III Ca 87/17

(1)na skutek apelacji uczestniczki B. N. od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 28 listopada 2016 r., sygn. akt I Ns 970/16 p o s t a n a w i a :

1. oddalić apelację,
2. orzec, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie. (...) Sygn. akt III Ca 87/17 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28.11.2016 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu stwierdził, że spadek po M. K.

(1)c. J. i A. zmarłej 22.12.2015r. w N. ostatnio zamieszkałej w C. na podstawie ustawy nabyli mąż J. K. w 4/16 części oraz dzieci B. N., K. C., E. K. i J. K. w udziałach po 3 /16 części oraz orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawczyni sporządziła dokument datowany na dzień 18.03.2014 r., który zatytułowała „testament”, jednak w jego treści nie zawarła oświadczenia o powołaniu spadkobiercy. Treść zapisów zawartych w opisywanym dokumencie jest w ocenie Sądu niejasna i nie spójna, przez co nie pozwala na ustalenie o jakich osobach spadkodawczyni napisała, a nadto nie wynika z nich w sposób dający się skonkretyzować, kogo sporządzająca dokument powołała do spadku po sobie. Sąd ustalił wprawdzie, że wnioskodawczyni była w przeszłości poszkodowana w wypadku drogowym, a z tego tytułu uzyskała odszkodowanie, ale w treści dokumentu z dnia 18.03.2014 r., nie została ona w żadnym miejscu wskazana, jako spadkobierczyni, ani z imienia i nazwiska, ani też w żaden inny sposób pozwalający stwierdzić zamiar spadkodawczyni powołania jej do spadku. Sąd Rejonowy wskazując na przyznane w ustawie pierwszeństwo testamentowemu porządkowi dziedziczenia przed porządkiem ustawowym uznał jednak, że z uwagi na brak stwierdzenia jednoznacznego kryterium pozwalającego na ustalenie oświadczenia woli M. K.

(1)o powołaniu spadkobiercy oraz dokonaniu jego identyfikacji jako jej córki E. K., nie ma możliwości stwierdzenia nabycia spadku po w/w na podstawie testamentu własnoręcznego, jak tego domagała się wnioskodawczyni. Sąd I instancji podkreślił, że nawet stosując na podstawie art. 948 § 1 k.c. życzliwą interpretację przedstawionego w sprawie dokumentu również w zakresie oznaczenia osoby spadkobiercy, w dążeniu do realizacji woli spadkodawczyni, nie można na jego podstawie wskazać kryterium w oparciu, o które zostanie w sposób nie budzący wątpliwości określony spadkobierca. Z tych wszystkich przyczyn stwierdzenie nabycia spadku mogło nastąpić wyłącznie na podstawie ustawy. Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wniosła uczestniczka B. N.. Zaskarżając rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym nabycia spadku zarzuciła sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że w przedstawionym testamencie brak jest jednoznacznego powołania do spadku E. K., chociaż z treści testamentu w sposób jasny można taki wniosek wywieść. Ponadto naruszenie przepisów postępowania, a to art. 670 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 3 k.p.c., a także art. 217 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie skutkujące brakiem rozpoznania i utrwalenia w adnotacji protokołu rozprawy z dnia 18.10.2016 r. wniosku wnioskodawczyni o dopuszczenie dowodów z dokumentów okazanych na tej rozprawie, które według apelującej miały identyfikować E. K., jako spadkobierczynię. W tym zakresie skarżąca domagała się przeprowadzenia dowodów z załączonych do apelacji dokumentów wskazujących na okoliczność, iż E. K. była osobą poszkodowaną w wypadku drogowym i odpowiada właściwościom wymienionym w testamencie przez spadkodawczynię. Na koniec skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 948 § 1 i 2 k.c. oraz art. 926 § 2 k.c. przez ich niezastosowanie, co doprowadziło do stwierdzenia nabycia spadku w ustawowym porządku dziedziczenia. Apelująca domagała się w wyniku zaskarżenia zmiany postanowienia Sądu Rejonowego i stwierdzenie nabycia spadku na rzecz wnioskodawczyni w całości na podstawie testamentu z dnia 18.03.2014 r., ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest uzasadniona. W sprawie nie zaszły uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, których wystąpienie sąd odwoławczy, zgodne z art. 378 § 1 k.p.c., ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu. Za chybiony należało uznać wywiedziony w apelacji zarzut dotyczący sprzeczności ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia dotyczące wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie, a ich ocena dokonana została właściwie i wszechstronnie. Ocena ta nie budzi zastrzeżeń Sądu Okręgowego, jako mieszcząca się w granicach swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy podziela wszystkie ustalenia Sądu I instancji, przyjmując je za podstawę własnych rozważań, podzielając również wysnute przez Sąd Rejonowy wnioski natury prawnej. Analiza treści dokumentu nazwanego przez spadkodawczynię testamentem prowadzi bowiem do wniosku do jakiego doszedł Sąd I instancji. Treść wstępna wskazanego dokumentu obejmuje bowiem wskazanie, kto jest jego autorem. W tym zakresie spadkodawczyni w sposób jednoznaczny dokonała określenia swojej osoby. Po tym zawarła ona stwierdzenie, „ …chcę przekazać połowę domu wraz z działką…”, niemniej jednak nie wskazała w tym miejscu komu winien ten majątek przypaść, ale zajęła się dokonaniem opisu, jaki to majątek oraz z jakich środków został wybudowany dom na nieruchomości objętej treścią sporządzanego dokumentu. W tym fragmencie M. K.

(1)zapisała, że działka jest wspólna jej i męża dalej, że to mąż budował dom lecz ona dokonywała zakupu materiałów na inwestycję. Jak wskazuje kupowała za swoje, w tym za odszkodowanie jakie dostała w szkole z (...). Dokonując tego opisu wskazuje również, że część materiałów została nabyta za odszkodowanie, jakie uzyskano z ubezpieczenia (...) J. L. – sprawcy wypadku drogowego, w którym poszkodowaną była inna osoba. Fragment ten kończy się stwierdzeniem, iż osoba poszkodowana w wypadku doznała dużego uszczerbku na zdrowiu i przeszła sześć operacji. Kolejne zdanie tekstu brzmi „Więc dlatego chciałam przekazać działkę i połowę domu, a druga połowa to dla kogoś z rodzeństwa, kto się będzie opiekował w starości…”. W żadnym ze zdań zawierających wskazanie o chęci przekazania majątku nie wskazano w jakikolwiek sposób osoby, mającej być beneficjentem. Brak jest jasnego wskazania osoby, na rzecz której testament został sporządzony. Spadkodawczyni nie tylko nie podała żadnego nazwiska, ale również nie określiła w inny sposób takiej osoby np., że jej wolą jest sporządzenie testamentu na rzecz E. K., choćby poprzez wskazanie w/w po słowach poprzez zaimek zwrotny „jej” „ Więc dlatego…”, albo użycie zwrotu „tej osobie” ,co wskazywałoby, iż tej osobie chce ona przekazać działkę i połowę domu. Żadnego takiego stwierdzenia treść testamentu jednak nie zawiera. Jak wskazał Sąd Rejonowy w orzecznictwie dopuszczono możliwość dokonywania ustalenia spadkobiercy na podstawie wykładni testamentu zgodnie z regułami życzliwości wobec ostatniej woli spadkodawcy. W niniejszym przypadku brak jest jednak takiej możliwości z uwagi na brak wyrażenia woli – złożenia oświadczenia – co do tego kim jest spadkobierca. Tak więc w tej sprawie zachodzi konieczność ustalenia wręcz treści samej woli spadkodawczyni, a nie dokonania jej wykładni, co do ustalenia osoby spadkobiercy. Nawet bowiem w oparciu o kontekst treści odnoszącej się do sposobu powstania majątku objętego treścią dokumentu, nie można w sposób jednoznaczny wskazać, że spadkobiercą ma być osoba, która uległa wypadkowi opisywanemu przez spadkodawczynię. Osoba wnioskodawczyni oraz apelującej uczestniczki w treści analizowanego dokumentu pojawia się w jednym przypadku, kiedy autorka tekstu podaje „ …a córka B. to z 2 arów musi dać spłatę od córki E. K.”. Przytoczona treść również nie pozwala na dokonanie jednoznacznej wykładni w zakresie osoby, na rzecz której dokonano rozrządzenia. Nie pozwala to również na podzielenie stanowiska apelującej co do wadliwości ustaleń Sądu w odniesieniu do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Odnosząc się natomiast do zarzucanych uchybień w zakresie przepisów procesowych, stwierdzić należy, iż według dokonanego przez Sąd Rejonowy ustalenia E. K., jest osobą poszkodowaną w przeszłości w wyniku wypadku drogowego, tak więc nawet o ile by Sąd nie dopełnił formalności związanych z przeprowadzeniem dowodów, to dokonał w tym zakresie ustalenia zgodnego z tym co podnosi apelująca. Z tej przyczyny brak jest podstaw do uznania, że wskazywane naruszenie mogłyby skutkować uwzględnieniem wniosków apelującej. Z opisanych wyżej przyczyn nie można podzielić także zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 670 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 3 k.p.c., albowiem Sąd Rejonowy podjął działania związane z próbą uzyskania stanowiska od pozostałych spadkobierców, których wzywał do stawiennictwa celem przesłuchania, jak również ewentualnego zajęcia stanowiska w formie pisemnej, co do ważności testamentu oraz wyrażenia stanowiska co do treści wniosku, aby stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło na podstawie przedstawionego dokumentu. Pozostali uczestnicy nie wypowiedzieli się jednak w żaden sposób co do wezwania Sądu. Zdaniem Sądu Okręgowego brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 948 k.c. poprzez dokonanie wadliwej wykładni woli spadkodawcy. Stosownie do art. 948 § 1 k.c., testament należy tłumaczyć tak, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką jego wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (§ 2 cytowanego przepisu). W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że treść przedłożonego do akt sprawy testamentu z dnia 18.03.2014 r. nie zawiera wypowiedzianej woli spadkodawczyni co do wskazania osoby spadkobiercy. Jak bowiem w sposób szczegółowy opisano wyżej w treści brak jest jakiegokolwiek zwrotu wskazującego, kto ma być spadkobiercą. Brak jest więc możliwości dokonywania wykładni, w taki sposób jak tego oczekuje skarżąca oraz wnioskodawczyni. Nie można również uznać za trafny zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 926 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie. Skoro bowiem Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, iż nie doszło do powołania spadkobiercy, to właśnie stosując przywołany przepis orzekł o nabyciu spadku na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia. Mając wszystkie powyższe okoliczności na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. uznając że nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od generalnej zasady ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym. (...)