wskazaną opłatą. Jeśli nawet strona powodowa wprowadziła nową tabelą opłat w trakcie trwania umowy, przypomnienia wymaga, iż zgodnie z art. 384 1 k.c. wzorzec wydany przez przedsiębiorcę w czasie trwania umowy wiąże drugą stronę jedynie wówczas, gdy został jej doręczony, a druga strona nie skorzystała z prawa wypowiedzenia umowy. Za doręczone można uznać tylko takie oświadczenie woli, które doszło do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z treścią oświadczenia (art. 61 k.c.). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 roku w sprawie o sygnaturze akt I CK 509/04 wskazano, iż nie tylko przed zawarciem umowy bankowej klient musi mieć możliwość zapoznania się z wszystkimi regulacjami, które w odniesieniu do niej będą stosowane, lecz Bank ma obowiązek informować każdego klienta o zmianach w trakcie trwania umowy. Skuteczne dokonanie takiej zmiany wymaga zachowania wymagań zastrzeżonych w art. 384 1 k.c. Nie wystarczy zatem spełnienie wymagania w postaci "łatwego zapoznania się z treścią wzorca" przez przykładowo wywieszenie go w lokalu banku lub zaproszenie posiadacza rachunku bankowego do zapoznawania się ze zmianą za pośrednictwem telefonu. W takim wypadku bank powinien doręczyć klientowi co najmniej zmienione postanowienia wzorca. Trudno bowiem wymagać od posiadacza rachunku bankowego, aby śledził zmiany postanowień wzorca określające treść umowy. Tego rodzaju udogodnienie byłoby bezzasadnym i bezpodstawnym uprzywilejowaniem banku. Ponadto doręczenie zmienionego postanowienia wzorca we właściwym czasie daje posiadaczowi rachunku bankowego możliwość wypowiedzenia umowy zanim zacznie ona obowiązywać w zmienionej postaci. Wobec tego, iż strona powodowa nie wykazała, aby opłaty za prowadzenie rachunku w sposób skuteczny, z zachowaniem regulacji art. 384 1 k.c. zostały wprowadzone do łączącego strony stosunku umownego, także w tym zakresie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
2. Opłata za wystawienie karty Częściowo na uzasadnienie zasługiwał także zarzut obciążenia pozwanej opłatą za wystawienia karty. Strona powodowa obciążyła pozwaną z tego tytułu opłatą w kwocie 65,00 zł, podczas gdy z załączonej do pisma uzupełniającego braki pozwu tabeli opłat wynika, iż opłata za tę czynność miała wynosić 60,00 zł. Także w tym zakresie strona powodowa nie wykazała, aby opłata w sposób skuteczny, z zachowaniem regulacji art. 384 1 k.c. została podwyższona, w związku z czym należało uznać, iż opłata z tego tytułu została bezpodstawnie zawyżona o 5,00 zł. W świetle powyższych uwag powództwo w części zasługiwało na oddalenie. Jako nieuzasadnione w całości należało uznać żądanie zasądzenia kwoty 266,20 zł, na którą zgodnie ze wskazaniami powoda (k. 18v-19) miały składać się wyłącznie opłaty za upomnienia listowne i telefonicznie, opłata za wystawienie wyciągu z ksiąg banku i za prowadzenie rachunku bankowego. Z przyczyn omówionych powyżej, brak było podstaw do obciążania pozwanej opłatami z tego tytułu, co skutkowało uznaniem roszczenia w tym zakresie za bezzasadne. Co zaś się tyczy dochodzonej tytułem odsetek kwoty 72,61 zł oraz tytułem kapitału kwoty 630,80 zł, należało zauważyć, iż dokonywane przez pozwaną wpłaty były zaliczane przez powoda na poczet opłat za czynności windykacyjne, opłat za prowadzenie rachunku bankowego oraz zawyżonej opłaty za wystawienie karty kredytowej. Wobec tego, iż żądaniem pozwu objęte było zadłużenie powstałe po ponownym rozpoczęciu korzystania przez pozwaną z limitu kredytowego (styczeń 2013 roku), należało wskazać, że – jak wynika z listy operacji - od stycznia 2013 roku do dnia 27 listopada 2014 roku (opłaty od dnia 28 listopada 2014 roku obciążające pozwaną zostały osobno ujęte w pozwie), pozwana została obciążona jedenastoma opłatami w wysokości po 7,00 zł za prowadzenie rachunku bankowego (w dniach 17 stycznia 2014 roku, 17 lutego 2014 roku, 17 marca 2014 roku, 17 kwietnia 2014 roku, 17 maja 2014 roku, 17 czerwca 2014 roku, 17 lipca 2014 roku, 17 sierpnia 2014 roku, 17 września 2014 roku, 17 października 2014 roku i 17 listopada 2014 roku), dziesięcioma opłatami w wysokości po 15,00 zł za czynności windykacyjnej (w dniach 4 kwietnia 2013 roku, 12 czerwca 2013 roku, 3 lipca 2013 roku, 31 sierpnia 2013 roku, 30 stycznia 2014 roku, 24 lutego2014 roku, 29 kwietnia 2014 roku, 25 sierpnia 2014 roku, 22 września 2014 roku i 30 października 2014 roku) i zawyżoną o 5,00 zł opłatą za wydanie karty. Łącznie z tego tytułu pozwana została bezzasadnie obciążona kwotą 232,00 zł (11x7,00 zł + 10 x 15,00 zł + 5,00 zł), na którą w pierwszej kolejności zaliczono dokonane przez nią wpłaty. Wobec braku podstaw do rozliczenia kwoty 232,00 zł na poczet wskazanych opłat z przyczyn szczegółowo omówionych powyżej, należało uznać, iż kwota 232,00 zł powinna zostać zaliczona, stosownie do zapisów regulaminu (ust. 3 paragraf 7 pkt 7), na poczet kolejno odsetek i w dalszej kolejności kapitału. Z kwoty 232,00 zł winny zatem być pokryte dochodzone pozwem odsetki w kwocie 72,61 zł, zaś różnica w kwocie 232,00 zł – 72,61 zł, to jest 159,39 zł, powinna zostać zaliczona na kapitał, pozostały do spłaty. Wobec powyższego od dochodzonej tytułem kapitału kwoty 630,80 zł odjęciu podlegała kwota 159,39 zł, co daje pozostałą do zapłaty kwotę kapitału w wysokości 471,41 zł. Od wskazanej powyżej kwoty kapitału zgodnie z żądaniem zasądzono dalsze odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie, stosownie do art. 481 § 1 i 2 k.c., z uwzględnieniem postanowień umownych, regulujących wysokość odsetek od zadłużenia przeterminowanego oraz treści art. 481 § 2 1 k.c., dodanego ustawą z dnia 9 października 2015 roku (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1830), która weszła w życie dnia 1 stycznia 2016 roku, stosownie do którego maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). Stosownie do art. 56 ustawy nowelizującej, przepis ten ma zastosowanie do odsetek należnych za okres rozpoczynający się od dnia wejścia w życie wskazanej ustawy. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt 1 sentencji. Powództwo oddalono w zakresie niewykazanych kosztów i opłat z przyczyn wskazanych powyżej, o czym orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Należało na marginesie zwrócić uwagę na jeszcze jedną rozbieżność w prowadzeniu rozliczeń przez powodowy Bank, a to odnośnie wysokości obciążających pozwaną opłat z tytułu wypłat w bankomatach. Z przedstawionej tabeli (k. 35) wynika, iż opłaty miały wynosić 3 % transakcji, minimum 4,50 zł lub 5,00 zł w zależności od rodzaju bankomatu, tymczasem minimalna opłata, jaką powód obciążał pozwaną wynosiła 10,00 zł (przykładowo karta 30v, opłata 10,00 zł za wypłatę 100,00 zł i opłata 10,00 zł za wypłatę 40,00 zł). Te opłaty zaś w sposób wystarczający kompensowały ewentualne koszty doręczeń wezwań do zapłaty. O kosztach postępowania postanowiono po myśli art. 100 zd. 1 k.p.c. Powód utrzymał się ze swym żądaniem w ok. 48,62 %, porównując zakres żądań zgłoszonych i ostatecznie uwzględnionych. Powód poniósł koszty procesu, obejmujące opłatę od pozwu w kwocie 30,00 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł oraz koszty notarialnego poświadczenia za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa w kwocie 3,69 zł (k. 41v), to jest łącznie 50,69 zł. Stosownie do regulacji art. 98 § 1 k.p.c. do kosztów procesu zaliczono wydatki jednego pełnomocnika powoda, biorąc pod uwagę, iż zwrotem kosztów procesu objęte są tylko wydatki niezbędne. W niniejszym postępowaniu nie było zaś niezbędne korzystanie przez powoda z reprezentacji przez dwóch pełnomocników w osobach pracowników powoda, skoro każdy upoważniony był do samodzielnej reprezentacji strony powodowej, a z akt sprawy nie wynika, by którekolwiek pełnomocnictwo wygasło lub zostało odwołane, nadto przed Sądem właściwości ogólnej czynności podejmował tylko jeden pełnomocnik. Zgodnie zaś z art. 89 § 1 k.p.c. w elektronicznym postępowaniu upominawczym pełnomocnik nie dołączał swojego pełnomocnictwa do sprawy, ani nie uiszczał opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwana nie wykazała zaś poniesienia kosztów procesu. W tej sytuacji stosownie do zakresu, w jakim powód utrzymał się ze swym żądaniem, obciążono pozwaną obowiązkiem zwrotu kosztów powodowi w odpowiedniej części, to jest 48,62 % z 50,69 zł, czyli 24,64 zł, o czym orzeczono jak w pkt 3 sentencji. SSR/-/Beata Witkowska