pierwsze k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). W myśl art.
drugie k.c. nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Według art.
jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. W myśl art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Według art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Na podstawie art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Niewątpliwie opłaty za upomnienia listowne oraz opłaty za sporządzenie wyciągu z ksiąg banku nie kwalifikują się jako postanowienia określające świadczenie główne w rozumieniu art.
drugie k.c. Nie zostały one bowiem przewidziane w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, gdzie jako przedmiotowo istotne postanowienia umowy kredytu w odniesieniu do Banku przewidziano jedynie roszczenie o zwrot kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami oraz roszczenie o zapłatę prowizji od udzielonego kredytu. Pozwala to na dokonanie oceny tych postanowień w świetle przesłanek określonych w art.
pierwsze k.c. Niewątpliwie treść OWU została ustalona wyłącznie przez poprzednika prawnego powoda, a pozwana wpływu na tę treść nie miała, o czym świadczy okoliczność, że zawarcie obu umów odbyło się z wykorzystaniem formularzy zaproponowanych przez poprzednika prawnego powoda, w tym formularzy obejmujących treść OWU, na których pozwana jedynie złożyła podpisy. Rażące naruszenie interesów konsumenta w rozumieniu art.
pierwsze k.c. oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. W ocenie Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie postanowienie OWU przewidujące opłatę za korespondencję kierowaną do kredytobiorcy w związku z nieterminową spłatą kredytu oraz opłatę za wystawienie przez Bank wyciągu z ksiąg bankowych każdorazowo w kwocie odpowiednio 15 zł i 20 zł należało zakwalifikować jako niedozwolone postanowienie umowne przewidziane w art. 385 § 1 zd. 1 k.c., a przez to nie było wiążące w myśl art. 385 § 2 k.c. wobec pozwanej jako konsumenta. Kwota udzielonego pozwanej kredytu wynosiła 500 zł. Kwoty 15 zł i 20 zł, które pozwana miałaby uiścić każdorazowo za korespondencję związaną z nieterminową spłatą kredytu oraz za wystawienie przez Bank wyciągu z ksiąg bankowych, odpowiadałaby każdorazowo 3% i 4% udzielonego limitu kredytowego. Taka wysokość opłat za tego rodzaju czynności według treści OWU przewidziana były zarówno w przypadku kredytu w kwocie minimalnej 500 zł, który został udzielony pozwanej, jak i w przypadku kredytu w kwocie 10.000 zł, co wynika jednoznacznie z treści OWU. Wysokość tych opłat określona została zatem w sposób ryczałtowy, niezależnie od wartości świadczeń wynikających z umowy zawartej z pozwaną. Wielokrotne kierowanie do pozwanej upomnień listownych oraz wystawienie wyciągu z ksiąg bankowych sprawiło, że suma opłat za tego rodzaju czynności wyniosłaby 130 zł, odpowiadając 26% wartości udzielonego kredytu. Obciążanie pozwanej tak wysokimi kosztami tego rodzaju czynności skutkowałoby zatem nieusprawiedliwioną dysproporcją praw i obowiązków stron umowy na niekorzyść pozwanej jako konsumenta. Koszty tego rodzaju wiążą się zaś z obowiązkiem współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu zobowiązania w myśl art. 354 § 2 k.c. Ponadto postanowienie wzorca umownego stosowanego przez poprzednika prawnego powoda, podobne do tego, które zastosowane zostało wobec pozwanej w sprawie niniejszej, zostało uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 sierpnia 2009 roku w sprawie o sygn. akt XVII AmC 624/09, stanowiącym podstawę wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek za opóźnienie żądanych przez powoda od kwoty 495,40 zł od dnia 08 lipca 2015 r. do dnia zapłaty należało przyjąć art. 481 k.c. oraz art. 359 § 2 1-2 k.c., zarówno w brzmieniu obowiązującym przed dniem 01 stycznia 2016 r., jak i po tym dniu, odpowiednio w odniesieniu do odsetek za opóźnienie należnych przed i po tym dniu. Na podstawie art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Według art. 481 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 01 stycznia 2016 r. jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Na podstawie art. 359 § 2 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 01 stycznia 2016 r. maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Wobec powyższego za okres od dnia 08 lipca 2015 r. do dnia 01 stycznia 2016 r. powodowi należały się odsetki za opóźnienie w wysokości określonej w umowie, odpowiadającej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP (pkt I. § 5 ust. 4 umowy). Na podstawie art. 481 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym z dniem 01 stycznia 2016 r. jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Według art. 481 § 2 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym z dniem 01 stycznia 2016 r. maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 2 4 k.c. w brzmieniu obowiązującym z dniem 01 stycznia 2016 r. ogłasza Minister Sprawiedliwości w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Według Obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (Monitor Polski z dnia 12 stycznia 2016 r., poz. 47) od dnia 1 stycznia 2016 r. wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 7% w stosunku rocznym. Wobec powyższego za okres od dnia 01 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty powodowi należały się odsetki za opóźnienie także w wysokości określonej w umowie, odpowiadającej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP (pkt I. § 5 ust. 4 umowy). Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu należało przyjąć art. 102 k.p.c., w myśl którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W ocenie Sądu Rejonowego tego rodzaju szczególny przypadek wystąpił w sprawie niniejszej, w której pozwana wykazała swą trudną obecnie sytuację materialną (por. zaświadczenie Urzędu Pracy m.st. W. z dnia 24 listopada 2015 r. – k. 54; zaświadczenie Urzędu Pracy m.st. W. z dnia 16 lutego 2016 r. – k. 71), nie kwestionowała istnienia i wysokości zobowiązania z tytułu kredytu, a ponadto dawała wyraz błędnemu przekonaniu, że objęcie ubezpieczeniem spłaty kredytu na wypadek utraty przez nią pracy, zwalnia ją z odpowiedzialności, skoro poniosła koszty tego ubezpieczenia. Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji. SSR Robert Bełczącki
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.