k.p.c., ustawodawca określił krąg osób legitymowanych do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, sformułowanie którego to powództwa musi uwzględniać wyżej określony, dopuszczalny kształt możliwych do zgłoszenia w nim żądań. Wykluczona jest zatem czynna legitymacja procesowa wszelkich innych osób, nawet jeśli są one istotnie zainteresowane ustaleniem rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, ale w inny sposób aniżeli możliwy w świetle art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 19 listopada 2004 roku II CK 152/04). Żądanie powodów dochodzone jako ewentualne w niniejszym procesie nie jest żadnym z wyżej wymienionych żądań, których dochodzenie jest przewidziane na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Przewidziane w nim powództwo nie może być traktowane jako uniwersalny instrument prawny służący do regulowania stanu prawnego w nieograniczonym podmiotowo zakresie, a jedynie do usuwania niezgodności stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, co oznacza, że po obu stronach takiego sporu muszą wystąpić podmioty powołujące się na przysługujące im prawo do tej samej nieruchomości lub jej części. Co zaś istotne, roszczenie oparte na art. 10 ust. 1 powołanej ustawy przysługuje jedynie osobom uprawnionym do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w tej księdze wieczystej, których krąg wyznacza art.
Kodeks postępowania cywilnego w odniesieniu do postępowania wieczystoksięgowego samodzielnie reguluje kwestie podmiotowe, odstępując od zasady umożliwiającej wszystkim zainteresowanym wzięcie udziału, w sprawach podlegających trybowi nieprocesowemu, już przez samo zgłoszenie lub dokonanie czynności procesowej (art. 510 § 1 i 2 k.p.c.). Art.
ogranicza uprawnienie do złożenia wniosku (obok właścicieli i użytkowników wieczystych) do osoby, na rzecz której wpis ma nastąpić, albo wierzyciela, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane księdze wieczystej, a w sprawach dotyczących obciążeń powstałych z mocy ustawy także do uprawnionego organu. Powodom nie przysługuje zaś legitymacja w postępowaniu wieczystoksięgowym, pozwalająca na wystąpienie z wnioskiem o dokonanie wpisu odnośnie udziału w prawie współwłasności, dotyczącego innego podmiotu. Powodowie nie należą bowiem do kręgu podmiotów oznaczonych w art.
k.p.c., gdyż określony ułamkiem (idealny) udział innego współwłaściciela we własności nie jest „wspólnym prawem" dla powodów, których prawo nie sięga dalej, niż przysługujący im udział we własności nieruchomości. Fakt niewpisania w księdze wieczystej udziału innego współwłaściciela nie narusza prawa powodów, a tym samym wniosek o jego wpis nie „zmierza do zachowania wspólnego prawa’ (art. 209 in fine k.c. por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 września 2015 r. IV CSK 657/14). W świetle powyższego powodom nie przysługuje konkurencyjny środek prawny w postaci powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Uzasadnia to wniosek, że powodowie nie mają innego, dalej idącego powództwa o świadczenie, czy ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego, w ramach którego można by rozstrzygnąć o niepewności co do tego, czy pozwanemu G. P. przysługuje udział w prawie współwłasności nieruchomości, co wykluczałoby istnienie po ich stronie interesu prawnego. Jako współwłaściciele nieruchomości, posiadają zaś interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy sprzedaży pozostałego udziału w prawie współwłasności. Za istnieniem interesu współuprawnionego do danego prawa w ustaleniu nieważności umowy zbycia pozostałego w niej udziału opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 października 2014 roku sygn. akt II CSK 687/13. Wprawdzie wyrok ustalający, o wydanie którego w ramach roszczenia ewentualnego wnieśli powodowie, nie wpłynie bezpośrednio na ich sytuację prawnorzeczową w stosunku do nieruchomości, do której przysługują im udziały w prawie własności, ale nie jest to okoliczność, która sama w sobie eliminuje istnienie po ich stronie istnienie interesu prawnego. Podmioty posiadające udziały w prawie współwłasności są związane stosunkiem prawnym wynikającym z posiadania udziałów ułamkowych do tego prawa. Na skutek czynności prawnej dokonanej przez pozwanych, kwestionowanej w pozwie, powstała wątpliwość co do podmiotu, z którym powodowie pozostają połączeni węzłem wspólnego prawa. Pomiędzy powodami a pozostałymi współwłaścicielami z dużym prawdopodobieństwem mogą toczyć się dalsze postępowania sądowe związane z przedmiotem współwłasności (powodowie w trakcie rozprawy wskazywali na zamiar wystąpienia z wnioskiem o zniesienie współwłasności). Dla tych postępowań, kwestią zasadniczą jest jasne i jednoznaczne usunięcie wątpliwości co do skutecznego nabycia udziału w prawie. W świetle powyższego, powództwo ewentualne zasługiwało na uwzględnienie w całości, o czym orzeczono jak w pkt 2 sentencji na mocy powołanych przepisów. Orzeczenie o kosztach procesu oparto na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., uznając za uzasadnione ich wzajemne zniesienie. Z uwagi na oddalenie powództwa głównego, powodów nie sposób uznać za wygrywających proces w całości. Wskazać przy tym należy, iż nieuwzględnienie roszczenia, zgłoszonego na pierwszym miejscu, uzasadniało rozpoznania roszczenia ewentualnego, a zatem ziścił się warunek przyjęcia, iż w niniejszym procesie doszło do kumulacji roszczeń, zgodnie z art. 191 k.p.c. Oznacza to, że przy rozstrzyganiu o kosztach procesu sąd winien wziąć pod uwagę fakt, iż orzekł o obydwu roszczeniach - zarówno głównym, jak i ewentualnym. Fakt oddalenia roszczenia głównego, jak i fakt uwzględnienia roszczenia ewentualnego ma więc znaczenie dla rozliczenia kosztów procesu. Oddalenie powództwa głównego aktualizuje rozpoznanie roszczenia ewentualnego i odpowiednie rozliczenie kosztów postępowania (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 października 2013 roku III CZP 58/13 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1987 roku I CZ 55/87). W niniejszym postępowaniu Sąd uwzględnił jedno z dwóch roszczeń, przedstawionych przez powodów pod osąd. Biorąc pod uwagę wskazaną w pozwie wartość przedmiotu sporu w zakresie roszczenia głównego i zbliżoną wartość przedmiotu sporu co do roszczenia ewentualnego, należało przyjąć, iż powodowie ze swym stanowiskiem utrzymali się w około połowie. Stosownie do art. 100 zd. 1 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. O wyborze przez sąd zasady wzajemnego zniesienia kosztów albo ich stosunkowego rozdzielenia decydują względy słuszności. Podstawy do wzajemnego zniesienia kosztów będą zachodziły wówczas, gdy żądanie zostanie uwzględnione w około połowie, przy mniej więcej równej wysokości kosztów poniesionych przez każdą ze stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007 roku, I PK 157/07, L.). Stosunkowy podział kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) dotyczy przy tym ich całości, co oznacza przyjęcie za podstawę obliczeń sumy należności obu stron, ustalonych stosownie do zasad z art. 98 § 2 i 3 k.p.c. (oraz art. 99 k.p.c. w wypadkach tam wskazanych). Sumę tę dzieli się proporcjonalnie do stosunku, w jakim strony utrzymały się ze swymi roszczeniami lub obroną otrzymując w wyniku kwoty, stanowiące ich udziały w całości kosztów. Jeżeli poniesione przez stronę koszty przewyższają obciążający ją udział - zasądzeniu na jej rzecz podlega różnica (por. orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 stycznia 1991 roku II CZ 255/90). Powodowie w niniejszym postępowaniu ponieśli koszty procesu w postaci opłaty stosunkowej od pozwu w kwocie 2.000,00 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w wysokości ustalonej od wskazanej w pozwie wartości przedmiocie sporu w kwocie 2.400,00 zł zgodnie z § 6 pkt 5 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) z uwagi na wytoczenie powództwa w dniu 30 grudnia 2015 roku (k. 18). Z uwagi na współuczestnictwo materialne po stronie powodów wysokość wynagrodzenia reprezentującego powodów pełnomocnika ustalono w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika (por. Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 30 stycznia 2007 r., sygn. akt III CZP 130/06, OSNC rok 2008, nr 1, poz. 1 i postanowieniu z 15 lipca 2011 r., sygn. akt I UZ 15/11). Pozwany G. P. poniósł koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w kwocie 2.400,00 zł zgodnie z § 6 pkt 5 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Pozwany M. M.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.