Odpowiedzialność Skarbu Państwa, zarówno na mocy art. 417 k.c., jak i art.
k.c., oparta jest na zasadzie niezgodności z prawem, co oznacza, że poszkodowany nie musi wykazywać, iż działanie lub zaniechanie, które stanowiło przyczynę szkody było zawinione. Dodatkowo, w przypadku art.
przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej jest stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu. Tym samym sąd rozpoznający roszczenie odszkodowawcze nie może samodzielnie ustalić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej, a swoisty „przedsąd” winien być przeprowadzony we właściwym postępowaniu. Co ważne podkreśla się, że podmiot zainteresowany uzyskaniem odszkodowania obowiązany jest wyczerpać już tok instancji, bowiem komentowany przepis w swoim założeniu nie może zastępować właściwego toku instancji lub stanowić dla niego alternatywy. W konsekwencji, sąd rozpoznający sprawę odszkodowawczą nie jest uprawniony do indywidualnej oceny legalności konkretnej decyzji, czy wyroku stanowiącego źródło szkody. Skoro bowiem ustawa wiąże oznaczone skutki prawne z obowiązywaniem instytucji prawomocności orzeczenia, a jednocześnie reguluje zasady i sposób wzruszania takiego orzeczenia z powodu bezprawności, to prawna skuteczność takich orzeczeń nie może być kwestionowana i podważana bezpośrednio w procesie odszkodowawczym, z pominięciem szczególnych zasad postępowania przewidzianego do kontroli prawomocnych orzeczeń. Jednocześnie nie każde wadliwe działanie organu administracyjnego skorygowane w procedurze odwoławczej lub sądowo - administracyjnej może być automatycznie uznane za działanie bezprawne w rozumieniu art. 417 § 1 k.c. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, że w sferze odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej przesłanka bezprawności oznacza naruszenie przez władzę publiczną przepisów prawa, przy czym nie każde naruszenie prawa będzie stanowiło podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej, ale jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny do powstania szkody i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie szkody. W rozpoznawanej sprawie powódka nie wykazała, że ziściły się przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie dostarczyło podstaw do stwierdzenia, że powódka poniosła szkodę, która miałaby swe źródło w niewłaściwym wykonywaniu przez pozwanego władzy publicznej. Nie wskazano również w pozwie na czym miałby polegać związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem działaniem pozwanego a powstaniem domniemanej szkody. Powódka wspierała swoją argumentację dodatkowo wskazując na bezprzedmiotowość decyzji wydanych w toku postępowania z uwagi na przekroczenie ustawowego terminu do ich wydania. Jednak samo uchybienie terminowi zakończenia postępowania podatkowego nie stanowi ani okoliczności uzasadniającej bezprzedmiotowość decyzji podatkowej, ani też okoliczności uzasadniającej odpowiedzialność odszkodowawczą organu. Ponadto w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania a wydaniem decyzji mogą zaistnieć przerwy w procedowaniu dopuszczalne przepisem art. 139 par 4 ustawy Ordynacja podatkowa. Stosownie przy tym do treści przepisu art. 258 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, który wydał decyzję administracyjną w pierwszej instancji stwierdza jej wygaśnięcie jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa. Bezprzedmiotowość decyzji powstaje po jej wydaniu jako stan prawny spowodowany odpadnięciem elementu stosunku materialnoprawnego, najczęściej z uwagi na okoliczność powstałą wcześniej przed wydaniem decyzji. Bezprzedmiotowa staje się ta decyzja, która nie służy stwierdzeniu stanu prawnego lub pozycji prawnej podmiotu, ani też istnienia praw lub obowiązków wskutek - przykładowo - zmian w stanie prawnym, zakończenia reglamentacji prawnej lub obowiązków, jak również i z bezczynności strony w wykazywaniu przez nią istotności procesowych. W okolicznościach niniejszej sprawy, decyzje podmiotowo dotyczące powódki nie mogą być uznane za bezprzedmiotowe, gdyż nie zaistniały przed ich wydaniem, ani też później, przesłanki bezprzedmiotowości. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił wprawdzie postanowienie w sprawie ustalenia kosztów postępowania i orzekł o konieczności ponownego rozstrzygnięcia zagadnienia związanego z ich ustaleniem. W tym zakresie istotne jest jednak przede wszystkim to, że Sąd nie orzekł o istnieniu w zaskarżonym postanowieniu jego wad uzasadniających uchylenie z powodu zaistnienia przesłanek nieważności postanowienia bądź wznowienia postępowania, co uzasadniać mogłoby spełnienie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art.
Sąd wskazał natomiast na uchybienia formalne związane z przyjęciem rozliczenia przez biegłego należnego mu wynagrodzenia. Z uwagi na fakt, że w wyniku ponownej weryfikacji doszło do ustalenia kosztów w analogicznej wysokości i zasadność ich ustalenia, ani też wysokość nie była w dalszym toku skutecznie podważana, wysokość kosztów postępowania związanych z wydaniem przez biegłego opinii związanej proceduralnie z decyzją ustalona jest obecnie w wysokości prawomocnej. Wyłącza to zaistnienie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkodę spowodowaną niezgodnością z prawem. W odniesieniu do żądanych przez powódkę opłat sądowych związanych z postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Ł. oraz opłat związanych z postępowaniem wieczystoksięgowym, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasady ponoszenia tych opłat oraz zasady ich zwrotu, uregulowane w przepisach o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w kodeksie postępowania cywilnego, nie mogą stanowić przedmiotu rozstrzygania przez sąd w niniejszej sprawie zwłaszcza, że nie wykazano zaistnienia przesłanki bezprawności. W tym stanie rzeczy wobec tego, że kwestia prawidłowości postępowania podatkowego oraz wyliczonego zobowiązania podatkowego, a także wykonalności decyzji została w sposób jednoznaczny rozstrzygnięta, dochodzone szeroko rozumiane roszczenie odszkodowawcze jest nieuzasadnione. Z tych względów powództwo podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., mając na uwadze szczególną sytuację osobistą i majątkową powódki. Powódka wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w całości i domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa. Zarzuciła rażące naruszenie prawa, a to z uwagi na fakt, że podstawa faktyczna powództwa została wykazana przez „niepodważalne” dowody. Podniosła, że w decyzji wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 19 października 2012 r. doszło do rażącego naruszenia prawa. Wyrokiem z 4 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił postanowienie o obciążeniu powódki kosztami operatu szacunkowego. Doszło do uchybienia terminom wydania postanowień, decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 22 marca 2013r. jest bezprzedmiotowa, jak wszystkie inne decyzje i wszczęta egzekucja. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia i rozważania prawne Sądu Rejonowy są prawidłowe, a Sąd odwoławczy w pełni jej podziela. Skarżąca nie podjęła nawet próby polemiki z zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia argumentacją prawną, prezentując jedynie subiektywne przekonanie o błędach popełnionych w postępowaniach administracyjnych i wadliwości wydawanych decyzji i postanowień, bez odniesienia się do określonych we wskazywanych przez Sąd pierwszej instancji przepisach przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Tymczasem decyzja administracyjna ostateczna staje się wykonalna i wchodzi do obrotu prawnego, wywołując skutki prawne wobec jej adresatów, jak również wobec innych uczestników obrotu prawnego, a organ administracyjny może decyzję taką wzruszyć tylko w sytuacjach i na zasadach ustalonych w kodeksie postępowania administracyjnego albo w przepisach szczególnych. Sądy cywilne są związane takimi decyzjami organów administracji, wydanymi w granicach ich ustawowej kompetencji, bowiem dla wykonywania funkcji wymiaru sprawiedliwości i funkcji administracji państwowej powołane są odrębnie ukształtowane organy państwowe. Poza wyjątkami ustawowymi zatem decyzje administracyjne nie podlegają kontroli sądu cywilnego (por: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 345/03, LEX nr 151628 oraz z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 173/07, OSNP 2009/5-6/78). Skoro zatem decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 19 października 2012 r. nie została wyeliminowana we właściwym trybie z obrotu prawnego, Sąd w postępowaniu cywilnym był nią związany, a badanie prawidłowości przebiegu postępowania administracyjnego, leżało poza zakresem kognicji Sądu. Na podstawie tej decyzji zostały wydane administracyjne tytuły wykonawcze, na podstawie których wszczęto przeciwko powódce egzekucję. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego i przedsiębrane w jego toku czynności egzekucyjne nie mogą zatem być uznane za bezprawne. Również z prawomocnego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 września 2015 r. wynikał obowiązek pokrycia przez powódkę kosztów związanych z opinią biegłego rzeczoznawcy w wysokości 553,50 złotych. Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy oddalił złożony w postępowaniu apelacyjnym przez powódkę wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka E. Ł., bowiem został on zgłoszony na okoliczność uchybień w postępowaniu administracyjnym. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej jest stwierdzenie tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu, co nastąpić może tylko według przepisów tego postępowania, w którym wydane zostało dane rozstrzygnięcie (por. Z. Banaszczyk (w:) Kodeks..., s. 1273). W przypadku decyzji administracyjnych, wydanych w postępowaniu administracyjnym właściwym trybem jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji lub postępowanie o wznowienie postępowania administracyjnego (art. 156 i 145 k.p.a.). Przyjmuje się również, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w art.
wiązać się może także z wydaniem w postępowaniu administracyjnym postanowienia (por. Z. Banaszczyk (w:) Kodeks..., s. 1274). Zgodnie z art. 126 k.p.a., przepisy dotyczące decyzji stosuje się odpowiednio do postanowień, na które przysługuje zażalenie. Jeśli więc na skutek wydania postanowienia (od którego służy zażalenie) wyrządzona została szkoda, wówczas prejudykatem, konieczne dla uzyskania odszkodowania będzie postanowienie wydane w trybie art. 145 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. lub w trybie art. 156 w zw. z art. 126 k.p.a. Z uwagi na brak stosownego „przedsądu” w zakresie kwestionowanych przez powódkę decyzji i postanowień, brak jest przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Skarbu Państwa. Jeśli chodzi o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 4 grudnia 2013 r., jak prawidłowo zauważył Sąd pierwszej instancji, nie stwierdzono w nim wad zaskarżonego postanowienia, które stanowiłyby przesłankę nieważności bądź wznowienia postępowania. W wyniku zaś ponownej weryfikacji doszło do ustalenia kosztów w analogicznej wysokości. W zakresie żądania zwrotu kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, kwestie te są uregulowane w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i może w tym przedmiocie orzec jedynie sąd, przed którym sprawa się toczyła. Podsumowując, poza subiektywnym przekonaniem powódki, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, w ślad za skarżącą, że postępowanie administracyjne zakończone wydaniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. decyzji z 19 października 2012 r. prowadzone było niezgodnie z prawem Wręcz przeciwnie, prawidłowość podejmowanych działań potwierdzał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Ł. z 27 sierpnia 2014 r., decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 16 czerwca 2016 r., w której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 17 marca 2016 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 29 grudnia 2015 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 1 października 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 11 sierpnia 2015r. odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 22 marca 2013 r., którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 19 października 2012 r. (k. 190-195) oraz decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 30 czerwca 2016 r., w której odmówiono uchylenia decyzji z 17 marca 2016 r. (k. 199-203). Z powyższych przyczyn oddalono apelację na podstawie art. 385 k.p.c., jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., nie obciążając powódki obowiązkiem ich zwrotu stronie pozwanej. Sąd Okręgowy miał na uwadze w tym zakresie nie tylko trudną sytuację materialną powódki, ale również fakt, iż H. G. działa w subiektywnym poczuciu pokrzywdzenia, a jej cechy osobowościowe nie pozwalały na właściwą ocenę prawną określonych faktów i analizę zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji argumentacji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.